Sau một buổi làm việc khẩn trương, sôi nổi và đầy tâm huyết, Hội thảo “Phát triển năng lực trí tuệ nhân tạo cho người học” do Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn phối hợp với Tập đoàn Meta, Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam và các đối tác tổ chức, đã thành công tốt đẹp.

Hội thảo đã mang đến nhiều tham luận và thảo luận sâu sắc, xoay quanh các chủ đề lớn:

Về tầm nhìn và chính sách, các diễn giả từ các cơ quan quản lý, viện, trường, doanh nghiệp đã nêu rõ định hướng tích hợp năng lực AI trong chương trình giáo dục quốc gia, coi đây là năng lực cốt lõi của công dân trong kỷ nguyên số.

Về khía cạnh nghiên cứu và đào tạo, các nhà khoa học đã chia sẻ các mô hình bồi dưỡng, phát triển năng lực AI cho học sinh, sinh viên, nhấn mạnh tư duy phản biện, sáng tạo và trách nhiệm xã hội.

Về thực tiễn triển khai, chúng ta đã chia sẻ kinh nghiệm hợp tác, bài học thành công và những khuyến nghị thiết thực, từ việc bồi dưỡng cho người dạy, tổ chức trải nghiệm học tập về AI, đến việc xây dựng hệ sinh thái kết nối giữa nhà trường – doanh nghiệp – cộng đồng.

Có thể khẳng định, hội thảo hôm nay đã tạo dựng được một diễn đàn học thuật và thực tiễn, nơi các nhà khoa học, nhà quản lý, giáo viên và doanh nghiệp cùng nhìn về một hướng – phát triển năng lực AI cho người học một cách thực chất, toàn diện, nhân văn và có trách nhiệm.

Thay mặt ban tổ chức, tôi xin gửi lời cảm ơn đến các cơ quan quản lý nhà nước, các đơn vị đào tạo, viện nghiên cứu, hiệp hội nghề nghiệp, các doanh nghiệp; các diễn giả, nhà khoa học, và đại biểu đã đóng góp những ý kiến quý báu cho hội thảo; trân trọng cảm ơn các nhà tài trợ, các cơ quan báo chí…

Ban tổ chức kêu gọi các trường đại học, viện nghiên cứu, các doanh nghiệp và các nhà hoạch định chính sách, các thầy cô giáo, nhà khoa học cùng chung tay hợp tác, để phát triển năng lực AI cho người học, trở thành một trụ cột trong đổi mới giáo dục Việt Nam – góp phần xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, sẵn sàng cho tương lai số.

Trong phần chia sẻ tại phiên thảo luận, GS.TS. Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam (Bộ GD&ĐT), tập trung làm rõ định hướng xây dựng khung năng lực trí tuệ nhân tạo (AI) trong chương trình giáo dục phổ thông, được phát triển dựa trên khung của UNESCO với bốn khía cạnh chính: lấy con người làm trung tâm, đạo đức, nền tảng kỹ thuật và hệ thống.

Theo ông, các khía cạnh này có thể quy về ba mảng năng lực cốt lõi gồm kiến thức, kỹ năng và thái độ – hình thành nên nền tảng của một “công dân số” trong kỷ nguyên AI.

Về kiến thức, ông cho rằng học sinh hoàn toàn có thể được trang bị có hệ thống thông qua chương trình đào tạo bài bản, giúp hiểu rõ công nghệ và nguyên lý vận hành của AI.

Với kỹ năng, đây là mảng dễ thu hút sự quan tâm bởi công nghệ mang lại nhiều lợi ích tức thời và hấp dẫn. Tuy nhiên, điều cốt lõi không chỉ là dạy kỹ thuật mà là giáo dục con người trong thời đại công nghệ – dạy để học sinh biết sử dụng AI có trách nhiệm, hiểu giá trị đạo đức và biết tự định vị bản thân trong thế giới số.

Giáo sư Vinh nhấn mạnh rằng chương trình AI đang được Viện triển khai thí điểm từ lớp 1 đến lớp 12 tại các trường thực nghiệm, với 16 tiết dạy mỗi năm học.

Ở bậc tiểu học, trọng tâm là giáo dục đạo đức và nhận thức về AI; ở cấp cao hơn, sẽ tăng dần hàm lượng kiến thức và kỹ năng kỹ thuật. Kết quả bước đầu cho thấy giáo viên hoàn toàn có thể dạy tốt nội dung về đạo đức và sử dụng AI an toàn, nếu có tài liệu hướng dẫn phù hợp.

Ngược lại, phần kiến thức nền tảng và kỹ thuật AI lại là thách thức lớn, vì đa số giáo viên không có chuyên môn công nghệ. Do đó, Viện đang đề xuất chuẩn hóa và số hóa học liệu, để giáo viên đóng vai trò hỗ trợ thay vì giảng dạy trực tiếp.

Ông cũng dẫn ví dụ từ Trung Quốc, nơi giáo dục AI được triển khai linh hoạt – có thể dạy như một môn độc lập, tích hợp trong môn khác hoặc dưới dạng câu lạc bộ.

Dù theo mô hình nào, ba yếu tố phải được đảm bảo: học sinh được trải nghiệm thực hành, giáo viên giữ vai trò trung tâm, và trường học có đủ thiết bị công nghệ. Quá trình đánh giá năng lực không chỉ dựa vào lý thuyết mà còn qua nhiệm vụ thực hành, đánh giá đồng đẳng, và phản hồi từ giáo viên.

