Hollywood phải học cách tỏa sáng dưới một 'bầu trời' khác sau COVID-19

Khi kinh đô điện ảnh “tắt đèn”

Tháng 3.2020, Hollywood bỗng chốc im lặng. Các rạp chiếu đóng cửa, mọi phim trường ngừng hoạt động, thảm đỏ phủ đầy bụi, lịch ra mắt phim bị hủy bỏ hoặc dời vô hạn.

Một ngành công nghiệp vốn quen với sự hào nhoáng và nhịp sản xuất khổng lồ bỗng chốc rơi vào trạng thái “ngủ đông”. Không ai biết và có thể dự đoán được khi nào đèn rạp sẽ sáng trở lại.

Năm 2019, phòng vé toàn cầu năm 2019 đạt đỉnh lịch sử với 43 tỉ USD. Riêng thị trường Bắc Mỹ thu 11,4 tỉ USD - một con số khổng lồ. Avengers: Endgame được đánh giá là sự kiện điện ảnh lớn nhất trong nhiều năm. Nhưng khi đại dịch bùng phát, chuỗi cung ứng sản xuất - phát hành bị đóng băng. Hệ quả, doanh thu rạp toàn cầu năm 2020 chỉ còn 12,4 tỉ USD - tương đương mức giảm 70%.

Meta hợp tác với hãng sản xuất phim kinh dị Hollywood để thử nghiệm Movie Gen

Google tiến vào Hollywood để nâng tầm thương hiệu, không coi YouTube là kênh phân phối chính

Giám đốc sáng tạo Pixar: ‘AI tầm thường, nhạt nhẽo, kém ấn tượng dù là mối lo ở Hollywood'

Do ảnh hưởng của COVID-19, các hãng phim Hollywood đã rơi vào tình thế khó xử trước nay chưa từng đối mặt. Nếu không cho phim ra mắt, chi phí marketing sẽ tăng gấp mấy lần và sự háo hức của khán giả dành cho dự án cũng giảm. Tuy nhiên, phát hành lúc rạp chưa mở hoặc mở chưa đầy đủ cũng đồng nghĩa với tự sát.

Để thích ứng, “luật bất thành văn” phim được chiếu độc quyền tại rạp trong 90 ngày chính thức bị xé bỏ. Hãng Universal ký thỏa thuận với các hệ thống rạp cho phép đưa phim lên kênh yêu cầu có phí (VOD) và streaming chỉ sau 17 ngày (3 cuối tuần) - một cú xoay trục lịch sử.

Tuy nhiên, quyết định được đánh giá táo bạo nhất thuộc về Warner Bros. Hãng này đã cho ra mắt các bom tấn từ Dune, The Matrix Resurrections đến Godzilla vs. Kong cùng lúc tại rạp lẫn kênh streaming HBO Max dù tốn hàng trăm triệu USD để sản xuất.

Đây là cú sốc động trời. Đạo diễn Christopher Nolan tức giận, gọi HBO Max là “dịch vụ streaming tệ nhất” và cắt đứt mối quan hệ hợp tác. Đạo diễn Denis Villeneuve cáo buộc Warner Bros “giết chết Dune trước khi nó ra đời”. Các diễn viên hoảng loạn vì hợp đồng của họ gắn liền với doanh thu phòng vé, chứ không bao gồm streaming.

Disney thì chọn chiến lược khác: Phát hành Black Widow trên nền tảng Disney+ với mức phí 30 USD, cùng lúc ra rạp. Hệ quả là nữ diễn viên Scarlett Johansson thủ vai Black Widow đã kiện Disney, tố hãng “cắt mất hàng chục triệu USD tiền thưởng phòng vé” của cô. Vụ kiện về sau được dàn xếp ngoài tòa.

Các ngôi sao Hollywood, vốn là linh hồn của điện ảnh, nay rơi vào thế bị động. Họ chứng kiến đứa con tinh thần bị “bán rẻ” trên nền tảng streaming thay vì ra mắt hoành tráng trước hàng triệu khán giả. Đối với họ, đây không chỉ là mất tiền, mà còn là sự xúc phạm đến giá trị của bộ môn nghệ thuật thứ 7. Ngoài ra, các chuỗi rạp chiếu phim lớn nhất nước Mỹ như AMC và Regal cũng đứng trên bờ vực phá sản.

