INSPIRE Mekong thúc đẩy tín dụng xanh, AI, Robotics, sáng kiến phát triển ĐBSCL
Theo TS. Lý Trung Nguyên, INSPIRE Mekong là minh chứng cho cách tiếp cận phát triển bền vững dựa trên sự kết hợp giữa tài chính xanh, khoa học công nghệ và nguồn lực trẻ.
Khơi nguồn trí thức trẻ trong hành trình “ngược dòng” biến đổi khí hậu
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang tác động sâu rộng đến khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), việc tái cấu trúc mô hình phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững trở thành yêu cầu cấp thiết.
Không chỉ là “vựa lúa” của cả nước, vùng đất này còn chịu nhiều rủi ro về xâm nhập mặn, sụt lún đất và suy giảm tài nguyên thiên nhiên. Trước thực tế đó, dự án INSPIRE Mekong được triển khai như một sáng kiến liên ngành, kết nối tài chính xanh, khoa học công nghệ và nguồn lực trẻ nhằm tạo ra các giải pháp thích ứng dài hạn.
Theo PGS. TS. Văn Phạm Đăng Trí, dự án do Viện Nghiên cứu quản lý phát triển bền vững (MSD) – United Way Việt Nam phối hợp với Viện Mekong, Trường Đại học Cần Thơ thực hiện, với sự tài trợ của các tổ chức quốc tế.
Điểm đặc biệt của INSPIRE Mekong không chỉ nằm ở việc thúc đẩy tín dụng xanh mà còn ở cách tiếp cận lấy thanh niên làm trung tâm của quá trình đổi mới sáng tạo. Đây là lực lượng được kỳ vọng sẽ dẫn dắt “hành trình ngược dòng”, vượt qua những hạn chế của mô hình sản xuất cũ để hướng tới nền nông nghiệp thích ứng và bền vững hơn.
Dự án được triển khai từ tháng 4 và dự kiến kết thúc vào tháng 11/2026. Với quy mô tuyển chọn 200 sinh viên trong độ tuổi từ 18 –25, dự án hướng đến nhóm đối tượng có tiềm năng sáng tạo nhưng còn hạn chế về nguồn lực.
Thông qua các hoạt động đào tạo, cố vấn và kết nối, INSPIRE Mekong giúp thanh niên không chỉ nâng cao năng lực chuyên môn mà còn hình thành tư duy phát triển bền vững – yếu tố then chốt trong bối cảnh toàn cầu đang chuyển dịch mạnh sang nền kinh tế xanh.
Thúc đẩy khoa học công nghệ và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo
TS. Lý Trung Nguyên - Điều phối dự án INSPIRE Mekong - cho biết, một trong những trụ cột quan trọng của dự án là thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và robotics trong lĩnh vực nông nghiệp. Thông qua các chương trình tập huấn chuyên sâu, điển hình như khóa “Kiến thức nền tảng về AI và Robotics”, các đội tham gia được trang bị kiến thức cơ bản để phát triển những giải pháp công nghệ phù hợp với điều kiện thực tiễn của ĐBSCL.
Các ý tưởng được khuyến khích phát triển xoay quanh những thách thức cốt lõi của ngành nông nghiệp như giảm sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, phát triển nông nghiệp hữu cơ, dự báo năng suất cây trồng và phát hiện sớm dịch bệnh. Đây đều là những lĩnh vực đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa khoa học dữ liệu, công nghệ cảm biến và hiểu biết thực tiễn địa phương.
Đáng chú ý, INSPIRE Mekong không chỉ dừng lại ở giai đoạn hình thành ý tưởng mà còn tạo điều kiện để các sáng kiến được thử nghiệm và hoàn thiện. Việc kết nối với doanh nghiệp, chuyên gia và các tổ chức tài chính giúp những dự án tiềm năng có cơ hội tiếp cận nguồn vốn, trong đó có tín dụng xanh – yếu tố quan trọng để hiện thực hóa các mô hình sản xuất bền vững.
Bên cạnh đó, dự án còn góp phần hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tại địa phương. Sự liên kết giữa nhà trường, doanh nghiệp và tổ chức xã hội không chỉ nâng cao hiệu quả nghiên cứu mà còn tạo ra môi trường thuận lợi để các ý tưởng sáng tạo phát triển. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế xanh trong tương lai.
Tín dụng xanh và sáng kiến môi trường vì tương lai bền vững
Song song với INSPIRE Mekong, các sáng kiến thúc đẩy tín dụng xanh như dự án AGREEN đã góp phần hoàn thiện bức tranh tài chính bền vững trong lĩnh vực nông nghiệp. Trong bối cảnh dư nợ tín dụng xanh vẫn còn chiếm tỷ lệ khiêm tốn, việc xây dựng cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn xanh trở nên đặc biệt quan trọng.
Các nghiên cứu và khảo sát trong khuôn khổ dự án cho thấy doanh nghiệp nông nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ cùng các hợp tác xã, vẫn gặp nhiều rào cản khi tiếp cận tín dụng xanh, từ việc thiếu tiêu chí đánh giá ESG đến chi phí tuân thủ còn cao. Tuy nhiên, chính những thách thức này lại mở ra cơ hội cho các sáng kiến đổi mới, trong đó thanh niên đóng vai trò trung tâm.
Thông qua việc kết hợp giữa tri thức trẻ và nguồn vốn xanh, INSPIRE Mekong góp phần thúc đẩy các mô hình sản xuất thân thiện với môi trường, giảm phát thải và sử dụng hiệu quả tài nguyên. Đây cũng là đóng góp thiết thực vào các sáng kiến môi trường toàn cầu, hướng tới mục tiêu Net Zero (phát thải ròng bằng 0) vào năm 2050.
Quan trọng hơn, dự án đang góp phần hình thành một thế hệ “công dân xanh” – những người không chỉ có năng lực chuyên môn mà còn có ý thức trách nhiệm với môi trường. Họ chính là lực lượng nòng cốt trong việc lan tỏa các giá trị phát triển bền vững, từ sản xuất đến tiêu dùng, góp phần xây dựng một xã hội hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ thiên nhiên.
Theo TS. Lý Trung Nguyên, INSPIRE Mekong là minh chứng cho cách tiếp cận phát triển bền vững dựa trên sự kết hợp giữa tài chính xanh, khoa học công nghệ và nguồn lực trẻ. Không chỉ tạo cơ hội học tập và đổi mới sáng tạo, dự án còn góp phần định hình tương lai của nông nghiệp ĐBSCL theo hướng xanh, thông minh và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Trong hành trình “ngược dòng” trước những thách thức ngày càng lớn của biến đổi khí hậu, thanh niên chính là nhân tố quyết định. Với sự đồng hành của các sáng kiến như INSPIRE Mekong, họ không chỉ vượt qua giới hạn của bản thân mà còn góp phần kiến tạo một tương lai bền vững cho cả vùng ĐBSCL và cho thế giới.