Theo GS. Lê Anh Vinh, để giáo dục AI thực sự hiệu quả, Việt Nam cần đầu tư bài bản và dài hạn, coi đây là chiến lược phát triển năng lực công dân số, chứ không đơn thuần là dạy một công nghệ mới.

Các trường đều có quy chế về liêm chính học thuật cũng như cơ chế đánh giá, trong đó yếu tố minh bạch rất quan trọng. Ví dụ, nếu học sinh sử dụng AI thì phải minh bạch điều đó. Đây là sự liêm chính trong học tập và nghiên cứu của giảng viên lẫn sinh viên.

Chúng ta đang cần trang bị kiến thức, kỹ năng, đạo đức, thái độ lẫn pháp lý cho người học từ phổ thông đến đại học. Chính phủ cũng quy định 100% sinh viên học ngành STEM phải được tích hợp AI. Vậy nội dung gì? Chương trình thế nào? Tôi nghĩ cần bắt đầu từ khung năng lực AI, sau đó là các cẩm nang cho giảng viên, học sinh; tiếp theo là các chương trình bồi dưỡng cho giáo viên về vấn đề này.

Ông Nguyễn Tiến Đạt – Giám đốc khối công nghệ Khu vực phía Bắc Tập đoàn Công nghệ Tài chính MoMo – chia sẻ góc nhìn thực tiễn về vai trò của doanh nghiệp trong việc phát triển năng lực trí tuệ nhân tạo cho người học. Ông cho rằng doanh nghiệp chính là “nơi thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn”, vì AI chỉ thật sự có giá trị khi được áp dụng vào đời sống và sản xuất. AI cần liên tục được thử nghiệm, đánh giá và hoàn thiện, và doanh nghiệp với quy mô dữ liệu lớn cùng hạ tầng công nghệ mạnh là môi trường lý tưởng để quá trình đó diễn ra.

Theo ông Đạt, MoMo luôn coi trọng hợp tác giáo dục, đã phối hợp với nhiều trường đại học như Đại học Công nghệ TP.HCM triển khai học bổng, chương trình trải nghiệm thực tiễn và kết nối sinh viên với các chuyên gia đầu ngành. Mục tiêu là giúp sinh viên hiểu rõ cách AI vận hành trong môi trường thực tế, từ đó phát triển năng lực nghề nghiệp thực chất.

Ông nhấn mạnh, trong kỷ nguyên AI, "máy móc không thể thay thế con người – nhưng những người làm việc máy móc thì sẽ bị thay thế". Bởi vậy, sinh viên cần phát triển kỹ năng mềm, tư duy phản biện, đạo đức nghề nghiệp và khả năng thích ứng sáng tạo.

Theo ông Đạt, tương lai việc làm không chỉ dành cho người giỏi kỹ thuật, mà cho những ai biết khai thác AI một cách linh hoạt, nhân văn và có trách nhiệm.

Chốt lại, ông Đạt gửi lời khuyên tới các bạn sinh viên: Theo tôi, kỹ năng quan trọng nhất là học tập suốt đời. Kể chuyện vui một chút, ngày xưa tôi đi học, cứ nghĩ học hết cấp 1, cấp 2 thì thôi không phải đi học nữa. Rồi sang cấp 3, đại học, rồi đi làm... vẫn tiếp tục phải học, luôn luôn phải học.

Tôi rất trăn trở, loay hoay trong việc tổ chức dạy học AI trong trường. Quan sát tại Hà Nội và một số tỉnh thành, chúng ta có thể thấy có sự phân hóa rõ, từ quan tâm đến thực hiện. Có trường chưa quan tâm, nhưng giáo viên rất cần để ứng dụng vào giảng dạy. Đặc biệt, tôi thấy có sự phân hóa giữa trường ở thành thị và nông thôn; giữa trường công và trường tư. Việc tổ chức ứng dụng AI ở các trường tư ở Hà Nội như ở các trường Vinschool, FPT… có cách tổ chức đào tạo rất tốt.

Ngay các trường công cũng đã có sự phân hoá rõ và có những khó khăn nhất định. Chúng tôi rất muốn đưa AI vào tập huấn, thậm chí có thể trích ngân sách để tổ chức. Nhưng đến giờ vẫn bị vướng việc dạy thêm, học thêm, trường căn cứ vào đâu để dạy? và tại sao lại được thu tiền, đó là bài toán khó. Chúng tôi đang nỗ lực để dùng giáo viên tư vấn cho học sinh ứng dụng AI thông minh nhất, giữ được đạo đức AI tốt nhất, đến đại học ứng dụng được tốt hơn.

Trước những khó khăn trên, tôi đề xuất cần có hành lang pháp lý, có mục tiêu, lộ trình cho học sinh, giáo viên, nhà trường để ứng dụng và phát triển AI trong giảng dạy và học tập. Thứ ba quan trọng nhất là đào tạo giáo viên, thứ 4 là cơ sơ hạ tầng là yếu tố quyết định.

Điều quan trọng mà tôi thấy buổi hội thảo hôm nay chưa đề cập là theo dõi, tổng hợp, đánh giá, để có điều chỉnh chính sách tốt hơn, phù hợp hơn.

Không riêng với Trường THPT chuyên Chu Văn An, hầu hết các trường không cấm dạy và học AI, mà là động viên, nhưng có kiểm soát với AI.

Chúng tôi cần trải nghiệm, giáo viên cần được tổ chức, để biết học sinh nào dùng AI và học sinh nào chưa dùng AI. Đây là bộ lọc cho giáo viên trong việc kiểm tra đánh giá với học sinh.

