Khảo sát cho thấy 4/5 người dùng Việt sẵn sàng ủy thác việc mua sắm cho... AI

Đáng chú ý, trí tuệ nhân tạo (AI) không còn là công nghệ dành riêng cho nhóm người dùng tiên phong mà đang thâm nhập sâu vào đời sống, hoạt động kinh doanh và hành vi tiêu dùng, mở ra động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế số.

Thương mại điện tử tiếp tục giữ vai trò đầu tàu kinh tế số

Theo báo cáo thường niên e-Conomy SEA 2026 do Google, Temasek và Bain & Company công bố, kinh tế số Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực, với tổng giá trị hàng hóa dự kiến chạm mốc 49 tỉ USD trong năm 2026, tăng 20% so với năm trước. Mức tăng trưởng này đưa Việt Nam vào nhóm thị trường phát triển nhanh nhất Đông Nam Á, đồng hạng với Malaysia về tốc độ tăng trưởng.

Đáng chú ý, đà mở rộng không chỉ tập trung ở một vài lĩnh vực mà lan tỏa trên cả bốn trụ cột chính của nền kinh tế số, gồm thương mại điện tử, du lịch trực tuyến, truyền thông trực tuyến và dịch vụ gọi xe công nghệ, giao đồ ăn. Trong đó, thương mại điện tử tiếp tục là động lực quan trọng nhất khi chiếm khoảng 2/3 tổng quy mô kinh tế số Việt Nam.

Cụ thể, lĩnh vực này dự kiến đạt 32 tỉ USD trong năm 2026, tăng 22% so với cùng kì năm trước. Nếu duy trì được tốc độ phát triển hiện tại, quy mô thương mại điện tử Việt Nam có thể đạt 61 tỉ USD vào năm 2030.

Sự tăng trưởng không chỉ đến từ việc mở rộng số lượng người mua và người bán trên các nền tảng mà còn nhờ những thay đổi trong cách thức vận hành. AI đang được tích hợp ngày càng sâu vào hoạt động thương mại điện tử, từ việc cá nhân hóa trải nghiệm mua sắm, tối ưu khả năng tiếp cận khách hàng đến nâng cao tỉ lệ chuyển đổi đơn hàng. Với người bán, các công cụ AI chuyên biệt giúp tự động hóa nhiều công đoạn, chẳng hạn đăng tải sản phẩm, qua đó giảm thời gian và chi phí vận hành.

Trong khi đó, du lịch trực tuyến ghi nhận mức tăng trưởng 15%, đạt 5 tỉ USD GMV trong năm 2026, trở thành một trong những thị trường có tốc độ mở rộng nhanh nhất khu vực. Một thay đổi đáng chú ý là AI tạo sinh (GenAI) đang dần trở thành công cụ hỗ trợ người dùng lên kế hoạch du lịch. Trên phạm vi Đông Nam Á, các nền tảng GenAI chuyên biệt đã vượt mạng xã hội để trở thành lựa chọn phổ biến thứ hai khi người dùng bắt đầu tìm kiếm thông tin và xây dựng lịch trình chuyến đi.

Hai lĩnh vực còn lại cũng duy trì mức tăng trưởng đáng kể. Truyền thông trực tuyến tăng 17%, đạt 7 tỉ USD, trong khi gọi xe công nghệ và giao đồ ăn tăng 17%, đạt 6 tỉ USD. Đáng chú ý, sự tham gia ngày càng mạnh của các hãng xe điện đang tạo thêm sức cạnh tranh và thúc đẩy những thay đổi trong thị trường dịch vụ di chuyển.

Những con số này cho thấy kinh tế số Việt Nam đang bước sang giai đoạn phát triển mới. Tăng trưởng không còn đơn thuần dựa vào việc mở rộng người dùng hay gia tăng số lượng giao dịch, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng ứng dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả kinh doanh và tạo ra giá trị gia tăng.

