Hy vọng ở lợi thế điều hành vĩ mô của tân Thủ tướng

Tăng trưởng cao phải thành trạng thái ổn định

Chiều 7.4, khi Thủ tướng Lê Minh Hưng tuyên thệ trước Quốc hội, điều người dân và cộng đồng doanh nghiệp chờ đợi không chỉ là một gương mặt mới ở vị trí người đứng đầu Chính phủ. Điều họ trông mong lớn hơn là một nhịp điều hành mới, nơi những quyết sách đi nhanh hơn từ Trung ương tới công trường, nhà máy, cánh đồng, cửa hàng và từng bộ hồ sơ của người dân.

Nhưng sâu hơn thế, có một kỳ vọng khá nổi bật: nhiệm kỳ mới phải giữ được nền kinh tế vĩ mô đủ ổn định để mọi người dám tính chuyện dài hơi, đồng thời đủ linh hoạt để hóa giải các cú sốc từ bên ngoài và mở thêm không gian tăng trưởng mới.

Một doanh nghiệp chỉ dám mở thêm nhà máy khi họ tin rằng lãi suất không bất ngờ nhảy vọt. Một gia đình trẻ chỉ dám vay mua nhà khi không lo đồng tiền mất giá quá nhanh.

Vì thế, kỳ vọng dành cho Thủ tướng mới không dừng ở con số GDP hai chữ số, mà là khả năng biến tăng trưởng cao thành một trạng thái ổn định có thể cảm nhận trong đời sống hằng ngày.

Đề bài cho nhiệm kỳ này thực ra đã rất rõ. Trung ương đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026–2030, nhưng đi kèm là yêu cầu rất chặt: giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn và không để xảy ra khủng hoảng kinh tế trong mọi tình huống.

Nói cách khác, người dân và doanh nghiệp đang chờ ở Thủ tướng mới không chỉ một lời hứa tăng trưởng, mà là khả năng biến mục tiêu hai con số thành cảm nhận rất thật: thủ tục ít đi, vốn dễ tiếp cận hơn, tỷ giá ổn định hơn, mặt bằng lãi suất có thể dự đoán, thị trường vốn vận hành lành mạnh và việc làm bền vững hơn.

Thế mạnh của người điều hành tiền tệ

Ở góc độ này, trải nghiệm của Thủ tướng Lê Minh Hưng tạo ra nhiều kỳ vọng tích cực. Ông đi lên từ trục ngân hàng trung ương, từng trực tiếp gắn với điều hành tiền tệ, ổn định tỷ giá và kiểm soát lạm phát, sau đó chuyển sang công tác tổ chức bộ máy và cán bộ. Thủ tướng có hai phẩm chất mà nhiệm kỳ này đặc biệt cần: kỷ luật vĩ mô và kỷ luật thực thi.

Chính nền tảng ấy tạo ra một lợi thế rất riêng cho ông trong bối cảnh thế giới đang nhiều bất định. Từ áp lực thuế quan của Hoa Kỳ cho tới cú sốc giá năng lượng vì chiến sự Trung Đông, những biến động bên ngoài cuối cùng đều dội vào tỷ giá, lãi suất, lạm phát và thanh khoản ngoại tệ.

Một người từng đi qua trung tâm của điều hành tiền tệ sẽ được kỳ vọng nhiều hơn ở khả năng phối hợp chính sách tài khóa - tiền tệ để hấp thụ các cú sốc đó mà không làm chệch đường ray tăng trưởng.

Với doanh nghiệp, nhất là khu vực tư nhân trong nước, mong đợi lớn nhất là một Chính phủ tháo nút thắt nhanh nhưng không đánh đổi ổn định. Những gì ông nhấn mạnh trong phát biểu nhậm chức - hoàn thiện thể chế, cắt giảm tối đa thủ tục, phát triển thị trường vốn để giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng, thúc đẩy khoa học công nghệ và phân quyền mạnh cho địa phương - đều chạm đúng các điểm nghẽn mà doanh nghiệp chờ đợi nhiều năm qua.

Đặc biệt, cộng đồng doanh nghiệp đang chờ một bước tiến mạnh hơn ở thị trường vốn dài hạn. Họ không chỉ cần lãi suất hợp lý, mà cần một nhiệm kỳ làm lớn thị trường trái phiếu doanh nghiệp, quỹ đầu tư, các định chế tài chính dài hạn và trung tâm tài chính quốc tế để dòng vốn trung - dài hạn không còn dồn hết lên vai ngân hàng.

Nếu làm được điều này, nền kinh tế sẽ có thêm một “động cơ tăng trưởng” bền vững hơn rất nhiều.

