Học sinh vẹo cột sống tăng vọt, sai lầm khi nắn bóp nguy hiểm

Những con số mới từ các khoa chấn thương chỉnh hình nhi tại TP.HCM hé lộ một thực trạng đáng lo: trẻ bị vẹo cột sống ngày càng nhiều, độ tuổi mắc ngày càng trẻ, và mức độ bệnh ngày càng nặng. Nếu như trước đây, vẹo cột sống chỉ được xem như một rối loạn về tư thế, thì nay, tình trạng biến dạng cấu trúc của cột sống đang trở nên phổ biến đến mức báo động.

Gia tăng đáng báo động: Khi bệnh không còn “hiếm”

Trước kia, vẹo cột sống thường được phát hiện tình cờ trong các buổi kiểm tra sức khỏe định kỳ. Giờ đây, các chuyên gia cho biết tình trạng này xuất hiện không chỉ ở trẻ lớn mà cả trẻ tiểu học – giai đoạn xương phát triển rất nhanh và dễ cong vẹo.

BSCK2 Trần Hữu Nghĩa - một trong những chuyên gia chỉnh hình nhi nhiều kinh nghiệm tại TP.HCM - chia sẻ: “Chúng tôi chứng kiến sự gia tăng rõ rệt trong 5-7 năm gần đây. Trung bình cứ 10 trẻ đến khám chỉnh hình thì có 3 trẻ có dấu hiệu vẹo. Điều đáng ngại nhất là đa số đến trễ".

Bác sĩ Nghĩa lý giải rằng sự thay đổi trong nhịp sống hiện đại - học online kéo dài, ngồi sai tư thế khi dùng thiết bị điện tử, ít vận động - đã khiến cột sống trẻ phải chịu áp lực lớn. Nhiều trẻ ngồi hàng giờ liền với tư thế gập người, đầu chúi xuống, vai thu về phía trước. Khi kéo dài ngày qua ngày, những tư thế này dần biến thành khuôn mẫu, dẫn đến sai lệch và gây cong vẹo.

Tuy nhiên, các yếu tố môi trường không phải là nguyên nhân duy nhất. Theo bác sĩ, yếu tố quan trọng khiến bệnh gia tăng nhanh chóng nằm ở sự thiếu hiểu biết về cơ chế thật sự của vẹo cột sống. Nhiều gia đình tin rằng vẹo xuất phát từ thói quen “ngồi lệch”, nên tự tin rằng chỉ cần luyện tập hoặc nắn lại là đủ. Chính sự chủ quan này khiến hàng loạt trẻ vượt qua giai đoạn vàng để điều trị bảo tồn.

Theo bác sĩ Nguyễn Trọng Phúc - Bệnh viện Nhi Đồng 2 - vẹo cột sống tưởng chừng đơn giản nhưng lại được chia thành hai nhóm khác nhau: vẹo tư thế và vẹo cấu trúc. Dạng vẹo tư thế nhẹ, có thể biến mất khi trẻ cúi người. Nhưng dạng vẹo cấu trúc - thường gặp nhất - lại là biến dạng thật sự của đốt sống, nơi xương không chỉ lệch sang bên mà còn xoay quanh trục.

Sự phân biệt này vô cùng quan trọng. Nếu nhầm lẫn vẹo cấu trúc là vẹo tư thế, trẻ sẽ bị điều trị sai và bệnh tiến triển rất nhanh.

“Có những trẻ đến với chúng tôi trong tình trạng đỉnh cột sống xoay rõ, lồi sườn nhô hẳn ra khi cúi xuống. Nhưng trước đó các em đã mất vài tháng đi nắn và bấm huyệt”, bác sĩ Phúc nói.

Hiểu sai về bệnh và hậu quả nặng nề

Ở các bệnh viện Nhi, hình ảnh quen thuộc là những đứa trẻ tuổi dậy thì với vai lệch, hông vẹo, thậm chí gù lưng rõ rệt khi cúi người. Nhưng điều khiến bác sĩ đau lòng hơn không phải là số lượng đến khám tăng, mà là nguyên nhân khiến trẻ tiến triển nặng: sự can thiệp sai lầm từ các cơ sở nắn bóp và Chiropractic (trị liệu thần kinh cột sống).

Tại các cơ sở nắn bóp, phụ huynh được trấn an rằng chỉ cần kéo giãn, bấm huyệt hoặc nắn chỉnh vài buổi là có thể đưa cột sống về đúng vị trí. Nhưng với các chuyên gia chỉnh hình, điều này hoàn toàn không thể xảy ra.

Trong khi bệnh viện Nhi cảnh báo, nhiều cơ sở nắn bóp và Chiropractic lại quảng cáo rầm rộ về khả năng “kéo thẳng cột sống”, “chỉnh trục xương sống bằng tay”, “điều chỉnh lệch đốt sống”… Sự mâu thuẫn này gây ra một vòng xoáy hiểu lầm khiến phụ huynh dễ tin vào những lời hứa không có cơ sở khoa học.

Bác sĩ Trần Hữu Nghĩa lý giải: “Đốt sống đã xoay thì không thể nắn thẳng bằng tay. Các phương pháp bấm – kéo – nắn chỉ tác động lên cơ và dây chằng, không thể xoay xương trở lại. Tác dụng duy nhất là giúp thư giãn tạm thời. Nhưng phụ huynh lại tưởng rằng trẻ đang ‘đỡ bệnh’, nên tiếp tục trì hoãn điều trị y khoa”.

