Khi các nền kinh tế mới nổi tìm cách 'phá thế độc quyền' công nghệ lượng tử
Diễn đàn Công nghệ Lượng tử BRICS lần thứ nhất vừa khép lại tại Moscow (Nga) đã thu hút sự chú ý lớn từ giới khoa học và giới quan sát quốc tế.
Sự kiện do Bộ Khoa học và Giáo dục Đại học Nga cùng Tập đoàn Năng lượng Nguyên tử Quốc gia Rosatom đồng tổ chức, quy tụ hơn 300 đại biểu đến từ các nước thành viên BRICS và những quốc gia đối tác.
Nền tảng đối thoại này mở ra không gian trao đổi chiến lược cho các nhà quản lí, nhà khoa học, đại diện trường đại học và doanh nghiệp công nghệ đến từ Nga, Trung Quốc, Ấn Độ, Ai Cập cùng nhiều khu vực khác.
Thiết lập "Cộng đồng lượng tử BRICS": Bước đi chiến lược đúng thời điểm
Sự quy tụ của hàng loạt đại diện cấp cao từ Nga, Trung Quốc, Ấn Độ và Ai Cập tại diễn đàn cho thấy một nhu cầu cấp bách trong việc liên kết sức mạnh nội khối. Công nghệ lượng tử đang được thế giới nhìn nhận là một công cụ mang tính quyết định, có khả năng thay đổi hoàn toàn cách thức vận hành của hệ thống tài chính, an ninh mạng, y tế và logistics.
Khi cuộc chạy đua làm chủ các thế hệ máy tính lượng tử đang diễn ra vô cùng gay gắt, các nền kinh tế mới nổi nhận thức rõ họ không thể chậm trễ. Việc phụ thuộc vào các công nghệ cốt lõi từ bên ngoài luôn tiềm ẩn rủi ro lớn, do đó, sự hợp tác đa phương trong khuôn khổ BRICS trở thành một lựa chọn chiến lược để tạo ra thế cân bằng.
Cuộc đối thoại quốc tế giữa các nhóm nghiên cứu lượng tử tại Moscow được xem là viên gạch đầu tiên nhằm xây dựng một cộng đồng lượng tử BRICS phát triển bền vững. Nền tảng hợp tác này được thiết lập dựa trên các nguyên tắc cơ bản là sự tôn trọng lẫn nhau, sự tin cậy và sự bình đẳng giữa các quốc gia tham gia.
Mục tiêu dài hạn của liên minh không dừng lại ở việc chia sẻ kiến thức khoa học, mà hướng đến việc củng cố vững chắc nền móng công nghệ của các nước BRICS. Sự cộng hưởng sức mạnh này được kì vọng sẽ thúc đẩy nhanh chóng quá trình tái công nghiệp hóa thông qua việc ứng dụng trực tiếp các thành tựu đổi mới lượng tử vào các chuỗi sản xuất thực tế.
Công nghệ lượng tử và "Chủ quyền quốc gia": Tầm nhìn chiến lược từ nước Nga
Tại diễn đàn, Thủ tướng Nga Mikhail Mishustin đã gửi một thông điệp quan trọng đến các đại biểu tham dự, mô tả công nghệ lượng tử là một trong những đổi mới hứa hẹn nhất của thế kỉ XXI.
Kêu gọi các nước BRICS hợp tác sâu rộng trong lĩnh vực chiến lược này, Thủ tướng Nga phát biểu: "Ngày nay, điều quan trọng là cùng tiến bước với các đối tác BRICS bằng cách tập hợp các nguồn lực nghiên cứu. Chỉ thông qua những nỗ lực chung, chúng ta mới có thể nhanh chóng vượt qua các rào cản công nghệ, phát triển các giải pháp có khả năng mở rộng và bảo đảm việc triển khai chúng trong các ngành công nghiệp then chốt". Quan điểm này phản ánh rõ mong muốn của Nga trong việc đóng vai trò hạt nhân kết nối các nỗ lực khoa học toàn cầu.
Tiếp nối tinh thần đó, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Giáo dục Đại học Nga Valery Falkov nhấn mạnh tiềm năng to lớn của các mối quan hệ đối tác khoa học và giáo dục giữa các quốc gia BRICS trong lĩnh vực lượng tử. Ông chia sẻ thêm rằng sự hợp tác chặt chẽ giữa các viện nghiên cứu và trường đại học của Nga theo lộ trình điện toán lượng tử và truyền thông lượng tử đã giúp nước này đạt được những tiến bộ đáng kể.
Ở một góc độ gắn liền với an ninh và sự tự chủ, Tổng Giám đốc Rosatom Alexey Likhachev nhấn mạnh tầm quan trọng cơ bản của công nghệ trong việc bảo vệ chủ quyền quốc gia. Ông lưu ý rằng ngành công nghiệp hạt nhân của Nga có nhiều kinh nghiệm trong việc phát triển các dự án công nghệ cao ở nước ngoài, nơi các dự án xây dựng nhà máy điện hạt nhân đã củng cố năng lực công nghệ của các quốc gia đối tác, hỗ trợ sự xuất hiện của các ngành công nghiệp mới, thúc đẩy hệ thống đào tạo lực lượng lao động và đóng góp vào tiến bộ khoa học. Đại diện Rosatom khẳng định nước Nga luôn sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm quý báu đó với các đối tác của mình.