Theo Thông tư số 02 của Bộ GD-ĐT ban hành về khung năng lực số, cấp phổ thông và đại học đều có văn bản hướng dẫn về ứng dụng AI.

Chúng tôi hướng dẫn tích hợp kỹ năng AI vào từng môn học tuỳ điều kiện, đặc thù của từng cơ sỏ giáo dục. Kèm theo đó là các điều kiện như đào tạo giáo viên cũng như học liệu, thiết bị, hạ tầng… Rất nhiều trường đại học đã chủ động ứng dụng AI trong giáo dục đào tạo.

Ngoài ban hành chính sách, chúng tôi cũng kết nối với một số tập đoàn như Intel, Microsoft. Họ đều có nhiều nguồn tài nguyên rất quý để hỗ trợ cho các giảng viên tích hợp năng lực AI.

Trong phần trình bày có nói rất nhiều đến ứng dụng AI, liệu Việt Nam có thể xây dựng nền tảng riêng về AI không? Điều này cần đội ngũ nhân lực chất lượng cao. Rất mừng là tháng 5 vừa qua, Thủ tướng đã phê duyệt đề án đào tạo nhân lực phục vụ phát triển công nghệ cao, trong đó AI rất được coi trọng.

Chúng tôi sẽ tổ chức đào tạo nhân lực trình độ cao, như kỹ sư, thạc sĩ, tiến sĩ. Đội ngũ này sẽ giúp cho Việt Nam triển khai xây dựng được các nền tảng AI của Việt Nam.

TS. Tô Hồng Nam, Phó Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin – Bộ GD&ĐT

Trong phần trình bày của mình, TS. Tô Hồng Nam tập trung vào chủ đề “Phát triển năng lực trí tuệ nhân tạo (AI) cho người học”, xoay quanh ba câu hỏi cốt lõi: AI là gì, hiện đang ở đâu và chúng ta cần làm gì tiếp theo. Ông phân biệt rõ giữa kỹ năng và năng lực, cho rằng năng lực bao quát hơn vì không chỉ bao gồm thao tác kỹ thuật mà còn là tư duy, khả năng ứng dụng và sáng tạo.

Theo ông Nam, việc xây dựng khung năng lực số quốc gia phải đi trước khung năng lực số cho người học, vì đây là nền tảng định hướng cho toàn bộ hệ thống giáo dục. Tuy nhiên, do yêu cầu cấp bách, Bộ GD&ĐT đã ban hành Khung năng lực số cho người học từ tháng 1.2025, làm cơ sở để các nhà trường triển khai. Trong khung năng lực này có sáu miền, trong đó miền thứ sáu là năng lực AI – một điểm mới so với khung của châu Âu và được tích hợp từ khung của UNESCO, coi AI là phần không thể tách rời trong năng lực số.

Từ tháng 6.2025, Bộ đã ban hành văn bản hướng dẫn triển khai khung này trong các trường phổ thông, cùng công văn 287 cho các trường đại học. Tuy vậy, ông Nam thẳng thắn nhìn nhận rằng việc triển khai vẫn chưa theo kịp thực tế – khi học sinh, sinh viên hiện nay đã sử dụng ChatGPT, Gemini và nhiều công cụ AI một cách phổ biến, trong khi hệ thống quản lý, giảng dạy và đánh giá vẫn đang ở giai đoạn đầu.

Ông chỉ ra nhiều thách thức: người học hiện nay chủ yếu tự học qua bạn bè, mạng xã hội hoặc các khóa học trực tuyến, nhưng thiếu cơ chế kiểm chứng chất lượng. Nhiều người “tự xưng thầy dạy AI” không có chuyên môn, khiến học viên không biết trình độ của mình đến đâu, học gì là đủ. Vì thế, cần có hệ thống đánh giá, công nhận và chuẩn hóa thống nhất để đảm bảo chất lượng đào tạo AI.

Bên cạnh đó, ông Nam nhấn mạnh điều kiện vật chất – như máy tính, đường truyền, và phần mềm – là yếu tố tiên quyết. Nhiều vùng vẫn thiếu thiết bị hoặc sóng internet, trong khi việc sử dụng phần mềm AI nước ngoài tiềm ẩn rủi ro về bảo mật và chủ quyền dữ liệu. Việt Nam cần sớm phát triển hệ sinh thái AI nội địa để tự chủ công nghệ.

Về mặt thể chế, ông lưu ý rằng hiện nay mới chỉ có Chiến lược quốc gia về AI (Quyết định 172/2021), còn Luật AIdự kiến trình Quốc hội vào cuối năm 2025. Ông cho rằng cần sửa Chiến lược hiện hành vì ban hành trước Chiến lược dữ liệu – điều nghịch lý, bởi “AI muốn sống được phải có dữ liệu.”

Kết luận, TS. Tô Hồng Nam đề xuất các trường đại học phải tiên phong triển khai AI, đúng tinh thần Quyết định số 127/QĐ-TTg của Thủ tướng về Chiến lược AI quốc gia. Đồng thời, ông nhấn mạnh: phải học từ thực tế, học suốt đời, học có hệ thống và được công nhận – đó mới là con đường phát triển năng lực AI bền vững cho người học Việt Nam.

GS.TS. Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, Bộ GD&ĐT:

Tại sao phải đưa AI vào giảng dạy. Tôi đưa 3 lý do đưa AI vào ứng dụng cho người học. Trong xã hội thay đổi, cung cấp AI cho người học là điều chắc chắn, các thầy cô thấy rằng điều chúng ta tiếp xúc đầu tiên hằng ngày là điện thoại và trí tuệ thông minh. Vì vậy, học sinh cần phải tiếp cận. Chúng ta cố gắng chuẩn hóa AI trong học tập, đó là công nghệ cá nhân hóa.