Một trường hợp khiến bác sĩ Nghĩa nhớ mãi là một bé gái 12 tuổi đến khám với góc vẹo lên tới 37 độ. Sáu tháng trước đó, bé chỉ vẹo 21 độ và hoàn toàn có thể được kiểm soát bằng nẹp chỉnh hình. Thế nhưng gia đình đưa bé đi nắn bóp mỗi tuần với niềm tin rằng “nắn càng nhiều càng thẳng”. Khi bé đến bệnh viện, cơ hội điều trị bảo tồn gần như không còn.

Vẹo cột sống không gây đau ở giai đoạn đầu, khiến nhiều phụ huynh chủ quan. Nhưng khi bệnh tiến triển, cấu trúc lồng ngực thay đổi theo sự xoay của đốt sống. Điều này không chỉ ảnh hưởng thẩm mỹ mà còn hạn chế không gian hoạt động của phổi và thậm chí chèn ép tim.

Bác sĩ Trần Hữu Nghĩa, cho biết những trẻ bị vẹo nặng thường dễ mệt hơn khi chạy, khó thở khi vận động và sức bền giảm hẳn so với các bạn cùng tuổi. “Trẻ bị vẹo nặng trong tương lai có nguy cơ cao bị đau lưng mạn tính, thoái hóa sớm. Nhưng điều nhiều phụ huynh không nhận ra là sự tự ti có thể đeo bám con trẻ rất lâu, khi cơ thể biến dạng quá rõ”, ông nói.

Các chuyên gia chấn thương chỉnh hình cho rằng vẹo cột sống không còn là câu chuyện của riêng hệ cơ – xương – khớp, mà là vấn đề liên quan đến cả tâm lý và chất lượng sống.

Điều quan trọng nhất trong điều trị là giữ bệnh không tiếp tục cong thêm, thay vì cố gắng kéo thẳng tuyệt đối. Với trẻ còn đang tăng trưởng, mỗi tháng có thể là một cuộc đua với bệnh. Vì thế, bao lâu còn trì hoãn điều trị, bấy lâu trẻ mất dần cơ hội.

Phác đồ quốc tế áp dụng tại TP.HCM dựa trên chụp X-quang và đánh giá góc Cobb. Nếu trẻ vẹo nhẹ, bác sĩ theo dõi định kỳ. Nếu vẹo trung bình, trẻ cần mang nẹp – phương pháp duy nhất có bằng chứng rõ ràng giúp ngăn bệnh tiến triển. Nếu góc vẹo vượt quá giới hạn an toàn hoặc xoay quá mạnh, phẫu thuật là biện pháp cần cân nhắc.

Chính sự rõ ràng của phác đồ giúp trẻ có khả năng điều trị hiệu quả khi phát hiện sớm. Nhưng sự cản trở lớn nhất đến từ những lời quảng cáo thiếu căn cứ và thói quen can thiệp bằng nắn bóp trước khi đến bệnh viện.

Tại sao trẻ đến khám quá muộn?

Bác sĩ ở các bệnh viện Nhi đều chỉ ra rằng phần lớn trẻ được phát hiện khi bệnh đã sang giai đoạn trung bình hoặc nặng. Nguyên nhân phần lớn nằm ở sự thiếu vắng hệ thống sàng lọc tại trường học. Nhiều phụ huynh bận rộn, không thường xuyên quan sát dáng đứng, dáng ngồi của con. Trong khi đó, những thay đổi ban đầu rất tinh tế, chỉ khi nào vai lệch rõ hoặc lưng nổi gồ thì mới dễ nhận ra.

Một yếu tố khác khiến bệnh bị phát hiện muộn là trẻ dậy thì sớm. Đây là giai đoạn cột sống tăng tốc độ phát triển, khiến góc vẹo có thể tăng 5 - 10 độ chỉ trong vài tháng. Nhưng vì trẻ không đau và vẫn học tập bình thường, phụ huynh dễ bỏ qua những tín hiệu sớm.

Khi càng nhiều trẻ bị phát hiện muộn, nguy cơ phải phẫu thuật ngày càng cao. Đây là điều mà mọi bác sĩ chỉnh hình đều muốn tránh, bởi dù phẫu thuật hiện đại an toàn hơn trước, nhưng vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro và chi phí không hề nhỏ.

Bác sĩ Trần Hữu Nghĩa nhấn mạnh: vẹo cột sống không phải là bệnh nguy hiểm ngay lập tức, nhưng lại nguy hiểm theo thời gian. Một góc vẹo chỉ 20 độ có thể không gây vấn đề gì trong hiện tại. Nhưng sau một năm hoặc hai năm, khi không được kiểm soát, bệnh có thể tăng lên 40 - 50 độ – mức độ buộc phải can thiệp phẫu thuật.

“Điều trị đúng luôn hiệu quả hơn điều trị muộn,” bác sĩ Nghĩa nói. “Nếu nghi ngờ, hãy đưa trẻ đi khám. Đừng đợi đến khi thấy biến dạng rõ ràng mới lo lắng. Và tuyệt đối đừng để những phương pháp không khoa học lấy đi cơ hội của con bạn".

Vẹo cột sống không đau, không ồn ào, nhưng hậu quả kéo dài suốt cuộc đời. Để bảo vệ trẻ, sự lựa chọn đúng đắn của phụ huynh hôm nay là yếu tố quan trọng nhất. Không phải nắn bóp, không phải lời hứa “kéo thẳng xương sống”, mà là phác đồ y khoa được chứng minh bằng khoa học. Cột sống của trẻ chỉ có một, và mỗi quyết định đúng lúc có thể thay đổi cả tương lai.