Cùng chia sẻ tầm nhìn về một tương lai tự chủ, những người tham gia diễn đàn từ Nền tảng Năng lượng Hạt nhân BRICS đã đưa ra một tuyên bố chung thừa nhận vai trò ngày càng tăng của điện toán lượng tử trong việc định hình tương lai của ngành năng lượng.
Bà Elsie Pule, điều phối viên trưởng của Nền tảng Năng lượng Hạt nhân BRICS, làm rõ thêm quan điểm này khi nhận định điện toán lượng tử là một lĩnh vực có tiềm năng đóng vai trò như "một động lực chính của sự chuyển đổi kinh tế và xã hội trong những thập kỉ tới". Bà bổ sung rằng máy tính lượng tử chứa đựng tiềm năng đáng kể để ứng dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình.
Vị thế của Việt Nam: Chủ động đón đầu dòng chảy công nghệ mới
Thay vì làm người đứng ngoài quan sát sự thay đổi của công nghệ thế giới, Việt Nam đã thể hiện một tinh thần chủ động thông qua sự hiện diện của đoàn đại biểu Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VAST). Sự tham gia này khẳng định mong muốn tiếp cận sớm với các xu hướng cốt lõi và mở rộng không gian hợp tác với những trung tâm nghiên cứu hàng đầu.
Tại diễn đàn, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đinh Văn Trung, Viện trưởng Viện Vật lí, đã có bài trình bày tập trung vào cách tiếp cận của Việt Nam trong việc phát triển khoa học và công nghệ lượng tử. Phát huy những thế mạnh truyền thống về toán học, vật lí lí thuyết và khoa học tính toán, VAST đang thúc đẩy mạnh mẽ các nghiên cứu trong những lĩnh vực bao gồm mô phỏng lượng tử, thuật toán lượng tử, vật liệu lượng tử, cảm biến lượng tử... và các ứng dụng liên quan đến an toàn thông tin.
Bên cạnh các phiên thảo luận mở, đoàn đại biểu VAST đã tham gia hàng loạt cuộc họp với các đoàn quốc tế để trao đổi quan điểm về sự phát triển của khoa học và công nghệ lượng tử tại Việt Nam, những xu hướng toàn cầu trong lĩnh vực này và tiềm năng hợp tác trong khuôn khổ BRICS.
Trao đổi với các nhà hoạch định chính sách, các nhà khoa học và đại diện truyền thông tại sự kiện, Giáo sư Trần Tuấn Anh, Phó Chủ tịch VAST, đã làm rõ chiến lược phát triển thực chất của quốc gia. Giáo sư Trần Tuấn Anh khẳng định Việt Nam đang theo đuổi cách tiếp cận có trọng tâm trong phát triển công nghệ lượng tử thông qua phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thành lập các nhóm nghiên cứu mạnh, tăng cường cơ sở hạ tầng nghiên cứu dùng chung và mở rộng hợp tác với các trung tâm khoa học quốc tế, thay vì dàn trải nguồn lực quá rộng hoặc tham gia vào một cuộc chạy đua toàn diện với các cường quốc công nghệ hàng đầu.
Giáo sư giải thích thêm rằng cách tiếp cận này sẽ giúp từng bước xây dựng nội lực trong một lĩnh vực hết sức phức tạp, đòi hỏi đầu tư dài hạn và phụ thuộc vào kiến thức nền tảng vững chắc.
Chuyến công tác của đoàn cũng bao gồm các hoạt động tham quan những cơ sở nghiên cứu lượng tử hàng đầu của Nga, bao gồm Trung tâm Lượng tử Nga, Phòng thí nghiệm Điện toán Lượng tử Ion lạnh, Phòng thí nghiệm Vi quang học Tích hợp và Quang tử Vô tuyến, Viện Vật lí Lebedev, Đại học MISIS và Phòng thí nghiệm Công nghệ Lượng tử Siêu dẫn.
Việc tiếp cận trực tiếp với các cơ sở hạ tầng hiện đại này giúp đoàn đại biểu Việt Nam nắm bắt được những mô hình tổ chức nghiên cứu tối ưu, từ đó tạo tiền đề để ứng dụng vào công tác hoạch định nguồn lực ở trong nước.
Quyết định tham gia và đưa ra những định hướng nghiên cứu rõ ràng tại Diễn đàn Lượng tử BRICS chứng minh tư duy nhạy bén của giới khoa học Việt Nam. Thay vì lao vào một cuộc cạnh tranh tiêu hao nguồn lực, việc lựa chọn hướng đi có trọng tâm, ưu tiên hợp tác đào tạo và tập trung vào thế mạnh toán lí sẽ giúp Việt Nam xây dựng được nền móng năng lực bản địa vững vàng, sẵn sàng làm chủ công nghệ và bảo đảm sự an toàn cho hệ thống thông tin quốc gia trong tương lai.
