Khi 'đế chế lừa đảo' trỗi dậy: Quy mô vượt ngoài tưởng tượng

Quy mô của chúng khổng lồ, cấu trúc ăn sâu vào nhiều tầng quyền lực, và lợi nhuận thì cao đến lạnh người. Vì thế, khi Bộ Tư pháp Mỹ công bố thu giữ khoảng 15 tỉ USD Bitcoin, liên quan mạng lưới của Prince Group ở Campuchia, nhiều chuyên gia cho rằng đây mới chỉ là một cú chấn động bề mặt.

Khi tội phạm mạng là cả tập đoàn

Prince Group và Chủ tịch của tập đoàn - Chen Zhi, bị cáo buộc điều hành một mạng lưới lừa đảo trực tuyến cùng hệ thống rửa tiền công nghiệp, trải rộng nhiều nước. Số tiền bị thu giữ tương đương gần một phần ba GDP của Campuchia, nhưng các chuyên gia nhận định nền kinh tế ngầm này đã cắm rễ quá sâu. Nó không chỉ là một nhóm lừa đảo; nó là một “ngành công nghiệp” dựa trên công nghệ, lao động cưỡng bức, và mạng lưới bảo trợ của giới tinh hoa trong khu vực.

Nhà nghiên cứu Jacob Sims từ Harvard mô tả vụ việc là “một thời điểm quan trọng của tội phạm có tổ chức”, nhưng vẫn nhấn mạnh rằng hiệu quả thực tế còn tùy vào việc các chính phủ có dám đi đến cùng hay không. Chỉ vài tuần sau, hành động lan ra nhiều nơi: Singapore, Hàn Quốc, Hong Kong và Đài Loan bắt giữ hoặc tịch thu hàng loạt tài sản liên quan. Du thuyền, xe sang, bất động sản, tất cả phản ánh mức độ giàu có và tinh vi của mạng lưới này.

Prince Group phủ nhận mọi cáo buộc, gọi các biện pháp của Mỹ là “vô căn cứ”, nhưng đó chỉ là phản ứng quen thuộc của các tập đoàn bị điều tra. Đằng sau nó là một hệ sinh thái tội phạm phức tạp, liên kết với nhiều nhóm vũ trang, chính trị gia và giới tài phiệt trong khu vực Mekong.

Đồng thời, một diễn biến khác ít được chú ý lại đang cho thấy bức tranh rộng lớn hơn. Cuối tháng 7, tòa án Trung Quốc tuyên án tử hình nhiều thủ lĩnh của lực lượng dân quân Kokang ở Myanmar, nhóm điều hành 41 khu lừa đảo. Những nhóm này từng tập trung nhắm vào công dân Trung Quốc, gây thiệt hại hơn 29 tỉ nhân dân tệ. Nhưng cuộc trấn áp của Bắc Kinh từ năm 2023 đã buộc chúng chuyển mục tiêu: thay vì người Trung Quốc, chúng đánh sang châu Âu, Mỹ và các cộng đồng nói tiếng Anh.

Myanmar trở thành điểm nóng của làn sóng này. Sau các chiến dịch quân sự của phe kháng chiến, được cho là có “tín hiệu bật đèn xanh” từ Bắc Kinh, nhiều sòng bạc và khu lừa đảo bị bỏ trống. Nhưng thay vì biến mất, chúng chỉ di chuyển sang các vùng khác, trở thành một trò chơi mèo vờn chuột giữa quân đội, lực lượng dân quân và các nhà đầu tư tội phạm.

Trung Quốc sau đó giảm giọng chỉ trích vì họ không muốn làm rung chuyển chính quyền quân sự Myanmar, đồng minh kiểm soát phần lớn các dự án hạ tầng và khai khoáng của Bắc Kinh. Thay vào đó, họ chuyển sang “sân khấu chính trị”: ca ngợi các nỗ lực triệt phá lừa đảo, dẫn độ hàng nghìn công dân về nước, và giữ vai trò cố vấn trong nhiều hoạt động chung.

