IRRI thúc đẩy nông nghiệp chính xác gắn bình đẳng giới tại Cần Thơ

Ngày 18/8, tại Hợp tác xã Kiến Thành, xã Vị Thanh 1, TP.Cần Thơ, hơn 70 đại biểu, trong đó có nông dân nam và nữ, chuyên gia và đại diện các cơ quan, tham gia tập huấn về Quản lý dinh dưỡng chính xác theo hướng bao gồm bình đẳng giới. Chương trình do Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) phối hợp với Trung tâm Khoai tây Quốc tế (CIP) và Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Cần Thơ tổ chức trong khuôn khổ Đề án 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp.

Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận lấy nông dân làm trung tâm, coi tiếng nói của phụ nữ và nam giới là cơ sở thiết kế giải pháp phù hợp. Chương trình tìm hiểu ai làm từng công việc và ai tham gia quyết định.

Kĩ thuật phải đi cùng thực tế

Quản lí dinh dưỡng chính xác (Precision Nutrient Management - PNM) hướng tới bón phân đúng loại, đúng thời điểm, đúng lượng, đúng chỗ và đúng cách. Cách tiếp cận này gắn với sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Cách làm này giúp sử dụng đầu vào hiệu quả hơn trong lúa.

IRRI và CIP cho rằng giải pháp kĩ thuật chỉ được áp dụng rộng rãi khi phù hợp nhu cầu người sản xuất. Vì vậy, chương trình tổ chức ngay tại HTX Kiến Thành; nam và nữ nông dân trao đổi theo nhóm trước khi thảo luận chung.

Bà Đinh Thị Kim Dung, Chánh Văn phòng IRRI Việt Nam, cho biết việc tổ chức tập huấn ngay tại HTX và tạo không gian để phụ nữ, nam giới trao đổi giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn thực tế trong mỗi gia đình. Theo bà, cần biết ai làm công việc gì, ai tham gia quyết định và mỗi người gặp khó khăn nào để thiết kế hoạt động hỗ trợ PNM phù hợp, bao trùm hơn.

Ai làm, ai quyết định?

Tại chương trình, nông dân thảo luận từng khâu sản xuất, từ gieo trồng, bón phân, tưới tiêu, làm cỏ, theo dõi sâu bệnh đến thu hoạch và quản lí rơm rạ, qua đó xác định ai thực hiện và ai ra quyết định.

Cách đặt câu hỏi này quan trọng với PNM, bởi quyết định về phân bón có thể liên quan nhiều thành viên trong hộ. Nếu chỉ tiếp cận một đại diện gia đình, thông tin về quá trình ra quyết định có thể chưa đầy đủ.

Bà Nozomi Kawarazuka, Chuyên gia về giới của Trung tâm Khoai tây Quốc tế CIP, nhấn mạnh rằng khi nói đến PNM, người ta thường tập trung vào loại phân, lượng bón và thời điểm. Nhưng trước đó cần hiểu ai thực hiện công việc, ai quyết định và phụ nữ, nam giới có những động lực nào để áp dụng kĩ thuật.

Theo bà, nhận diện vai trò, nhu cầu và rào cản khác nhau của phụ nữ và nam giới giúp chương trình triển khai phù hợp hơn và mở rộng khả năng tiếp cận PNM.

Yếu tố giới được đặt ngay trong quá trình thiết kế và chuyển giao công nghệ, giúp giải pháp khoa học hướng tới khả năng được người dân hiểu, lựa chọn và áp dụng.

Ông Phạm Văn Sơn, xã viên HTX Kiến Thành, ở ấp A 91, xã Vị Thanh 1, cho biết: Khi áp dụng cách quản lý dinh dưỡng chính xác, điều quan trọng là phải biết kĩ thuật có phù hợp với ruộng và hiệu quả thực tế thế nào. Ông mong muốn được trao đổi trực tiếp, xem hiệu quả để có thêm cơ sở quyết định. Quan trọng nhất là từng bước thực hiện bình đẳng giới.

