Hành trình chuyển đổi số của TP.HCM hướng tới siêu đô thị thông minh

Những kết quả đáng mừng về chuyển đổi số

Theo kết quả đánh giá của Bộ KH&CN về chỉ số chuyển đổi số (DTI) trong năm 2024 vào ngày 21.10, TP.HCM dẫn đầu nhóm 63 tỉnh, thành trước sáp nhập và xếp thứ tư trong nhóm 34 tỉnh, thành sau sáp nhập.

Chỉ số DTI là thước đo đánh giá mức độ phát triển chuyển đổi số của các địa phương trên ba trụ cột cốt lõi là chính quyền số, kinh tế số và xã hội số. Kết quả trên cho thấy TP.HCM đang khẳng định mạnh mẽ vị thế đầu tàu và vai trò tiên phong trong công cuộc chuyển đổi số quốc gia

TP.HCM cũng đã hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một chính quyền kiến tạo và hiệu quả dựa trên dữ liệu thông qua việc vận hành các nền tảng số thống nhất, cung cấp 1.996 dịch vụ công trực tuyến với 1.778 dịch vụ đạt mức toàn trình.

Song hành cùng nỗ lực cải cách hành chính, lĩnh vực kinh tế số cũng khẳng định vai trò tiên phong trong việc thúc đẩy các mô hình kinh doanh mới khi đóng góp 22% vào GRDP của thành phố trong năm 2024, dự kiến sẽ chạm mốc 25% khi kết thúc năm 2025.

Bên cạnh đó, nền tảng xã hội số đã được củng cố vững chắc khi toàn bộ người dân đều sở hữu danh tính số và tài khoản định danh điện tử để thuận tiện tiếp cận các tiện ích công; đồng thời, vị thế công nghệ của thành phố cũng được nâng tầm quốc tế khi xếp hạng 30 thế giới về Blockchain.

Về cấp cơ sở, minh chứng rõ nét cho sự thành công của chuyển đổi nằm ở phường Thủ Đức, nơi đã thực hiện thành công chiến lược "lấy người dân làm trung tâm".

Theo báo cáo của bà Nguyễn Thị Mai Trinh, phường Thủ Đức đã hiện thực hóa chính quyền phục vụ thông qua việc tự động hóa các công đoạn hành chính công, giúp giảm 80% thời gian nhập liệu (từ 2-3 phút xuống chỉ còn 10-15 giây) nhờ ứng dụng AI và robot, đồng thời đạt độ chính xác tuyệt đối. Nhờ các giải pháp này và việc bố trí tổ công nghệ số hỗ trợ, tỷ lệ nộp hồ sơ trực tuyến đã được đẩy mạnh lên gần 85%, với lượng hồ sơ giải quyết đúng hạn đạt 99,8% và tỉ lệ hài lòng của người dân đạt 99%.

Không chỉ dừng lại ở cải cách hành chính, phường Thủ Đức còn ban hành Bộ tiêu chí đánh giá Khu phố Thông minh và triển khai đồng bộ các giải pháp như ra mắt Bản đồ số 3D để người dân, doanh nghiệp tra cứu quy hoạch minh bạch, cũng như đưa vào vận hành Zalo Mini App nhằm hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ công và thông tin chính sách của phường.

Đặc biệt, Công an phường Thủ Đức là đơn vị đầu tiên triển khai mô hình camera giám sát kết hợp nút SOS bí mật tại các chi nhánh ngân hàng và cơ sở kinh doanh vàng bạc, cho phép tín hiệu báo động thực hiện trực tiếp đến lực lượng công an khi xảy ra tình huống nguy hiểm. Những thành công này đã củng cố niềm tin của người dân vào công tác cải cách hành chính và chuyển đổi số tại địa phương.

Nhiều rào cản trong chuyển đổi số

Dù bức tranh chuyển đổi số của TP.HCM đã có những gam màu tích cực, nhưng khi đi sâu vào thực tiễn vận hành tại cơ sở, những "điểm nghẽn" mang tính kỹ thuật lẫn tâm lý vẫn đang hiện hữu, làm chậm lộ trình tiến tới một siêu đô thị thông minh.

