Hợp tác khu vực để giải quyết thách thức chung về nông nghiệp

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động mạnh đến sản xuất nông nghiệp, nhiều quốc gia châu Á đang chuyển từ mục tiêu tăng sản lượng sang phát triển nền nông nghiệp xanh, giảm phát thải và nâng cao chất lượng nông sản. Hội thảo quốc tế "Các giải pháp sản xuất lúa phát thải thấp ở châu Á: Đổi mới sáng tạo trong khu vực và lộ trình áp dụng" diễn ra tại TP. Cần Thơ từ ngày 22 - 24.7 đã trở thành diễn đàn quan trọng kết nối các nhà khoa học, cơ quan quản lí, doanh nghiệp và tổ chức quốc tế nhằm chia sẻ kinh nghiệm, chuyển giao công nghệ và xây dựng lộ trình hợp tác phát triển ngành lúa gạo bền vững trong khu vực.

Hội thảo do Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam (VAAS) phối hợp với Trung tâm Công nghệ Thực phẩm và Phân bón châu Á - Thái Bình Dương (FFTC-ASPAC), Mạng lưới Sáng kiến Hợp tác Nông nghiệp và Lương thực châu Á (AFACI), Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) cùng Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) tổ chức, quy tụ hơn 100 đại biểu đến từ nhiều quốc gia châu Á.

Hợp tác khu vực để giải quyết thách thức chung

Phát biểu khai mạc hội thảo, GS.TS. Nguyễn Hồng Sơn, Giám đốc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, cho biết cây lúa vẫn giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với an ninh lương thực và sinh kế của hàng tỉ người dân châu Á. Tuy nhiên, ngành lúa gạo đang chịu sức ép ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu, phát thải khí mê - tan, suy giảm tài nguyên và yêu cầu phát triển bền vững.

TS. Nguyễn Văn Hùng, chuyên gia cao cấp của Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI), cho rằng nhiều giải pháp đang được các quốc gia trong khu vực triển khai như phát triển giống lúa chịu hạn, chịu mặn; quản lí nước theo phương pháp tưới ngập - khô xen kẽ (AWD); gieo sạ khô; quản lí rơm rạ theo mô hình kinh tế tuần hoàn; cơ giới hóa đồng bộ; hệ thống giám sát, báo cáo và thẩm định phát thải (MRV); cùng các cơ chế tài chính carbon. Đây là những giải pháp giúp giảm đáng kể phát thải khí nhà kính nhưng vẫn duy trì năng suất, nâng cao chất lượng hạt gạo và gia tăng thu nhập cho nông dân.

Theo TS. Nguyễn Văn Hùng, Việt Nam đã cam kết đạt phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050. Trong đó, Đề án phát triển bền vững một triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030 được xem là chương trình tiên phong, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Chuyển đổi tư duy sản xuất

Theo ông Lê Thanh Tùng, Tổng Thư ký Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA), ĐBSCL hiện có khoảng 1,5 triệu ha đất trồng lúa, tổng diện tích gieo trồng hằng năm khoảng 3,9 triệu ha, sản xuất khoảng 24 triệu tấn lúa, chiếm hơn một nửa sản lượng cả nước. Tuy nhiên, khu vực cũng chịu tác động nặng nề của hạn hán, xâm nhập mặn, thiếu nước và thời tiết cực đoan.

Ông Lê Thanh Tùng cho rằng phát triển lúa phát thải thấp không còn là sự lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc. Một mặt để đáp ứng xu hướng tiêu dùng toàn cầu đối với sản phẩm sạch, an toàn; mặt khác thực hiện cam kết giảm phát thải của Việt Nam và quan trọng hơn là nâng cao hiệu quả kinh tế cho người nông dân.

Ông Mohd Fairuz Bin MD Suptian, Phó giám đốc Chương trình Biến đổi khí hậu, Viện Nghiên cứu và Phát triển Nông nghiệp Malaysia (MARDI), cho rằng những thay đổi quan trọng nhất phải bắt đầu từ đồng ruộng. Đối với ĐBSCL, kinh nghiệm quý từ các nước là giảm lượng giống gieo sạ, giảm sử dụng phân đạm, quản lí nước hợp lý, thay đổi phương thức xử lí rơm rạ, đồng thời áp dụng cơ giới hóa và các quy trình kĩ thuật tiên tiến. Những giải pháp này vừa giúp giảm chi phí sản xuất, vừa hạn chế phát sinh khí mê - tan.

Theo ông Mohd Fairuz Bin MD Suptian, điều người nông dân cần nhất không phải chỉ là tăng năng suất mà là tăng lợi nhuận. Khi giảm được chi phí đầu vào, nâng cao chất lượng hạt gạo và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh của thị trường quốc tế, người trồng lúa sẽ có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu với mức thu nhập ổn định và bền vững hơn.

Hướng đến liên kết đổi mới sáng tạo

Kazuki Saito, Nhà khoa học cao cấp, Chương trình Nông học Hệ thống canh tác và Biến đổi khí hậu, Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI), cho rằng việc TP. Cần Thơ đăng cai hội thảo là cơ hội để giới thiệu những nỗ lực xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, tuần hoàn và phát thải thấp của địa phương. Điều này góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp châu Á, đồng thời Việt Nam trong tương lai có thể hướng tới thành trung tâm đổi mới sáng tạo về nông nghiệp của châu Á.

Bà Nguyễn Thị Giang, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Cần Thơ, cho biết thành phố đã tích cực triển khai các mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp thông qua việc áp dụng đồng bộ nhiều giải pháp như giảm lượng giống gieo sạ, quản lí nước theo phương pháp AWD, quản lí dinh dưỡng hợp lí, cơ giới hóa đồng bộ, quản lý rơm rạ theo hướng kinh tế tuần hoàn, ứng dụng công nghệ số và hệ thống MRV trong giám sát phát thải.

Theo Ban tổ chức, sau ba ngày làm việc, hội thảo sẽ xây dựng báo cáo tổng hợp về các đổi mới sáng tạo, những rào cản chính sách và nhu cầu hợp tác nghiên cứu trong khu vực, đồng thời đặt nền móng cho chương trình hợp tác giai đoạn 2026 - 2029 nhằm hình thành cộng đồng thực hành sản xuất lúa gạo bền vững của châu Á.

Đây được kỳ vọng sẽ là bước tiến quan trọng để các quốc gia trong khu vực cùng chia sẻ tri thức, chuyển giao công nghệ và mở rộng các mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp, hướng tới nền nông nghiệp xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo đảm an ninh lương thực lâu dài.