Khi AI ăn trộm khuôn mặt bạn mà không báo trước

Toàn bộ quá trình này diễn ra trong im lặng, hoàn toàn thiếu vắng sự đồng thuận từ phía người mẫu và không có bất kỳ khoản thù lao nào được chi trả. Vụ việc nhanh chóng thu hút hàng triệu lượt quan tâm trên TikTok, mở ra một cuộc tranh luận gay gắt về những lỗ hổng pháp lý và quyền lợi của người lao động nghệ thuật trong kỷ nguyên công nghệ tạo sinh.

Một người mẫu tố cáo thương hiệu sao chép ảnh năm 2023 để làm quảng cáo AI

Câu chuyện bắt nguồn từ đoạn video do nữ người mẫu Mel (tài khoản TikTok @vanellimelli030) đăng tải. Trong đoạn clip thu hút sự chú ý khổng lồ từ cộng đồng mạng, cô đã đặt những bức ảnh làm mẫu thực tế của mình được chụp vào năm 2023 ngay cạnh hình ảnh quảng cáo do AI tạo ra của thương hiệu thời trang nọ để so sánh đối chiếu. Mel chia sẻ một cách đầy bất ngờ rằng cô hoàn toàn không hề biết mình có một "bản sao" trí tuệ nhân tạo cho đến khi một người bạn gửi cho cô đoạn quảng cáo thời trang nói trên. Ngay từ cái nhìn đầu tiên, cô đã nhận ra một cảm giác quen thuộc đến kỳ lạ tỏa ra từ nhân vật trong ảnh.

Khi phóng to các chi tiết trên khuôn mặt của người mẫu ảo, những điểm tương đồng bắt đầu lộ diện một cách rõ ràng và có chủ đích. Các đường nét đặc trưng tạo nên nhận diện cá nhân của Mel đã bị thuật toán sao chép một cách hoàn hảo. Cô chỉ ra sự trùng khớp đáng kinh ngạc từ vị trí của những nốt tàn nhang, hình dáng hàng lông mày, màu mắt, cho đến một vết gồ đặc trưng rất nhỏ trên sống mũi của mình. Máy móc đã phân tích và tái tạo lại khuôn mặt của cô với một độ chính xác cao độ, biến những đặc điểm sinh học cá nhân thành dữ liệu thương mại.

Điểm đáng chú ý nhất khiến Mel phải lên tiếng chính là những "bản cập nhật" tinh vi mà thuật toán áp dụng lên người mẫu ảo. Cô lưu ý rằng trí tuệ nhân tạo đã tự động thay đổi kiểu tóc của cô. Vào thời điểm những bức ảnh gốc được chụp trong năm 2023, Mel đang để kiểu tóc mullet cá tính. Tuy nhiên, phiên bản AI đã được tinh chỉnh lại phần tóc để phù hợp với diện mạo hiện tại của cô hơn, khiến mức độ chân thực càng trở nên đáng kinh ngạc. Mặc dù khuôn mặt có đôi chút thay đổi vi tế, các điểm đánh dấu nhận diện sinh trắc học vẫn được giữ nguyên vẹn.

Dù đoạn video không nêu đích danh tên của thương hiệu thời trang đứng sau chiến dịch này, cộng đồng mạng đã nhanh chóng phân tích và chỉ ra bản chất của vấn đề. Giới quan sát đánh giá đây là một động thái cắt giảm chi phí lao động một cách cực đoan. Thay vì trải qua quy trình tuyển chọn, ký kết hợp đồng và trả cát-xê xứng đáng cho người mẫu thật, công ty này dường như đã sử dụng chính những hình ảnh có sẵn của Mel để huấn luyện mô hình AI nội bộ. Việc sử dụng hình ảnh mang tính nhận diện cá nhân để trục lợi thương mại trong khi phớt lờ các bước thỏa thuận cơ bản đã tạo ra một tiền lệ xấu cho toàn bộ ngành công nghiệp sáng tạo.

Dấu hỏi lớn về sự đồng thuận và luật pháp

Ngay sau khi đoạn video được đăng tải và lan truyền sang nền tảng X (trước đây là Twitter), một làn sóng phản ứng mạnh mẽ đã bùng nổ từ phía công chúng. Đa số ý kiến đều bày tỏ sự bất bình trước hành vi khai thác hình ảnh này. Người dùng mạng xã hội chỉ trích gay gắt thái độ của nhãn hàng khi họ muốn có được hình ảnh và thần thái của người mẫu nhưng lại hoàn toàn trốn tránh nghĩa vụ tài chính. Nhiều người miêu tả hành động này là một sự xâm phạm nghiêm trọng đến quyền cá nhân và hy vọng nữ người mẫu có thể khởi kiện. Một bộ phận khán giả khác lại tiếp cận vấn đề từ góc độ thẩm mỹ, cho rằng dù quảng cáo AI có vẻ ngoài hoàn hảo về mặt kỹ thuật, nó vẫn mang lại cảm giác khó chịu vì thiếu đi câu chuyện và linh hồn thực sự của một con người.

Nhiều chuyên gia và người dùng mạng đã đưa ra những lời khuyên mang tính thực tế để đối phó với tình huống này. Một số ý kiến đề xuất Mel nên lập tức gửi hóa đơn thanh toán cho thương hiệu, khẳng định nguyên tắc cơ bản rằng bất kỳ ai sử dụng hình ảnh cá nhân cho mục đích thương mại đều phải trả phí. Tuy nhiên, tranh cãi thực sự lại xoáy sâu vào những khoảng trống pháp lý của công nghệ AI hiện tại.

Trên nền tảng X, tài khoản @bothtaylorsfan1 đã đưa ra một góc nhìn mang tính cảnh báo về tương lai của ngành nghệ thuật. Người này lập luận rằng các công ty công nghệ và thời trang đang lấy đi sinh kế của người lao động, đánh cắp diện mạo của họ để tạo ra sản phẩm, sau đó lại thu phí người tiêu dùng cho những tác phẩm mà họ không thực sự đổ công sức tạo ra. Một ý kiến khác cũng đồng tình khi cho rằng các tập đoàn sẵn sàng tạo ra các bản sao kỹ thuật số giả mạo sâu (deepfake) của một cá nhân thay vì viết cho họ một tấm séc trả lương hợp pháp.

Sự việc của Mel đã kích hoạt hàng loạt câu hỏi vĩ mô về quyền sở hữu nhân dạng. Mọi người bắt đầu tự hỏi liệu họ có thực sự sở hữu hình ảnh khuôn mặt của chính mình nữa hay không, hay tất cả đã vô tình bị ký nhượng quyền thông qua các điều khoản sử dụng ứng dụng mập mờ.