Khảo sát thực tế của Đoàn Đại biểu Quốc hội TP.HCM vào ngày 4.9 tại các địa phương giáp ranh sau sáp nhập như phường Lái Thiêu hay xã Bàu Bàng đã bộc lộ rõ những bất cập này.

Dù tỷ lệ hồ sơ trực tuyến tại một số nơi như Lái Thiêu đạt mức ấn tượng trên 90%, nhưng hạ tầng công nghệ thông tin tại cấp cơ sở vẫn được đánh giá là yếu kém, thiếu đồng bộ và chưa đảm bảo an toàn bảo mật. Sự thiếu liền mạch trong kết nối dữ liệu giữa các cơ quan ban ngành, cộng với việc Cổng dịch vụ công quốc gia đôi khi gặp sự cố, đã dẫn đến tình trạng chậm trễ trong xử lý hồ sơ, gây ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm của người dân.

Một rào cản vô hình nhưng khó vượt qua hơn chính là tâm lý e ngại của người dân trước các thủ tục hành chính "phi địa giới". Ông Phạm Phú Nam, Chủ tịch UBND phường Lái Thiêu thừa nhận rằng dù địa phương đã bố trí đầy đủ quầy dịch vụ, người dân vẫn chưa mạnh dạn thực hiện các giao dịch vượt khỏi ranh giới hành chính truyền thống.

Vấn đề này càng trở nên nan giải ở các khu vực nông thôn như xã Bàu Bàng, nơi tỷ lệ hồ sơ trực tuyến chỉ đạt vỏn vẹn 24%. Nguyên nhân cốt lõi nằm ở "khoảng cách số", khi người lớn tuổi và người dân khu vực nông thôn gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận thiết bị thông minh và máy tính. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết không chỉ về việc nâng cấp hạ tầng kỹ thuật mà còn phải đẩy mạnh công tác tuyên truyền, "cầm tay chỉ việc" để thay đổi thói quen của cộng đồng.

Bên cạnh đó, sự chồng chéo về quy định pháp lý và quy trình xử lý giữa các sở, ngành cũng đang tạo ra lực cản không nhỏ. Thực tế cho thấy việc giải quyết hồ sơ đất đai tại một số địa phương bị đình trệ do dịch vụ đo đạc gián đoạn, hay các vướng mắc trong quy trình chứng thực sao y bản chính và thanh quyết toán biên lai điện tử vẫn chưa được tháo gỡ triệt để.

Cần lộ trình phát triển đồng bộ

Để vượt qua các rào cản cấu trúc, TP.HCM đã xác định một lộ trình phát triển đồng bộ và quyết tâm thực hiện các chiến lược toàn diện, tập trung vào thể chế, nguồn vốn và nhân lực. AI được xác định là công nghệ then chốt dẫn lối cho quá trình này, thể hiện qua việc thực hiện Chương trình phổ cập trí tuệ nhân tạo cho công dân (AI for Citizens) giai đoạn 2025 - 2030 vào cuối tháng 10.2025.

Chương trình này có mục tiêu tham vọng là đào tạo khoảng 2 triệu người (tương đương 15% dân số) ứng dụng thành thạo AI vào năm 2030, nhằm xây dựng vốn xã hội số. Về hạ tầng, UBND TP.HCM đã ban hành Kế hoạch phát triển hạ tầng 5G và IoT trên địa bàn thành phố giai đoạn 2025 - 2027, cam kết tăng tốc triển khai đồng bộ 5G và mạng lưới cảm biến IoT mật độ cao, tạo nền tảng cho kinh tế số và các dịch vụ đô thị hoạt động hiệu quả hơn.

Dù đã đặt nền móng vững chắc cho quản trị số trong năm 2025, TP.HCM vẫn đối mặt với thách thức lớn về nguồn lực tài chính và con người để giải quyết các vấn đề hạ tầng cốt lõi. Để hiện thực hóa tầm nhìn siêu đô thị thông minh dẫn dắt khu vực, thành phố buộc phải tháo gỡ các rào cản cấu trúc thông qua cơ chế đặc thù và hợp tác đào tạo sâu rộng. Việc hoàn thiện hệ sinh thái công nghệ thông minh sẽ là chìa khóa để chuyển đổi mô hình quản lý, tạo ra những giá trị thực tế cho người dân.