Tôi hi vọng sự đổi mới của công nghệ đáp ứng được nhu cầu học tập, câu chuyện giờ không phải là người học mà là kỹ năng để cho lực lượng lao động trong tương lại. Thực tế trong nhà trường đã triển khai AI rất sôi động.

Theo cuộc khảo sát, hơn 11.000 học sinh THCS cuối năm 2023, trước khi chúng tôi xây dựng khung năng lực AI cho người học, 87% học sinh biết ứng dụng AI. Học sinh đánh giá AI trong giáo dục hiệu quả. Ví dụ dùng Chat GPT trả lời câu hỏi khó.

Còn nói đến khó khăn của học sinh khi dùng AI thì có 3 khó khăn chính, thứ nhất là kiến thức về AI còn hạn chế, thứ hai là trang thiết bị hạn chế, thứ ba là sự thiếu hướng dẫn từ giáo viên, phần lớn tự học.

Đối với giáo viên, khảo sát gần 35.000 giáo viên THCS, THPT vào cuối năm 2024, có 76% giáo viên cho biết đã dùng AI trong dạy học. Các thầy cô đánh giá hiệu quả cao trong ứng dụng AI vào giảng dạy. Khi nhìn vào khó khăn, giáo viên cho biết thứ nhất là phần lớn là tự học AI, có được tập huấn từ các khóa học nhà trường tổ chức với 30%, thầy cô thấy thách thức lớn nhất là thiếu đào tạo và hỗ trợ. Điều thầy cô lo lắng là quyền riêng tư, bảo mật dữ liệu, độ tin cậy, chính xác…

Nếu chúng ta không đưa ứng dụng AI một cách bài bản vào trường THPT, thì chúng ta thấy rằng việc ứng dụng AI ở trường vẫn đang diễn ra rất sôi động. Có điều, ta không nghiên cứu được cách giáo dục phù hợp thì hiệu quả chưa đạt như mong muốn.

Vậy chúng ta nên dùng công nghệ thế nào khi ứng dụng công nghệ trong giáo dục? Có một câu nói rất nổi tiếng: “Công nghệ ở tất cả mọi nơi trừ giáo dục”. Câu nói này thách thức toàn cầu mọi người ứng dụng AI trong giáo dục, đào tạo.

Phải chăng công nghệ chưa giải quyết được vấn đề lõi của giáo dục, chỉ giải quyết được vấn đề của công nghệ? Giáo viên được AI hỗ trợ soạn bài, học sinh khi nhận bài có thể làm bài tập bằng AI, cuối cùng chẳng ai dạy, chẳng ai học, cuối cùng dùng công nghệ không giải quyết vấn đề của giáo dục.

Khi nói về AI, các nhà công nghệ nói rằng với AI, giáo viên có thể chấm bài đơn giản, phân tích dữ liệu đọc, chấm diểm… Tuy nhiên học sinh có cần điều đó không? Học sinh viết bài luận sẽ không một ai muốn máy đọc cả, hoặc viết một bài báo không ai muốn được phản biện bằng AI. Câu chuyện là công nghệ có thể làm được nhiều thứ nhưng không giải quyết được vấn đề lõi của giáo dục.

Chúng ta làm thế nào? Khí chúng ta nói về AI thì chúng ta dạy gì trong nhà trường và dạy thế nào? Chúng ta cần dựa trên 3 trụ cột chính.

Thứ nhất là khung chính sách nhất quán để đưa AI vào nhà trường. Thứ hai là chương trình dạy, tài liệu phải toàn diện và linh hoạt. Thứ ba là nguồn lực con người và tài chính.

Để triển khai vào chương trình THPT, định hướng chúng tôi có đề xuất tích hợp giáo dục phổ thông, tránh chồng chéo. Có 3 quan điểm tích hợp AI vào hoàn toàn vào các môn học, thứ 2 là AI như một phần của môn tin học, thứ 3 là AI như một môn học độc lập. Quan điểm của chúng tôi là tiếp cận vừa đưa tích hợp vào các môn học, vừa như một phần độc lập cung cấp nội dung đặc thù của AI cho học sinh theo một phương án phù hợp. Cách tiếp cận từng bước, rõ ràng, có đánh giá nghiên cứu để triển khai kịp thời.

Hiện Vụ Giáo dục Phổ thông cũng đang triển khai thí điểm ngay trong năm học 2025-2026, và dựa trên kết quả thí điểm để xem triển khai trên toàn quốc thế nào.

Chúng tôi đã xây dựng chương trình học AI trong giáo dục phổ thông, quy định sẽ không cứng nhắc, mà từ đó nhà trường có thể xây dựng quy chế để ứng dụng AI trong nhà trường.

Tiếp theo là chúng tôi xây dựng khung năng lực AI cho học sinh, giáo viên THPT. Hiện nay, khung chương trình đã được Vụ Giáo dục Phổ thông thẩm định, hy vọng sẽ sớm được đưa vào triển khai.

PGS-TS Đỗ Văn Hùng: Trưởng khoa Thông tin thư viện - Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn:

Chúng ta đang trong tiến trình chuyển đổi giữa phương pháp dạy và học. Trước đây là truyền thụ và tiếp cận tri thức, hiện nay là truyền đạt và khai phá, sau đó là đồng kiến tạo, thiết kế trải nghiệm. Việc thiết kế trải nghiệm học tập cho người học không khó, quan trọng là chúng ta đồng hành với người học thế nào.

