Hạm đội không thủy thủ đang gần hơn: Robot ‘nuôi’ robot trên biển
Ngoài khơi căn cứ liên hợp Little Creek-Fort Story (bang Virginia), một xuồng không người lái (USV) T38 Devil Ray tìm đến một thiết bị kéo theo sau tàu hỗ trợ USNS Vindicator, kết nối, nhận nhiên liệu rồi tách ra. Trong vài ngày, chu trình đó lặp lại gần 100 lần, chuyển hơn 1.500 lít nhiên liệu cho chiếc USV.
Cuộc trình diễn của Thiết bị Bắt và Kết nối (Towable Capture and Connection Device - TCCD) do công ty Sealartec chế tạo này đang được xem là bước tiến mới trong nỗ lực giải bài toán để robot hoạt động lâu dài và tự động hoàn toàn giữa đại dương.
Nút thắt của đội tàu không người lái thực thụ
Hải quân Mỹ đang dồn lực xây dựng "hạm đội lai", trong đó USV sẽ có đóng vai trò chủ đạo là tuần thám trên mặt biển, trinh sát, phối hợp với tàu chiến truyền thống. Ý tưởng cốt lõi là phân tán các cảm biến thành nhiều nền tảng nhỏ, rẻ, để đối phương khó tiêu diệt hơn.
Đây là yêu cầu điều đặc biệt quan trọng ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, nơi khoảng cách giữa các căn cứ của Mỹ và đồng minh là rất xa. Năng lực trinh sát, tấn công tầm xa của đối thủ tiềm tàng nay đã có thể đe dọa các tuyến hậu cần truyền thống.
Nhưng một USV vẫn cần nhiên liệu như bất kỳ con tàu nào khác. Mỗi lần phải quay về cảng hay tàu hậu cần để nạp nhiên liệu, nó bỏ trống vùng biển đang giám sát, mất đi tính dự phòng khi cần thay thế “đồng đội” hỏng hóc.
Theo Spencer Holloway, Giám đốc văn phòng Năng lực Tương lai (Future Capabilities Office) thuộc chương trình Khí tài Nước xanh (Blue Water Instrumentation - BWI) của Hải quân Mỹ, đơn vị đứng sau cuộc thử nghiệm TCCD: "Mỗi lần một xuồng không người lái phải quay về để lấy nhiên liệu, chúng ta mất đi tính bền bỉ, giảm độ bao phủ và dự phòng, gián đoạn nhiệm vụ".
Một trong nhiều chương trình tự động hóa trên biển của Mỹ
Chương trình BWI đi theo hướng thực dụng, từ ý tưởng tới thử nghiệm trên biển chỉ mất 7 tháng. Điều đánh đổi lại là TCCD hiện vẫn chưa hoàn toàn tự động. Xuồng T38 phải tiếp cận một thiết bị kéo theo do tàu mẹ vận hành, chưa thể tự mình xác định, tiếp cận và kết nối mà không có hạ tầng hỗ trợ nào phía sau.
Bản thân BWI thừa nhận, bước tiếp theo sau thử nghiệm vừa qua mới là để xuồng tự tiếp cận, tự giao tiếp với thiết bị nạp nhiên liệu và tự dẫn đường vào đúng vị trí, gần như loại bỏ sự phụ thuộc vào con người.
Ở một dự án khác, Cơ quan Dự án Nghiên cứu Quốc phòng Tiên tiến (DARPA), trong khuôn khổ chương trình “Tàu không Thủy thủ” (No Manning Required Ship - NOMARS), lại xây dựng ngay từ đầu một hệ thống đầu dò và trạm tiếp nhận hoàn toàn tự động, mô phỏng đúng quy trình tiếp liệu quân sự chuẩn nhưng không cần con người đứng trên boong tàu nhận nhiên liệu. Chương trình được kỳ vọng sẽ còn giúp tàu có người lái truyền thống tự động hóa được quá trình tiếp nhiên liệu trên biển, tăng cường an toàn lao động cho thủy thủ đoàn.
Tháng 12/2024, NOMARS đã hoàn thành thử nghiệm giữa hai xuồng Ranger và Mariner, thực hiện trọn vẹn chuỗi thao tác từ thả dây dẫn, kết nối vòi bơm đến bơm nhiên liệu khi đang di chuyển trên biển. Đây là lần đầu tiên một chương trình xuồng không người lái làm được điều này. Mục tiêu kế tiếp của NOMARS là áp dụng công nghệ tiếp nhiên liệu tự động cho xuồng không người lái USX-1 Defiant.
Một nỗ lực khác là DORI, còn ở giai đoạn sơ khai. Tháng 7/2025, công ty Stratom nhận hợp đồng nghiên cứu giai đoạn I từ Hải quân để phát triển một hệ thống tích hợp cơ chế thu hồi vòi, cảm biến nhận diện, tang cuốn tự động và khớp nối nhả nhanh trong tình huống khẩn cấp. Stratom kế thừa kinh nghiệm từ nền tảng tiếp liệu robot RAPID vốn được phát triển cho Lục quân. Ở thời điểm hiện tại, DORI vẫn chỉ dừng ở khâu kiểm chứng tính khả thi kỹ thuật, chưa được thử nghiệm trên biển.
Công nghệ đi trước, nhưng chiến lược mua sắm đi sau
Nhưng bức tranh không chỉ toàn màu hồng. Trong lúc công nghệ tiếp liệu tiến triển với tốc độ đáng ngạc nhiên, chiến lược mua sắm xuồng không người lái tổng thể của Hải quân Mỹ lại vẫn đang trong quá trình định hình.
Tháng 3/2026, Hải quân đã hủy bỏ chương trình xuồng tấn công module hóa (Modular Attack Surface Craft - MASC) vì thiết kế chưa đủ đa năng so với yêu cầu. Thay vì tiếp tục thử nghiệm lẻ tẻ, Hải quân Mỹ đang chuyển sang mô hình mời các nhà thầu chào loại xuồng không người lái cỡ trung đã sẵn sàng sản xuất hàng loạt. 2,1 tỉ đô la đã được phân bổ cho chương trình này.
Với hàng loạt chương trình tự động hóa, trong đó TCCD chỉ mất 7 tháng để đưa một công nghệ tiếp liệu mới từ ý tưởng ra thử nghiệm, chiến lược xây dựng hạm đội robot lại đang thể hiện sự chậm trễ vì chính sách. Giải được bài toán "robot nạp nhiên liệu cho robot" chưa đồng nghĩa với việc nước Mỹ sẽ sớm có một hạm đội không người lái trên biển.