Thuận lợi lớn của nhiệm kỳ này là Việt Nam bước vào giai đoạn mới với độ mở thương mại hiếm có nhờ 17 FTA đã ký với hơn 60 nền kinh tế. Chính mạng lưới ấy tạo cho hàng hóa Việt Nam nhiều “cửa thị trường”, giúp doanh nghiệp có dư địa xoay xở khi một khu vực gặp biến động.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục tái cấu trúc, đây là lợi thế rất lớn để Chính phủ mới thúc đẩy chiến lược đa dạng hóa thị trường, nâng cấp chuỗi giá trị và thu hút thêm dòng vốn chất lượng cao.

Những khó khăn quốc tế

Áp lực thuế quan và các biện pháp phòng vệ thương mại từ Hoa Kỳ đang ngày càng rõ, buộc Chính phủ phải xử lý rất khéo bài toán đàm phán, tiêu chuẩn xuất xứ, cân bằng thương mại và sức chống chịu của doanh nghiệp xuất khẩu.

Nhưng chính đây cũng là lúc mạng lưới 17 FTA phát huy giá trị chiến lược: doanh nghiệp kỳ vọng Chính phủ nhiệm kỳ mới sẽ tận dụng tốt hơn EVFTA, CPTPP và các FTA khu vực để tái cơ cấu đầu ra, giảm lệ thuộc vào một vài thị trường lớn.

Khó khăn thứ hai, thậm chí cấp bách hơn, đến từ cú sốc năng lượng toàn cầu. Cuộc chiến Mỹ–Israel với Iran và nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng xăng dầu đang gây sức ép rất lớn lên giá cả, logistics và chi phí đầu vào của nền kinh tế.

Với Việt Nam, đây là rủi ro truyền thẳng vào lạm phát và sức mua, khiến yêu cầu giữ ổn định vĩ mô của nhiệm kỳ này càng trở nên sống còn.

Chính vì vậy, điều thị trường mong hơn cả ở Thủ tướng là cảm giác an toàn để dám đầu tư dài hạn.

Người dân không nhìn ổn định vĩ mô bằng khái niệm học thuật. Họ cảm nhận nó qua giá xăng mỗi tuần, lãi suất khoản vay mua nhà, giá thực phẩm ngoài chợ, khả năng giữ việc làm và sức mua đồng tiền trong túi.

Nhưng không chỉ có thế. Với nhiều gia đình, kỳ vọng vào nhiệm kỳ này còn là giấc mơ một căn nhà vừa túi tiền bớt xa hơn, con cái học tốt hơn, tiếp cận y tế cơ sở dễ hơn và mạng lưới an sinh đủ dày để họ không bị bỏ lại phía sau khi nền kinh tế tăng tốc.

Một phép thử của nhiệm kỳ vì thế nằm ở mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Người dân đo hiệu quả cải cách bằng việc hồ sơ đất đai, giấy phép kinh doanh, dịch vụ công và hỗ trợ an sinh ở xã, phường có đi nhanh hơn, minh bạch hơn hay không.

Đây có lẽ mới là nơi người dân “sờ” thấy rõ nhất chất lượng điều hành của Chính phủ mới.

Vì thế, một trong những trông mong lớn nhất đối với Thủ tướng mới là giữ rất chắc nguyên tắc: thúc đẩy tăng trưởng nhanh nhưng không để tín dụng tăng nóng, tài sản phình bong bóng hay cú sốc năng lượng bên ngoài phá vỡ các cân đối lớn.

Chính nền ổn định ấy mới là “hạ tầng mềm” để niềm tin đầu tư quay trở lại.

Thuận lợi của nhiệm kỳ này là chưa bao giờ Chính phủ mới lại có một khung chiến lược đồng bộ và rõ đường ray như hiện nay.

Từ Đại hội XIV, Kết luận 18 đến phát biểu nhậm chức đều gặp nhau ở một logic nhất quán: thể chế phải đi trước, thị trường vốn phải lớn lên, khoa học công nghệ phải thành động lực mới, địa phương phải được phân quyền thực chất và bộ máy phải chuyển từ quản lý sang phục vụ.

Khó khăn không nhỏ, nhưng nhìn ở mặt tích cực, chính sức ép quốc tế và áp lực tăng trưởng cao lại mở ra cơ hội để nhiệm kỳ này tạo dấu ấn.

Thủ tướng có nền tảng sâu về ổn định vĩ mô, đồng thời hiểu rất rõ logic vận hành của bộ máy, có thể tạo ra điều mà thị trường đang chờ nhất: niềm tin rằng Việt Nam có thể tăng trưởng rất cao, khơi thông các thị trường nhân tố sản xuất mà vẫn giữ được nền móng ổn định, ngay cả khi thế giới biến động mạnh.

Rốt cuộc, điều người dân và doanh nghiệp chờ ở nhiệm kỳ Chính phủ mới có lẽ không phải chỉ là một con số tăng trưởng thật cao, mà là cảm giác lãi suất đủ ổn định để họ dám vay, dám đầu tư, dám mở rộng sản xuất và dám tin vào một kế hoạch dài hạn cho tương lai.