Chúng ta đang đi sau một chút về việc xây dựng khung năng lực cho AI. AI là một công cụ, không phải là sự thay thế con người. AI có thể nâng cao về mặt năng suất và hỗ trợ con người trong công việc và cuộc sống, nhưng không nên xem nó là tương đương với trí tuệ hay năng lực của con người.

Theo đó, chúng ta cần hướng dẫn cá nhân tiếp cận tri thức về AI, trong đó bao gồm trang bị cho người học kiến thức về cách thức hoạt động và năng lực của AI, hiểu biết về các công cụ AI trong việc hỗ trợ và nâng cao năng lực cũng như hiệu quả công việc của con người.

Tiếp theo là xây dựng nền tảng cho việc sử dụng AI một cách phù hợp: Đảm bảo AI được sử dụng một cách có trách nhiệm và đúng đắn, có cân nhắc đến các hệ quả đạo đức tiềm ẩn như thông tin sai lệch, đạo văn và tác động xã hội của AI. Ngoài ra là thúc đẩy sự hợp tác tích cực giữa người và AI.

Về tiếp cận khung, cần tiếp cận đa chiều. Điều này nhằm đảm bảo sinh viên không chỉ làm chủ công nghệ mà còn phát triển năng lực toàn diện trong môi trường số. Tư duy phản biện được xác định là năng lực cốt lõi xuyên suốt toàn bộ khung năng lực.

Tiếp theo là phát triển bền vững và khả năng thích ứng, qua đó rèn luyện cho sinh viên khả năng học hỏi linh hoạt, giải quyết các vấn đề trong bối cảnh công nghệ biến động nhanh. Con người làm trung tâm, tăng cường năng lực tư duy, sáng tạo của người học thay vì thay thế con người. AI chỉ hỗ trợ, bổ sung và thúc đẩy tiềm năng cá nhân, đảm bảo tính nhân văn và không làm lu mờ vai trò chủ thể của người học trong quá trình học tập và ra quyết định; tôn trong sự đa dạng và quyền con người.

Trình bày tại hội thảo, TS. Lê Linh Lương mang đến bức tranh toàn cảnh về trí tuệ nhân tạo (AI) và những tác động đa chiều của nó tới kinh tế, xã hội và giáo dục, đồng thời nhấn mạnh nhu cầu phát triển cấp thiết của nguồn nhân lực AI. Dẫn báo cáo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), ông cho biết đầu tư toàn cầu vào AI có thể vượt 500 tỷ USD trong năm 2025. Theo PwC, đến năm 2030, AI sẽ đóng góp hơn 15.000 tỷ USD vào GDP toàn cầu, trong đó Mỹ, Trung Quốc và Liên minh châu Âu là ba trung tâm lớn, còn ASEAN đang nổi lên như một khu vực năng động, với Việt Nam, Singapore và Indonesia dẫn đầu về ứng dụng AI trong dịch vụ, tài chính, giáo dục và y tế.

TS. Lương cho rằng, AI ngày nay không chỉ là công cụ mà đã trở thành “hạ tầng năng suất mới”. Các hệ thống AI đang tiến bộ vượt bậc – chỉ trong một năm, điểm số ở các chuẩn MMMU, GPQA, SWE-bench tăng từ 18,8 đến 67,3 điểm phần trăm. Ở nhiều bài kiểm tra ngôn ngữ, toán, lập trình hay nhận thức đa phương thức, AI đã đạt hoặc vượt năng lực con người về tốc độ, độ chính xác và khả năng tổng hợp. Trong bối cảnh đó, năng lực cốt lõi của con người không còn nằm ở việc xây dựng mô hình, mà ở khả năng sử dụng AI một cách hiệu quả, có kiểm chứng và có trách nhiệm.

AI đang giúp tăng năng suất 20–40% trong các công việc tri thức như nghiên cứu, soạn thảo, phân tích. Theo báo cáo của McKinsey và Stanford năm 2025, nhân viên sử dụng AI hoàn thành công việc nhanh hơn 25% và chất lượng tăng 12–15% nếu được hướng dẫn cách đánh giá đầu ra. Báo cáo AWS 2025 cũng cho thấy 61% doanh nghiệp ứng dụng AI ghi nhận tăng doanh thu; riêng tại Việt Nam, 18% doanh nghiệp đã sử dụng AI trong sản xuất, marketing và chăm sóc khách hàng, song 55% vẫn thiếu nhân lực có năng lực dữ liệu và hiểu biết về AI.

TS. Lương lưu ý rằng AI đang tạo ra nhiều nghề nghiệp mới như chuyên gia sản phẩm AI, chuyên viên đạo đức AI, huấn luyện viên AI. Sự thiếu hụt nhân lực có năng lực ứng dụng AI đã trở thành một thách thức lớn. Tại Mỹ, năm 2023 có 935 sinh viên tốt nghiệp thạc sĩ AI – gần gấp đôi năm trước – phản ánh nhu cầu nhân lực tăng mạnh trong doanh nghiệp và học thuật. Các quốc gia OECD cũng đang tích hợp AI thành môn học nền tảng trong đào tạo kỹ thuật số.

Với Việt Nam, ông chỉ ra rằng chúng ta chưa có bộ chuẩn năng lực quốc gia về AI, các chương trình đào tạo vẫn thiên về kỹ thuật, thiếu yếu tố đạo đức, pháp lý và tư duy phản biện. Cơ hội học tập về AI chưa đồng đều, nhất là ở vùng sâu vùng xa. Do đó, cần một chiến lược tổng thể kết nối giữa Nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp và xã hội nhằm phát triển hệ sinh thái nhân lực AI toàn diện.