45 triệu người dùng AI, thói quen tiêu dùng đang thay đổi

Một trong những điểm nổi bật của báo cáo e-Conomy SEA 2026 là mức độ phổ cập AI tại Việt Nam. Theo báo cáo, Việt Nam hiện là thị trường có mức độ gắn kết với AI cao nhất Đông Nam Á, với khoảng 45 triệu người dùng GenAI, tương đương 65% lực lượng lao động và tạo ra 31 tỉ lượt truy vấn AI mỗi năm.

Không chỉ có quy mô người dùng lớn, tần suất sử dụng AI tại Việt Nam cũng thuộc nhóm dẫn đầu khu vực. Cứ 5 người dùng thì có 2 người sử dụng AI hằng ngày. Trung bình, mỗi người dùng tiếp cận ít nhất 5 công cụ AI khác nhau, cho thấy công nghệ này đang dần trở thành một phần trong các hoạt động thường nhật, từ tìm kiếm thông tin, học tập, làm việc đến mua sắm và giải trí.

Đáng chú ý, AI đang tác động trực tiếp đến hành vi tiêu dùng. Theo báo cáo, có tới 44% hành trình tiêu dùng hiện nay bắt đầu từ AI. Thay vì chỉ tìm kiếm thông tin trên công cụ tìm kiếm truyền thống hoặc tham khảo mạng xã hội, người tiêu dùng ngày càng có xu hướng hỏi AI để tìm hiểu sản phẩm, so sánh lựa chọn và đưa ra quyết định mua hàng.

Xu hướng này còn được thúc đẩy bởi sự xuất hiện của công nghệ AI tự chủ (agentic AI), cho phép các tác nhân AI thực hiện những nhiệm vụ phức tạp hơn thay vì chỉ trả lời câu hỏi. Khảo sát cho thấy 4/5 người dùng sẵn sàng ủy thác việc mua sắm cho các tác nhân AI. Đây là tín hiệu đáng chú ý đối với doanh nghiệp bán lẻ, bởi trong tương lai, AI có thể không chỉ ảnh hưởng đến quyết định của khách hàng mà còn trực tiếp tham gia vào quá trình lựa chọn và thực hiện giao dịch.

Một điểm đặc biệt khác trong quá trình phổ cập AI tại Việt Nam là vai trò của ngôn ngữ bản địa. Tiếng Việt chiếm tới 80% tổng số cuộc hội thoại AI tại thị trường trong nước, cao nhất trong nhóm 6 nền kinh tế lớn Đông Nam Á (SEA-6).

Việc người dùng ưu tiên tương tác bằng tiếng mẹ đẻ cho thấy AI đang được tiếp nhận theo cách gần gũi với đời sống và văn hóa địa phương. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra yêu cầu đối với các nhà phát triển công nghệ về khả năng xây dựng, tinh chỉnh mô hình phù hợp với ngôn ngữ và ngữ cảnh Việt Nam. Lượng dữ liệu xử lí trên mỗi tương tác cao hơn cũng phản ánh nhu cầu ngày càng lớn đối với những mô hình AI được tối ưu riêng cho thị trường.

Ông Marc Woo, Tổng Giám đốc Google Việt Nam, nhận định kinh tế số Việt Nam đang được tiếp sức bởi sự đón nhận tích cực của người dùng và các chính sách AI chủ động ở cấp quốc gia.

Theo ông, việc kinh tế số đạt quy mô 49 tỉ USD, đồng thời dẫn đầu khu vực về tần suất sử dụng AI hằng ngày bằng ngôn ngữ bản địa, cho thấy sự nhạy bén của người Việt trước các xu hướng công nghệ. Đặc biệt, khi gần một nửa hành trình tiêu dùng bắt đầu từ AI và 4/5 người dùng sẵn sàng giao việc mua sắm cho tác nhân AI, thị trường Việt Nam có cơ hội biến việc ứng dụng AI thường nhật thành động lực tăng trưởng kinh tế.

Tài chính số bứt phá, doanh nghiệp phải chuyển từ ứng dụng AI sang tạo hiệu quả

Bên cạnh thương mại điện tử và sự phổ cập AI, dịch vụ tài chính số đang nổi lên như một trong những động lực tăng trưởng đáng chú ý của kinh tế số Việt Nam.

