Hạn chót triệt phá lừa đảo ở Campuchia đến gần, các băng nhóm tội phạm tháo chạy

Trước áp lực từ Trung Quốc và Mỹ, Campuchia tuyên bố sẽ triệt phá hết các băng nhóm lừa đảo, cam kết rằng chúng sẽ biến mất hoàn toàn vào tháng 4. Các nhà quan sát gọi đây là một thời hạn đầy tham vọng, đặc biệt là khi xét đến quy mô của tổ chức tội phạm đã ăn sâu vào xã hội.

Trên khắp cả nước có hàng chục khu phức hợp, tạo ra tới 19 tỉ USD/năm, tương đương hơn 1/3 GDP của Campuchia năm 2025, theo trang SCMP. Số tiền này chảy vào các tòa nhà chọc trời tráng lệ và các dự án mới mọc lên từ vùng đất cằn cỗi xung quanh thủ đô Phnom Penh. Đó là tiền nóng do khoảng 100.000 kẻ lừa đảo chuyên nghiệp kiếm được, nhiều người trong số đó bị lừa và buôn bán để tham gia hoạt động tội phạm mạng.

“Đó không còn chỉ là tội phạm mạng nữa. Đây là tội phạm có tổ chức, liên quan đến buôn người, rửa tiền và tham nhũng, tất cả gói gọn trong một. Vấn đề không chỉ đơn giản là một địa điểm cụ thể nào, miễn là còn dễ thu lợi bất chính và thực hiện, tình hình này có thể sẽ tiếp diễn”, Scott Schelble, Phó giám đốc phụ trách mảng Hoạt động Quốc tế của FBI (Cục Điều tra Liên bang Mỹ), nói sau chuyến thăm Campuchia và Thái Lan vào tháng 2.

Làn sóng thông tin tiêu cực đã buộc Thủ tướng Hun Manet phải thừa nhận rằng Campuchia đang gặp vấn đề, trang SCMP đưa tin. Ông Hun Manet nói với các phóng viên rằng các mạng lưới lừa đảo đang “phá hủy nền kinh tế chân chính của chúng ta”, khiến Campuchia “mang tiếng xấu” như là điểm khởi nguồn của một tệ nạn toàn cầu.

Tiếng xấu đó càng được khuếch đại bởi vụ bắt giữ Chen Zhi, tỷ phú gốc Hoa mang quốc tịch Campuchia, từng là cố vấn cho chính phủ của ông Hun Manet. Bị cả Mỹ và Trung Quốc truy nã, Chen Zhi (Trần Chí) - người đứng đầu tập đoàn Prince Holding Group - bị cáo buộc điều hành các đường dây lừa đảo ở Campuchia và rửa tiền hàng trăm triệu USD trên khắp thế giới. Ông Hun Manet cho biết những mối liên hệ bất chính của Trần Chí là một điều bất ngờ! Hôm 7.1, Trần Chí đã bị cảnh sát bắt và dẫn độ về Trung Quốc.

Khi thời hạn do Campuchia tự đặt ra vào ngày 1.4 đang đến gần, tốc độ truy quét các trung tâm lừa đảo đã tăng lên, nhưng những nghi ngờ về chiều sâu và tính bền vững của chiến dịch trấn áp cũng gia tăng.

Hàng nghìn kẻ lừa đảo đến từ Trung Quốc, Indonesia, Ethiopia, Bangladesh, Ấn Độ, Pakistan… đã bị bắt giữ trên khắp cả nước Campuchia, trong khi những người khác tìm đường chạy sang Thái Lan láng giềng.

Abdul và Hafiz đã bị bắt ở Phnom Penh vào đầu tháng 3, kết thúc một năm bị chuyển qua lại giữa các trung tâm với vai trò là kẻ lừa đảo chuyên nghiệp trong việc bán các khoản đầu tư tiền mã hóa giả mạo cho người dân Indonesia. Thế nhưng, họ cũng chỉ là những “con cờ dùng xong rồi bị vứt đi” với những người đứng cao hơn trong đường dây lừa đảo, chủ yếu là các ông trùm người Trung Quốc tham lam bất tận, còn nạn nhân trực tuyến thì luôn vô tận.

“Nếu không bị bỏ tù, họ sẽ không dừng lại. Họ sẽ chuyển đến nơi khác. Chắc chắn 100%”, Hafiz nói về các ông trùm đường dây người lừa đảo.

