Hóa giải điểm nghẽn thương mại hóa, kết quả nghiên cứu ra sao?

Trong bối cảnh nền kinh tế tri thức toàn cầu, việc thương mại hóa kết quả nghiên cứu vẫn được xem là một trong những "điểm nghẽn" lớn nhất đối với hoạt động khoa học và công nghệ tại Việt Nam. Mặc dù sở hữu tiềm năng trí tuệ dồi dào, việc đưa các sáng kiến từ phòng thí nghiệm ra thị trường vẫn gặp nhiều rào cản.

Sự "lệch pha" giữa nghiên cứu hàn lâm và nhu cầu thực tiễn, cùng những vướng mắc về cơ chế pháp lí, đã khiến nhiều công trình khoa học dù có giá trị cao nhưng vẫn chỉ nằm trên kệ hoặc trong báo cáo. Đây là thách thức lớn, đòi hỏi sự thay đổi toàn diện từ tư duy quản lý đến cách thức kết nối cung - cầu công nghệ.

Trả lời câu hỏi của Một Thế Giới, Bộ KH&CN cho hay, Bộ xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm nhằm đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực phát triển kinh tế - xã hội. Trong thời gian qua, Bộ đã tập trung hoàn thiện hành lang pháp lí và triển khai đồng bộ các giải pháp để tháo gỡ các nút thắt trong chuyển giao, ứng dụng kết quả vào thực tiễn.

Đột phá trong thương mại hóa kết quả nghiên cứu

Cụ thể, Bộ đã tham mưu trình Quốc hội ban hành Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025; đồng thời trình Chính phủ ban hành Nghị định số 267/2025/NĐ-CP và Nghị định số 268/2025/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật. Các văn bản này tạo lập hành lang pháp lí mới theo hướng tăng quyền tự chủ cho tổ chức chủ trì và nhà khoa học, đơn giản hóa thủ tục khai thác, chuyển giao kết quả, thúc đẩy hình thành và phát triển thị trường khoa học và công nghệ.

Nhiều cơ chế đột phá đã được thiết lập như giao quyền quản lí, sử dụng và sở hữu kết quả nghiên cứu sử dụng ngân sách nhà nước cho tổ chức chủ trì; chấp nhận rủi ro trong hoạt động nghiên cứu và phát triển công nghệ; hoàn thiện cơ chế phân chia lợi ích từ thương mại hóa nghiên cứu; mở rộng chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư cho nghiên cứu, phát triển và đổi mới công nghệ. Đồng thời, Bộ KH&CN tiếp tục hoàn thiện các văn bản hướng dẫn để bảo đảm các chính sách mới được triển khai hiệu quả trong thực tiễn.

Đổi mới cơ chế hỗ trợ và tổ chức thực hiện

Bộ cũng cho biết, hiện Bộ đang tập trung triển khai Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược; đồng thời thực hiện các chương trình quốc gia về đổi mới công nghệ, phát triển tài sản trí tuệ và hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo.

Cùng với đó, Bộ KH&CN đổi mới phương thức quản lí nhiệm vụ khoa học và công nghệ theo hướng lấy kết quả đầu ra làm trung tâm; tăng cường cơ chế đặt hàng từ thực tiễn, thúc đẩy liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp ngay từ khâu đề xuất, tổ chức thực hiện đến tiếp nhận kết quả, bảo đảm các nhiệm vụ khoa học và công nghệ gắn với nhu cầu của thị trường.

Bộ KH&CN hỗ trợ các hoạt động hoàn thiện công nghệ, phát triển nguyên mẫu, kiểm chứng và thử nghiệm trong điều kiện thực tế nhằm nâng cao mức độ sẵn sàng công nghệ trước khi đưa ra thị trường; đồng thời triển khai các công cụ hỗ trợ tài chính như phiếu hỗ trợ đổi mới sáng tạo (voucher), hỗ trợ lãi suất và cơ chế đồng tài trợ để giảm chi phí tiếp cận công nghệ cho doanh nghiệp.

Phát triển thị trường khoa học và công nghệ

Bộ cũng cho biết, Bộ đẩy mạnh xây dựng và vận hành Nền tảng số quản lí khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia, cơ sở dữ liệu quốc gia về khoa học và công nghệ và các sàn giao dịch khoa học và công nghệ nhằm tăng cường kết nối cung - cầu, hỗ trợ tìm kiếm đối tác tiếp nhận, chuyển giao và thương mại hóa nghiên cứu.

Đồng thời, Bộ tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động truyền thông, phổ biến tri thức khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; thường xuyên tổ chức các hoạt động kết nối cung - cầu công nghệ, trình diễn công nghệ, xúc tiến đầu tư, Ngày hội Đổi mới sáng tạo Việt Nam và Ngày hội Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia (TECHFEST), qua đó tạo môi trường thuận lợi để kết nối nhà khoa học, doanh nghiệp, nhà đầu tư và các tổ chức trung gian của thị trường khoa học và công nghệ.

Việc khơi thông dòng chảy của tri thức từ phòng thí nghiệm ra thị trường là một hành trình dài hạn. Với khung pháp lí mới và sự đồng bộ trong chính sách hỗ trợ, kì vọng rằng hoạt động thương mại hóa nghiên cứu sẽ sớm bứt phá, tạo ra giá trị gia tăng thiết thực cho nền kinh tế, giúp Việt Nam nâng cao vị thế trên bản đồ công nghệ khu vực và quốc tế.