TS. Lê Linh Lương đề xuất mô hình ba tầng năng lực AI cho Việt Nam: thứ nhất, nhận thức phổ thông, giúp mọi công dân hiểu cách dùng AI có trách nhiệm, đảm bảo an toàn dữ liệu; thứ hai, ứng dụng chuyên môn, giúp người học các ngành như kinh tế, giáo dục, y tế biết tích hợp AI vào công việc; và thứ ba, nghiên cứu & phát triển, nơi các kỹ sư, nhà nghiên cứu và startup làm chủ mô hình, thuật toán và sản phẩm “Make in Vietnam”.

Theo ông, chỉ khi hình thành được hệ sinh thái nhân lực toàn diện như vậy, Việt Nam mới có thể chủ động trong làn sóng AI toàn cầu, vừa tận dụng được lợi ích, vừa đảm bảo yếu tố nhân văn và an toàn trong ứng dụng công nghệ.

Phát biểu tại hội thảo “Phát triển năng lực trí tuệ nhân tạo cho người học”, PGS.TS. Hoàng Minh Sơn, Chủ tịch Hội đồng, Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội, nhấn mạnh tầm quan trọng đặc biệt của việc đưa năng lực AI vào giáo dục – lĩnh vực vừa chịu tác động sâu sắc, vừa được hưởng lợi nhiều nhất từ trí tuệ nhân tạo. Ông dẫn lại Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị, trong đó xác định rõ nhiệm vụ chuyển đổi số mạnh mẽ và phổ cập ứng dụng AI trong giáo dục, từ nâng cao năng lực số của nhà giáo, người học đến việc tích hợp nội dung AI ở mọi cấp học.

Ông cho biết ĐHQGHN đã coi AI và công nghệ số là trụ cột chiến lược đến năm 2030, tầm nhìn 2045, hướng tới phát triển toàn diện giáo dục đại học. Điều đáng chú ý, Trường Đại học KHXH&NV được ghi nhận là một trong những đơn vị tiên phong, hợp tác cùng các doanh nghiệp công nghệ lớn để đưa năng lực số và AI vào đào tạo, bồi dưỡng giảng viên và sinh viên – một mô hình tiếp cận nhanh, bài bản và hiệu quả.

Theo PGS.TS. Hoàng Minh Sơn, việc xây dựng khung năng lực AI cho người học không chỉ đáp ứng thay đổi của thị trường lao động mà còn giúp hình thành năng lực sử dụng công cụ AI như kỹ năng thiết yếu, tương tự như ngoại ngữ trước đây. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn là phải đưa năng lực lãnh đạo và chủ động sáng tạo vào quá trình dạy – học, để sinh viên sử dụng AI ngay trong học tập, nghiên cứu và sáng tạo, chứ không chỉ chờ đến khi tốt nghiệp.

Ông nhấn mạnh, giáo dục cần chuyển trọng tâm từ “dạy” sang “học”, từ thiết kế bài giảng sang thiết kế hoạt động học tập, nghiên cứu, trải nghiệm và sáng tạo, trong đó AI là công cụ giúp cá thể hóa việc học và nâng cao hiệu quả đào tạo. Mô hình này, theo ông, cần được áp dụng từ phổ thông đến đại học, bảo đảm mọi người học đều biết, dùng tốt và dùng hiệu quả AI – đúng tinh thần phổ cập của Nghị quyết 71.

Kết thúc phát biểu, PGS.TS. Hoàng Minh Sơn gửi lời cảm ơn tới các đối tác như Meta, Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Tạp chí Một Thế Giới và Trường ĐHKHXH&NV, đánh giá cao sự hợp tác liên ngành trong thúc đẩy chuyển đổi số và phát triển năng lực AI cho thế hệ học sinh, sinh viên Việt Nam.

GS-TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội.

Trong những năm gần đây, AI không chỉ là một công nghệ, mà đã trở thành công cụ và phương thức mới, tác động và tái định hình lại giáo dục và đào tạo trên phạm vi toàn cầu.

Những tiến bộ vượt bậc của AI đang mở ra những cơ hội chưa từng có để cá nhân hoá học tập, hỗ trợ nghiên cứu và nâng cao năng lực sáng tạo của người học. Tuy nhiên, cùng với cơ hội là những thách thức rất lớn: Về đạo đức, về bình đẳng trong tiếp cận công nghệ, về cách con người làm chủ AI thay vì bị chi phối bởi nó.

Làm thế nào để phát triển năng lực AI cho người học một cách thực chất, toàn diện và mang bản sắc Việt Nam – nhân văn, trách nhiệm, sáng tạo và hội nhập?

Là một trong những trường đại học đầu tiên trong hệ thống quốc gia chủ động nghiên cứu, đào tạo và ứng dụng AI trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, Trường Đại học KHXH&NV xác định việc phát triển năng lực AI không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà là một yêu cầu mang tính văn hóa và tri thức. AI cần được hiểu, được dạy và được sử dụng trên nền tảng đạo đức, nhân văn và vì con người.

Trong hai năm qua, Nhà trường đã triển khai nhiều hoạt động tiên phong:

- Xây dựng Khung năng lực AI dành cho người học, gắn với UNESCO và các khuyến nghị quốc tế.

- Phát triển các mô-đun đào tạo về AI trong giảng dạy, nghiên cứu và nghề nghiệp, hướng đến sinh viên các ngành KHXH&NV.