Vòng xoáy dịch chuyển

Nhiều kẻ lừa đảo bỏ trốn khỏi Campuchia đã bị bắt ở Thái Lan, quá cảnh đến các trung tâm mới ở Myanmar và Lào hoặc tập hợp lại ở vùng biên giới.

10 công dân Trung Quốc bị đoàn tuần tra Thái Lan tạm giữ hôm 16.3 sau khi vượt từ Campuchia sang tỉnh Chantaburi phía đông Thái Lan, giáp biên giới.

“Quá trình thẩm vấn sơ bộ cho thấy những người này trước đây làm việc cho một mạng lưới lừa đảo trực tuyến ở nước láng giềng”, Văn phòng Hải quân Hoàng gia Thái Lan cho biết, đồng thời nói thêm họ đã “bỏ trốn khỏi hoạt động và vượt biên trái phép vào Thái Lan”.

Hai ngày sau, một nhóm 7 người Trung Quốc bị cảnh sát tạm giữ ở phía bên kia Thái Lan, tại tỉnh Kanchanaburi gần biên giới Myanmar. Họ cũng nhập cảnh từ Campuchia.

Tại biên giới đó có đèo Ba Chùa và xa hơn nữa là Payathonzu - thị trấn lừa đảo dường như là nơi trú ẩn cho những kẻ chạy trốn từ khắp vùng Mekong tìm cách quay trở lại làm việc.

Các tuyến đường trốn chạy này theo một mô hình quen thuộc: Sau mỗi cuộc trấn áp, các khu phức hợp rút sâu vào những vùng xa xôi hẻo lánh hoặc các kẻ lừa đảo tách ra thành những nhóm nhỏ hơn, linh hoạt hơn, hoạt động từ các căn hộ và biệt thự. Ngành công nghiệp lừa đảo chưa bao giờ ngừng vận hành.

“Hành động thực thi pháp luật mạnh mẽ có tác động, nhưng cũng dẫn đến sự dịch chuyển của những kẻ lừa đảo. Các mạng lưới tội phạm này phản ứng rất nhanh với bất kỳ hành động nào của chính phủ”, Rebecca Miller, người đứng đầu khu vực của Văn phòng Liên Hợp Quốc về Ma túy và Tội phạm (UNODC) về chống buôn người và buôn lậu di cư, nói với SCMP.

“Cuộc trấn áp chỉ thực sự gây thiệt hại cho vài địa điểm”

Năm ngoái, Myanmar trở thành tâm điểm của các chiến dịch xử lý các trung tâm lừa đảo. Các nhóm vũ trang dân tộc hiện kiểm soát khu vực Myawaddy đã cho phép truyền hình ghi hình để thấy các khu phức hợp lừa đảo bị phá hủy tại khu KK Park khét tiếng, đồng thời tìm hiểu tàn tích của làn sóng tội phạm toàn cầu đã ảnh hưởng đến hầu hết các quốc gia.

“Rất nhiều khu phức hợp từng bỏ trống, nhưng chúng bắt đầu đầy trở lại”, theo Mechelle Moore - Giám đốc điều hành tổ chức phi chính phủ Global Alms chuyên cứu nạn nhân buôn người.

“Đó là một màn tuyên truyền lớn. Cuộc trấn áp chỉ thực sự gây thiệt hại cho vài địa điểm, hầu hết vẫn còn nguyên vẹn và các địa điểm mới mọc lên ở nơi rất khó tiếp cận”, Mechelle Moore cho hay.

Những người có quyền lực, từ các lực lượng dân quân và biên phòng đến các chính trị gia, thường phủ nhận bất kỳ sự hiểu biết nào, chứ đừng nói đến sự đồng lõa, trong các hoạt động lừa đảo. Điều đó diễn ra bất chấp quy mô khổng lồ của các hoạt động này, nhu cầu hậu cần để nuôi hàng chục nghìn người nước ngoài, cũng như các mối quan hệ chính trị cần thiết để vận hành doanh nghiệp trị giá hàng tỉ USD khắp khu vực sông Mekong.