Trong khi đó, một nông dân nữ chia sẻ chị rất vui khi lần này được mời đích danh tham gia tập huấn. Trong gia đình, phụ nữ tham gia sản xuất, cùng chồng quyết định nhiều khoản chi phí và đầu tư cho ruộng lúa, nhưng trước đây các buổi tập huấn thường mời đại diện hộ nên chồng tham gia là chính, còn phụ nữ ít có cơ hội trực tiếp tiếp cận thông tin.

Bà Phạm Thị Như Phượng, ấp 9 A2, xã Vị Thanh 1, cho rằng: Khi có hội họp ở xóm ấp hay IRRI triển khai chương trình nên mời cả hai vợ chồng dự họp như hôm nay. Việc mời cả vợ và chồng tham dự họp giúp phụ nữ có thêm kiến thức và tăng tiếng nói trong quyết định sản xuất lúa.

Bà Trương Ngọc Minh, Phó chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Vị Thanh 1, cho rằng: Phụ nữ nông thôn tham gia nhiều khâu của sản xuất và kinh tế hộ gia đình. Vì vậy tạo cơ hội để chị em trực tiếp chia sẻ và tiếp cận kiến thức mới là cần thiết. Khi phụ nữ và nam giới cùng có thông tin và tiếng nói trong quá trình quyết định, phương pháp sản xuất mới sẽ có thêm cơ sở phù hợp với thực tế từng gia đình.

Qua cuộc thăm dò tâm lí công việc trên đồng ruộng của IRRI cho thấy: Tỉ lệ nữ ra đồng làm việc và quyết định việc canh tác lúa ít hơn nam, tuy nhiên việc vợ chồng cùng quyết định việc chọn giống, chọn lựa phân bón và làm việc trên đồng theo hướng bình đẳng giới tỉ lệ nữ có tăng lên. Đặc biệt, trong việc nắm giữ tài chính trong gia đình thì tỉ lệ nữ chiếm 80% so với nam giới.

Lắng nghe để công nghệ dễ áp dụng

Chương trình không mặc định một hình thức tập huấn phù hợp với tất cả nông dân. Người tham gia được hỏi trực tiếp về cách họ muốn tìm hiểu PNM, qua đó giúp giải pháp kĩ thuật được truyền tải dễ tiếp cận và phù hợp điều kiện thực tế.

Nông dân trao đổi về giá phân bón, công sức, thời gian, thời tiết, sâu bệnh, chi phí lao động, giá bán lúa và chất lượng đất. Với PNM, họ quan tâm chi phí, thông tin hướng dẫn, mức độ dễ áp dụng, nguy cơ ảnh hưởng năng suất và khả năng thay đổi phương pháp hiện tại.

Những câu hỏi này chuyển trọng tâm từ “tập huấn cho nông dân điều gì” sang “nông dân thực sự cần biết gì và cần được hỗ trợ như thế nào”. Đây là thay đổi quan trọng trong chuyển giao khoa học và công nghệ, bởi giải pháp chỉ hiệu quả khi người dân có thể tiếp cận, hiểu và áp dụng.

Ông Lê Thanh Tùng, Phó chủ tịch Kiêm Tổng thư ký Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam cho rằng: Cách tiếp cận lấy nông dân làm trung tâm góp phần hỗ trợ Đề án 1 triệu ha theo hướng bao trùm, tạo cơ hội để phụ nữ và nam giới cùng tiếp cận thông tin, áp dụng kĩ thuật và tham gia quyết định sản xuất.

Đối với nông nghiệp ĐBSCL, kết hợp khoa học công nghệ với bình đẳng giới mở thêm hướng tiếp cận thiết thực. Công nghệ chỉ tạo ra thay đổi khi đến được với người sản xuất và được gia đình lựa chọn, áp dụng.

Giá trị của chương trình tại HTX Kiến Thành không chỉ nằm ở kiến thức về quản lí dinh dưỡng chính xác, mà còn ở việc ghi nhận tiếng nói của phụ nữ và nam giới. Từ sự lắng nghe đó, giải pháp khoa học và công nghệ có thêm cơ hội trở nên thiết thực, dễ tiếp cận và được nhân rộng.