- Tổ chức các chuỗi hội thảo, diễn đàn và chương trình hợp tác với doanh nghiệp, nghiên cứu và tổ chức quốc tế như Meta, UNESCO, GIZ… nhằm thúc đẩy thể hiện nỗ lực của Trường trong việc kết nối tri thức nhân văn với công nghệ, đưa AI trở thành công cụ phục vụ phát triển con người và xã hội.

Hội thảo hôm nay là sự chung tay của nhiều bên: các cơ quan quản lý nhà nước, các trường đại học, các viện nghiên cứu, trường phổ thông, các doanh nghiệp công nghệ, và các chuyên gia trong và ngoài nước.

Chúng tôi mong rằng đây không chỉ là nơi chia sẻ kết quả nghiên cứu, mà còn là một diễn đàn mở – nơi các ý tưởng, mô hình, chính sách và kinh nghiệm có thể giao thoa, bổ sung cho nhau, hướng tới việc xây dựng Khung năng lực AI quốc gia, hỗ trợ cho người dạy và người học, và phát triển đội ngũ người học Việt Nam có khả năng làm chủ AI một cách sáng tạo và có trách nhiệm.

Tôi xin trân trọng cảm ơn Đại học Quốc gia Hà Nội, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Khoa học Công nghệ, Bộ Văn hoá Thể thao và Du lịch, các đối tác quốc tế, các chuyên gia, các doanh nghiệp đã đồng hành cùng chúng tôi trong hành trình phát triển năng lực AI cho người học.

Đặc biệt tôi xin gửi lời cảm ơn đến tập đoàn Meta và cá nhân ông Ruici về những hỗ trợ và hợp tác hiệu quả và chất lượng trong suốt 5 năm qua.

Ông Ruci Tio, đại diện Tập đoàn Meta

Đến thời điểm này, AI đã thực sự trở thành một phần cuộc sống hàng ngày của rất nhiều người. Tuy nhiên, chúng ta vẫn đang tụt hậu trong việc xây dựng một khung năng lực thống nhất, một nền tảng giúp xác định rõ năng lực và kỹ năng cần có để con người không chỉ biết cách sử dụng AI, mà quan trọng hơn là biết cách sử dụng nó một cách có trách nhiệm. Chính vì vậy, sự kiện hôm nay có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Nhóm nghiên cứu của Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn đã đầu tư rất nhiều thời gian, công sức và trí tuệ để phát triển khung năng lực AI cùng các tài nguyên cho giáo viên và sinh viên - hiện nay đã sẵn sàng được triển khai.

Việc hoàn thiện công trình này và điều chỉnh khung năng lực sao cho phù hợp với bối cảnh Việt Nam là một bước đi hết sức quan trọng. Mục tiêu không chỉ là nhân rộng sáng kiến này trong hệ thống các trường đại học, cho cả đội ngũ giảng viên và sinh viên mà còn lan toả trên phạm vi toàn quốc, đến với mọi lứa tuổi và mọi nhóm đối tượng trong xã hội.

Chúng tôi thực sự hy vọng hội thảo ngày hôm nay sẽ góp phần chính thức hoá cách tiếp cận này, đồng thời mở ra cơ hội tích hợp khung năng lực AI đã được phát triển vào nhiều lĩnh vực khác nhau tại Việt Nam.

Thời gian qua, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 57, xác định rõ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá chiến lược để phát triển đất nước. Trong đó, trí tuệ nhân tạo (AI) được xem là một động lực quan trọng thúc đẩy mọi lĩnh vực – từ kinh tế, quản lý, sản xuất đến giáo dục và đời sống xã hội.
Đặc biệt, trong khu vực giáo dục, AI đang mở ra những phương thức học tập và giảng dạy hoàn toàn mới. Người học có thể tương tác, thảo luận, được hỗ trợ bởi các “trợ lý ảo”, giúp quá trình tiếp thu kiến thức trở nên sinh động, cá nhân hóa và hiệu quả hơn. Đó là mặt tích cực lớn nhất của AI – công nghệ này giúp mở rộng khả năng học tập, xóa bỏ giới hạn về không gian, thời gian.
Tuy nhiên, AI cũng mang theo những thách thức không nhỏ. Câu chuyện gần đây được nêu trên bản tin truyền hình – một học sinh đã chịu ảnh hưởng tiêu cực từ “lời khuyên” sai lệch của AI dẫn đến hành vi đáng tiếc – là hồi chuông cảnh báo mạnh mẽ. Khi công nghệ trở thành “người bạn” gần gũi nhất của con người, đặc biệt là giới trẻ, thì trách nhiệm định hướng và giáo dục kỹ năng số càng trở nên cấp thiết.
Bộ Khoa học và Công nghệ hiện đang xây dựng Luật về AI, cùng với nhiều dự thảo luật khác trong năm nay, nhằm tạo khung pháp lý chặt chẽ cho việc ứng dụng, quản lý và phát triển công nghệ này. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, như tại Trung Quốc, để triển khai xe tự hành, quốc gia này đã phải xây dựng hẳn luật riêng cho xe tự hành, bởi luật giao thông hiện hành không thể đáp ứng được. Việt Nam cũng cần đi theo hướng đó: Vừa mở đường cho đổi mới sáng tạo, vừa kiểm soát rủi ro.
Trí tuệ nhân tạo chỉ thực sự thông minh khi con người là người làm chủ nó. Chúng ta cần phát huy tối đa năng lực sáng tạo, học hỏi và sử dụng AI một cách có trách nhiệm, nhân văn và hướng thiện.