Trong khoảnh khắc ấy, Hollywood dường như đang rơi vào một hố đen không đáy.

Có những thay đổi là mãi mãi

Đại dịch không chỉ khiến Hollywood tê liệt, mà còn thay đổi hành vi hay cách thưởng thức phim của khán giả.

Giai đoạn 2020-2021, nền tảng streaming Netflix tăng trưởng mạnh và đạt 200 triệu thuê bao toàn cầu. Disney+ chỉ mới ra mắt vào cuối năm 2019 nhưng đến năm 2022 cũng đã sở hữu 137 triệu thuê bao. Amazon Prime, Hulu, Apple+ cũng ghi nhận số lượng người đăng ký tăng nhanh.

Ban đầu, do không thể ra rạp, khán giả buộc phải xem streaming tại nhà nhưng nay nhận ra rằng họ vẫn có thể xem được phim chất lượng tại phòng khách gần như ngay lập tức, tiện lợi và tiết kiệm hơn rất nhiều. Thói quen này để lại hậu quả lâu dài, dù ngay cả khi đại dịch đã kết thúc.

Sau dịch, khán giả trở nên chọn lọc hơn. Nhiều khảo sát ở Mỹ chỉ ra rằng tần suất đi rạp giảm, nhưng khi đi, họ muốn “đáng tiền”: Màn hình lớn, âm thanh khủng, diễn viên ngôi sao - tức ưu tiên bom tấn. Nói cách khác, khán giả chỉ muốn ra rạp khi phim đó thật sự là một “sự kiện không thể bỏ qua”, mang lại trải nghiệm điện ảnh hoành tráng như loạt phim siêu anh hùng Marvel, DC hay các bom tấn như Top Gun: Maverick và Oppenheimer. Đồng nghĩa, các phim có kinh phí thấp, phim nghệ thuật, hài tình cảm (rom-com) dần mất khán giả ở rạp và chuyển sang hình thức streaming.

Streaming ngang hàng với rạp chiếu

Năm 2022 ghi nhận mức tăng trưởng khả quan vì đại dịch đã được kiểm soát. Doanh thu phòng vé toàn cầu đạt 26 tỉ USD - gần gấp đôi so với năm 2020 nhưng vẫn thua xa giai đoạn 2017-2019.

Thành công của Top Gun: Maverick (1,5 tỉ USD tiền vé) và Avatar: The Way of Water (2,3 tỉ USD tiền vé) cho thấy khi có “đại sự kiện”, khán giả vẫn sẵn sàng ra rạp. Năm 2023, mùa phim hè sôi nổi nhờ vào màn đối đầu giữa Barbie (1,5 tỉ USD tiền vé) và Oppenheimer (975 triệu USD tiền vé).

Mặc dù vậy, Hollywood vẫn không thể quay lại thời kỳ hoàng kim. Theo dữ liệu năm 2024, số lượng phim được phát hành giảm (675 phim so với 910 phim của năm 2019) do ảnh hưởng từ cuộc đình công của nghiệp đoàn diễn viên Mỹ. Doanh thu tổng cũng thấp hơn.

Có thể nói, Hollywood đã bị tái cấu trúc từ tận bên trong bởi COVID-19. Bây giờ, khán giả không còn ùa đến rạp như một thói quen bất biến nữa. Thay vào đó, họ ngồi ở nhà, mở Netflix, Disney+ hay HBO Max để xem những bom tấn ngay trong phòng khách. Đại dịch đã thay đổi vĩnh viễn cách công chúng tiêu thụ phim ảnh.

Hollywood hồi sinh, nhưng không còn là Hollywood cũ. Đây không chỉ là sự hồi phục, mà là một kỷ nguyên mới, nơi streaming đứng ngang hàng với rạp chiếu, nơi những cú hit tỷ đô trở thành ngoại lệ chứ không phải chuẩn mực, và nơi khán giả nắm quyền lực tuyệt đối trong việc định đoạt tương lai của ngành. Thời kỳ hoàng kim đã khép lại, và Hollywood giờ phải học cách tỏa sáng dưới một bầu trời khác, đầy thách thức, đầy biến động, nhưng cũng tràn ngập cơ hội để tái định nghĩa chính mình.