Khi AI có thể thiết kế trong vài giây, nhà tạo mốt còn giữ vai trò gì?

Nhưng khi thuật toán có thể tạo ra vô số phương án thiết kế, câu hỏi lớn hơn xuất hiện: giá trị thật sự của các nhà tạo mốt nằm ở đâu? Theo TS. Jitin Chadha, Phó Hiệu trưởng Đại học Thiết kế, Đổi mới và Công nghệ (UDIT), AI không lấy đi vai trò của con người trong thiết kế, mà đang chuyển trọng tâm của nghề này từ khả năng tạo ra sản phẩm sang năng lực lựa chọn, đánh giá và định hướng.

AI không thay thế sáng tạo, mà thay đổi bản chất của công việc thiết kế

Sự thay đổi trong ngành tạo mốt không diễn ra bằng một cuộc cách mạng ồn ào. Nó bắt đầu từ những thay đổi nhỏ trong cách con người làm việc. Một sinh viên thiết kế có thể bỏ qua cuốn sổ phác thảo để mở công cụ AI. Một bộ hồ sơ năng lực có thể chứa hàng loạt hình ảnh hoàn thiện chỉ sau vài giờ. Một ý tưởng từng cần nhiều ngày nghiên cứu và phát triển giờ có thể xuất hiện chỉ sau vài câu lệnh.

Trong nhiều thập kỷ, thiết kế được định nghĩa bởi quá trình tạo ra sản phẩm. Khả năng vẽ, kỹ thuật thủ công, sự am hiểu vật liệu và thời gian đầu tư vào quá trình sáng tạo là những yếu tố tạo nên sự khác biệt giữa các nhà thiết kế. Nhưng AI đang làm thay đổi trật tự đó. Khi công nghệ có thể tạo ra hàng trăm, hàng nghìn biến thể trong thời gian rất ngắn, khả năng thực hiện một ý tưởng không còn là rào cản lớn như trước.

Điều này đặt ra một câu hỏi khó hơn cả sự xuất hiện của công nghệ: nếu AI có thể tạo ra thiết kế nhanh hơn con người, vậy con người còn học thiết kế để làm gì?

TS. Jitin Chadha cho rằng câu trả lời phụ thuộc vào cách hiểu về bản chất của thiết kế. Nếu xem thiết kế chỉ là việc tạo ra hình ảnh đẹp, AI đã có thể đảm nhận một phần lớn công việc đó. Nhưng thiết kế chưa bao giờ chỉ là sản xuất hình ảnh. Cốt lõi của thiết kế là giải quyết vấn đề, là hiểu con người, nhận diện nhu cầu và đưa ra những quyết định phù hợp trong một bối cảnh cụ thể.

“AI mở rộng các khả năng. Nhưng việc những khả năng đó dẫn đến sáng tạo hay sự lặp lại phụ thuộc vào chất lượng tư duy của con người đứng phía sau”, ông chia sẻ.

Đây chính là điểm khác biệt quan trọng giữa khả năng tạo ra và khả năng sáng tạo. AI có thể đưa ra vô số lựa chọn, nhưng nó không tự quyết định lựa chọn nào thực sự có ý nghĩa đối với một nhóm khách hàng, một nền văn hóa hay một thời điểm xã hội cụ thể. Khi số lượng phương án trở nên vô hạn, năng lực phán đoán lại trở thành yếu tố khan hiếm.

Một nhà thiết kế trong tương lai có thể không phải là người tạo ra nhiều mẫu nhất, mà là người biết đặt câu hỏi đúng nhất. Họ cần hiểu tại sao một ý tưởng phù hợp, nó phục vụ ai, nó tạo ra giá trị gì và liệu nó có phản ánh đúng nhu cầu của con người hay không.

Vai trò mới của nhà tạo mốt trong kỷ nguyên AI

Sự xuất hiện của AI cũng khiến ngành thời trang phải nhìn lại định nghĩa về kỹ năng. Nếu trước đây một nhà thiết kế được đánh giá nhiều qua khả năng phác thảo hoặc làm mẫu, tương lai có thể sẽ đặt trọng tâm nhiều hơn vào tư duy chiến lược, khả năng đọc hiểu văn hóa và năng lực kết nối công nghệ với con người.

Một câu hỏi được đặt ra là liệu việc sử dụng AI có khiến kỹ năng truyền thống trở nên lỗi thời? Theo TS. Chadha, công cụ có thể thay đổi nhưng nền tảng tư duy thì không.

Ông cho rằng nhà thiết kế tương lai sẽ sử dụng mọi công cụ phù hợp, từ phác thảo bằng tay, phần mềm kỹ thuật số đến các hệ thống AI. Nhưng điều quan trọng vẫn là khả năng hiểu bối cảnh, nhận ra điều gì có giá trị và quyết định hướng đi tiếp theo.

Ngay cả kỹ năng viết lệnh cho AI, hay còn gọi là prompt engineering, cũng không thể thay thế kiến thức thiết kế nền tảng. Một câu lệnh tốt chỉ có thể xuất phát từ một tư duy rõ ràng về vấn đề cần giải quyết. Người sử dụng AI hiệu quả nhất không phải là người biết cách yêu cầu máy móc tạo ra nhiều hình ảnh nhất, mà là người hiểu mình muốn đạt được điều gì.

Trong lĩnh vực thời trang, điều này càng trở nên rõ ràng. Một bộ sưu tập không được đánh giá chỉ bằng số lượng ý tưởng được tạo ra trong quá trình phát triển. Giá trị của nó nằm ở câu chuyện, góc nhìn và sự kết nối với người mặc.

AI có thể hỗ trợ nghiên cứu xu hướng, tạo mẫu thử, mô phỏng chất liệu hoặc giúp nhà thiết kế khám phá những hướng đi mới. Nhưng việc quyết định một bộ sưu tập có phản ánh tinh thần của thời đại hay không vẫn cần đến con người.

Theo TS. Chadha, công nghệ thường tác động mạnh nhất đến những công việc lặp lại và có tính dự đoán cao. Ngược lại, những vai trò liên quan đến diễn giải, hiểu biết văn hóa, xây dựng mối quan hệ và đưa ra quyết định sẽ ngày càng quan trọng.

Điều đó cũng có nghĩa rằng các trường đào tạo thiết kế không thể chỉ dạy sinh viên sử dụng công cụ mới. Thách thức lớn hơn là chuẩn bị cho họ khả năng thích nghi trong một thế giới liên tục thay đổi.

Một bằng cấp trong tương lai sẽ không chỉ có giá trị vì cung cấp kiến thức kỹ thuật. Giá trị lớn hơn nằm ở việc hình thành tư duy phản biện, khả năng nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ và hiểu tác động của những quyết định thiết kế.

AI có thể khiến việc tạo ra một sản phẩm trở nên dễ dàng hơn. Nhưng khi ai cũng có thể tạo ra những sản phẩm đẹp mắt, sự khác biệt sẽ đến từ cách nhìn.

Và đó có lẽ là điều khiến vai trò của nhà thiết kế không biến mất, mà chuyển sang một vị trí quan trọng hơn: người định hướng ý nghĩa trong một thế giới nơi khả năng sáng tạo của máy móc ngày càng mở rộng.