Tôi kỳ vọng sau hội thảo này, các nhà khoa học, chuyên gia và thầy cô giáo sẽ cùng nhau góp ý, hoàn thiện những định hướng sử dụng AI đúng đắn – để công nghệ trở thành động lực phát triển mạnh mẽ, chứ không phải mối nguy tiềm ẩn cho thế hệ trẻ và xã hội.

Trong những năm gần đây, Trí tuệ nhân tạo (AI) đã và đang phát triển với tốc độ chưa từng có, mở ra những cơ hội to lớn nhưng đồng thời cũng đặt ra nhiều thách thức đối với giáo dục và xã hội. AI không chỉ thay đổi cách chúng ta sống và làm việc, mà còn tái định hình phương thức học tập, nghiên cứu và phát triển tri thức của con người trong kỷ nguyên số.

Đối với Việt Nam, phát triển nguồn nhân lực số - đặc biệt là năng lực ứng dụng AI - được xác định là nhiệm vụ trọng tâm nhằm bắt nhịp và dẫn dắt tiến trình chuyển đổi số quốc gia. Người học hôm nay chính là lực lượng quyết định vị thế của đất nước trên bản đồ tri thức và công nghệ thế giới ngày mai.

Nhận thức được tầm quan trọng đó, hôm nay Trường ĐHKHXH&NV, ĐHQGHN phối hợp cùng Tập đoàn Meta, Hội Thông tin Khoa học & Công nghệ Việt Nam và Tạp chí Một Thế Giới long trọng tổ chức Hội thảo khoa học: “Phát triển năng lực Trí tuệ nhân tạo cho người học”.

Hội thảo hướng tới mục tiêu tạo ra một diễn đàn chia sẻ tri thức, kinh nghiệm từ các nhà quản lý, chuyên gia, nhà nghiên cứu và đại diện doanh nghiệp để tìm giải pháp góp phần hướng tới một nền giáo dục đổi mới, sáng tạo và có trách nhiệm.

Tham dự Hội thảo có đông đảo đại biểu từ các cơ quan quản lý, viện trường, doanh nghiệp và các bạn sinh viên.

Về phía cơ quan Trung ương và các cơ quan quản lý, có các vị:

- TS. Trần Văn Đông – Phó Vụ trưởng Vụ Tham mưu Tổng hợp, Văn phòng TW Đảng

- TS. Đậu Tuấn Nam – Vụ trưởng Vụ Quản lý Đào tạo & Bồi dưỡng, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh.

- TS. Tô Hồng Nam, Phó Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ & Thông tin, Bộ GD&ĐT

- TS. Đặng Văn Huấn, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, Bộ GD&ĐT

- Ông Phạm Hồng Quất, Cục trưởng Cục Khởi nghiệp & Doanh nghiệp công nghệ

- Bà Nguyễn Thị Ngọc Diệp, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học Xã hội Nhân văn và Tự nhiên, Bộ KH&CN

- Bà Đoàn Quỳnh Dung, Phó Cục trưởng Cục Văn hoá cơ sở, Gia đình và Thư viện, Bộ Văn hoá Thể thao và Du lịch

- Ông Nguyễn Xuân Dũng, Giám đốc Thư viện Quốc gia Việt Nam

Về phía Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam

- TS. Trần Văn Tùng, Chủ tịch Hội, nguyên Thứ trưởng Bộ KH&CN

Về phía Đại học Quốc gia Hà Nội:

- PGS.TS. Hoàng Minh Sơn, Chủ tịch Hội đồng Giám đốc ĐHQGHN

- PGS.TS. Lê Tuấn Anh, Trưởng Ban Hợp tác & Phát triển

Về phía các Cơ sở giáo dục đại học, học viện, viên nghiên cứu, nhà trường:

- PGS.TS. Phạm Minh Sơn, Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền

- TS. Nguyễn Xuân Thu, Giám đốc Học viện Tư pháp

- GS.TS. Nguyễn Quý Thanh, Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, ĐHQGHN

- PGS.TS. Trịnh Tiến Việt, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật, ĐHGHN

- GS.TS. Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, Bộ GD&ĐT

- TS. Lê Linh Lương, Phó Viện trưởng Viện Công nghệ Blockchain và Trí tuệ Nhân tạo ABAII

- ThS. Nguyễn Thị Nhiếp, Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Chu Văn An, Hà Nội

Về phía Trường ĐHKHXH&NV:

- PGS.TS. Bùi Thành Nam, Bí thư Đảng uỷ, Chủ Tịch hội đồng trường

- GS.TS. Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Nhà trường

- GS.TS. Nguyễn Văn Kim, Phó Chủ tịch Hội đồng di sản văn hóa Quốc gia, nguyên Bí thư Đảng ủy, Phó Hiệu trưởng Nhà trường

Về phía Tạp chí Một Thế giới:

- Ông Lưu Quang Định, Tổng Biên tập Tạp chí, Tổng Thư ký Hội TTKH&CN

Hội thảo cũng có sự tham dự của đại diện lãnh đạo các Khoa, Viện, Phòng chức năng; đại diện giảng viên, sinh viên trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn.

Hội thảo còn chào đón sự hiện diện của đại diện lãnh đạo các trường đại học, trường phổ thông, các doanh nghiệp công nghệ, các cơ quan thông tin - thư viện. Đồng hành cùng hội thảo còn có các nhà tài trợ đến từ Tập đoàn Meta, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, Công ty Bezen Việt Nam; đại diện các cơ quan báo chí, truyền thông tham gia đưa tin về sự kiện.