Trong đó, cho vay số là phân khúc tăng trưởng nhanh nhất, với dư nợ đạt 14 tỉ USD trong năm 2026, tăng 34% so với cùng kì năm trước. Đây cũng là lĩnh vực có tốc độ mở rộng nhanh nhất trong nền kinh tế số Việt Nam và toàn khu vực Đông Nam Á.

Thanh toán số tiếp tục tăng tốc, đạt 197 tỉ USD tổng giá trị giao dịch (GTV), tăng 21% so với năm trước. Quy mô này được dự báo sẽ tăng lên 302 tỉ USD vào năm 2030. Một trong những động lực quan trọng là sự gia tăng 38% của các giao dịch không tiền mặt trong những tháng đầu năm 2026.

Sự phát triển của cho vay số và thanh toán số cho thấy các dịch vụ tài chính đang ngày càng gắn chặt với hệ sinh thái kinh tế số. Khi người tiêu dùng quen với việc mua sắm, thanh toán và tiếp cận các dịch vụ trực tuyến, nhu cầu về những giải pháp tài chính thuận tiện, nhanh chóng cũng tăng lên. Đây đồng thời là cơ hội để các doanh nghiệp công nghệ tài chính mở rộng thị trường, nhưng cũng đặt ra yêu cầu về quản trị rủi ro và bảo đảm an toàn giao dịch.

Ở góc độ đầu tư, báo cáo ghi nhận sự dịch chuyển trong chiến lược phân bổ vốn tư nhân tại Việt Nam. Trong bối cảnh nhà đầu tư toàn cầu thận trọng hơn, quy mô giá trị các thương vụ có phần chững lại, dòng vốn đang hướng đến những mô hình kinh doanh có khả năng sinh lời bền vững thay vì chỉ tập trung vào tăng trưởng người dùng trong ngắn hạn.

Các lĩnh vực hạ tầng trọng điểm như trung tâm dữ liệu, chất bán dẫn và những ngành công nghệ mới nổi đang trở thành điểm đến đáng chú ý của dòng vốn. Đây cũng là nền tảng quan trọng để Việt Nam phát triển năng lực công nghệ, đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn từ quá trình ứng dụng AI.

Ông Andrea Campagnoli, Đối tác Điều hành tại Bain & Company Việt Nam, cho rằng lợi thế của Việt Nam không chỉ nằm ở mức độ tiếp nhận AI nhanh chóng mà còn ở nền tảng chính sách, bao gồm khung pháp lí chuyên biệt về AI và Quỹ Phát triển AI Quốc gia.

Tuy nhiên, theo ông Campagnoli, thước đo thành công đang dịch chuyển từ việc đơn thuần áp dụng công nghệ sang khả năng tạo ra hiệu quả kinh doanh thực tiễn. Doanh nghiệp không thể chỉ tích hợp thêm các công cụ AI vào quy trình hiện có rồi kì vọng đạt được lợi thế cạnh tranh.

"Những doanh nghiệp biết tái định hình quy trình làm việc xoay quanh AI, thay vì chỉ tích hợp máy móc, sẽ biến đà tăng trưởng này thành lợi thế cạnh tranh bền vững", ông nhận định.

Đây cũng là bài toán quan trọng đối với doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn tới. Khi AI ngày càng phổ biến và người tiêu dùng nhanh chóng thay đổi thói quen, lợi thế sẽ không còn thuộc về những đơn vị chỉ đi đầu trong việc thử nghiệm công nghệ, mà thuộc về doanh nghiệp biết khai thác AI để cải thiện năng suất, tối ưu chi phí, nâng cao chất lượng dịch vụ và tạo ra mô hình kinh doanh hiệu quả hơn.

Với quy mô kinh tế số dự kiến đạt 49 tỉ USD, cùng mức độ phổ cập AI thuộc hàng đầu khu vực, Việt Nam đang có nền tảng thuận lợi để bước vào giai đoạn tăng trưởng mới. Thách thức đặt ra là chuyển hóa sự hào hứng và tốc độ tiếp nhận công nghệ thành năng lực cạnh tranh thực chất, qua đó giúp AI trở thành động lực tạo giá trị lâu dài cho nền kinh tế.