Do đó, các cuộc trấn áp có vẻ chỉ mang tính hình thức, nhằm mục đích xoa dịu Trung Quốc, Mỹ, Nhật Bản hoặc Hàn Quốc khi họ lên án việc nhắm mục tiêu vào công dân của mình, hơn là nỗ lực để dọn sạch tận gốc vấn nạn này.

“Họ không nhất quán, không triệt để. Nhiều lần họ chỉ bắt nạn nhân bị buôn người, còn tất cả kẻ xấu được báo trước một tuần và biến mất”, Mechelle Moore nói.

Mua chuộc

Sự nghèo khó nhiều người Campuchia càng làm tăng thách thức. Ngân hàng Thế giới ước tính người Campuchia có mức thu nhập trung bình khoảng 10 USD một ngày, nghĩa là các ông trùm lừa đảo đầy tiền mặt có thể dễ dàng mua chuộc và khiến nhiều người làm ngơ. Các trùm lừa đảo sống trong một thế giới song song với người dân bình thường, di chuyển giữa các địa điểm bằng xe điện hạng sang. Trong khi các quán karaoke, nhà hàng và tiệm cắt tóc sang trọng phục vụ mọi nhu cầu của tầng lớp giàu có mới nổi.

“Họ thường sống khép kín, có xe hơi, tổ chức tiệc tùng, nhậu nhẹt, và khi có vấn đề gì xảy ra thì thường là giữa những người Trung Quốc với nhau. Họ ngầm hiểu rằng không nên lôi kéo người dân Campuchia bình thường vào rắc rối của mình”, một cư dân Phnom Penh từng làm việc với những kẻ lừa đảo và yêu cầu giấu tên nói với SCMP.

Thế nhưng, số người chết đang ngày càng tăng. Các vụ xả súng, phục kích táo bạo và bắt cóc công dân Trung Quốc - nhiều vụ kết thúc bằng việc tìm thấy thi thể trong mương - ngày càng phổ biến khi những kẻ lừa đảo trả thù, đặc biệt là xung quanh thành phố Sihanoukville của Campuchia.

Khu kinh tế đặc biệt của thành phố cảng biển này là một trong những căn cứ đầu tiên cho các doanh nhân Trung Quốc tại Campuchia, với các sòng bạc nhắm vào công dân Trung Quốc, sau đó biến thành khu phức hợp lừa đảo quy mô công nghiệp trong thời đại dịch COVID-19. Nhiều người Campuchia suy đoán rằng một số kẻ đang chuyển đến Sihanoukville sau khi cảnh sát truy quét các trung tâm lừa đảo ở thủ đô Phnom Penh.

Kẻ thủ ác hay nạn nhân?

Chính quyền Campuchia đang đối mặt với nhiệm vụ gần như bất khả thi là phân biệt kẻ thủ ác và nạn nhân mang rất nhiều quốc tịch đang tràn ra từ các trung tâm lừa đảo. Việc giam giữ và trục xuất có thể kéo dài nhiều tháng với những người không có giấy tờ đi lại, trong khi việc thu thập thông tin tình báo từ điện thoại và máy tính bị tịch thu thường vượt quá khả năng của lực lượng cảnh sát thiếu kinh phí.

Nhiều người bị giam giữ là nạn nhân của nạn buôn người, bị dụ dỗ đến Campuchia bởi những quảng cáo việc làm hóa ra là lừa đảo. Một số người bị ngược đãi theo lệnh của ông chủ vì không đạt được “chỉ tiêu doanh số” hoặc cố gắng trốn thoát. Phần lớn dường như rời đi mà không được trả tiền, bị vắt kiệt sức và bỏ rơi bởi tổ chức tội phạm lớn nhất thế giới, chỉ sau buôn bán ma túy.

Trên đường ra sân bay cùng nhiều người khác lên chuyến bay trục xuất về nước, Teo (người Indonesia) nhìn quanh đám đông hỗn tạp, một số người ngồi xe lăn hoặc đi khập khiễng dù còn trẻ.

“Nhìn xung quanh mà xem. Chẳng ai ở đây thắng được gì cả, chúng tôi chỉ mất thời gian và sức khỏe mà thôi”, anh nói trong buồn bã.

Teo (40 tuổi) đã xa nhà một năm, tách rời bốn đứa con, phần lớn thời gian bị giam giữ sau khi bị bắt trong một vụ lừa đảo. “Thật tuyệt khi được về nhà”, anh nói với SCMP.