Cùng thời điểm, các nước láng giềng cũng chịu sức ép phải chứng minh quyết tâm. Thái Lan bắt buộc Phó Bộ trưởng Tài chính từ chức vì dính nghi vấn liên quan đại gia Campuchia. Họ cũng tước quốc tịch Ly Yong Phat, đồng thời dẫn độ She Zhijiang, ông trùm cờ bạc trực tuyến khét tiếng của khu Shwe Kokko, sang Trung Quốc.

Tất cả những chuyển động ấy tạo nên một bức tranh rõ ràng: khu vực đang phải đối mặt với một “nền kinh tế bóng tối” giàu có, trơ lì và khó triệt phá hơn nhiều so với các băng nhóm tội phạm truyền thống. Nó liên quan đến chính trị, đến quyền lực, và đến dòng tiền xuyên biên giới. Và khi Trung Quốc siết lại, hướng tấn công của chúng bắt đầu chuyển sang phương Tây.

Mỹ đối diện “cơn sóng thần lừa đảo”

Tại Mỹ, hiệu ứng chuyển hướng ấy đang trở nên rõ ràng và đáng lo ngại. Thiệt hại từ lừa đảo trực tuyến xuất phát từ Đông Nam Á đã tăng bùng nổ. Theo Bộ Tài chính Mỹ, người dân Mỹ mất ít nhất 10 tỉ USD vào các mạng lưới này trong năm 2024, tăng tới 66% so với năm trước. Con số đó không chỉ là thống kê kinh tế; nó là cảnh báo an ninh quốc gia.

Chuyên gia Jacob Sims nói rằng các chuyên gia đã cảnh báo từ hai năm trước rằng khi Trung Quốc đàn áp, các băng nhóm sẽ tìm mục tiêu giàu hơn. Giờ thì dữ liệu chứng minh điều đó. Các nhóm tội phạm chuyển dịch sang Mỹ bởi đây là thị trường màu mỡ nhất, dễ thao túng nhất, và có lượng người dùng trực tuyến khổng lồ.

Để đối phó, Mỹ tập trung vào mặt pháp lý. Ngày 12.11, Bộ Tư pháp công bố lực lượng đặc nhiệm “Scam Center Strike Force”, phối hợp nhiều cơ quan liên bang để triệt phá các mạng lưới tội phạm mạng Đông Nam Á. Công tố viên Jeanine Pirro mô tả hiện tượng này là “quá trình chuyển giao tài sản giữa các thế hệ”, trong đó tiền của tầng lớp trung lưu Mỹ đang chảy vào các tổ chức tội phạm châu Á. Bà nhấn mạnh: đây không chỉ là tội phạm mạng; đây là vấn đề an ninh nội địa.

Cách mà các mạng lưới này vận hành cũng đáng sợ: chúng tuyển người bằng lừa gạt, ép làm việc trong điều kiện như nô lệ, sử dụng AI, deepfake và nhiều công nghệ để tạo lòng tin, rồi hướng sự thao túng vào những người dễ tổn thương nhất: người độc thân, người cao tuổi, hoặc những ai đang gặp khó khăn tài chính.

Các quốc gia trong khu vực đang thể hiện quyết tâm, nhưng quyết tâm ấy không đồng đều. Một số nơi kiên quyết truy quét; nơi khác lại bị ràng buộc bởi lợi ích chính trị, quan hệ đầu tư hoặc sự bao che của các nhóm quyền lực.

Chính vì thế, dù chiến dịch ở Kokang hay cuộc tấn công vào Prince Group là những bước tiến lớn, nhưng bức tranh toàn cảnh vẫn chưa thay đổi nhiều. Thị trường lừa đảo trực tuyến trị giá hàng chục tỉ USD vẫn đang hoạt động mạnh ở Myanmar, Campuchia, Lào và Philippines. Và khi dòng tiền tiếp tục chảy, sẽ luôn có những “trùm mới” sẵn sàng thế chỗ những kẻ vừa bị triệt phá.

Đó là lý do các chuyên gia gọi đây là “cuộc chiến dài hơi”. Nó không thể giải quyết trong một ngày, một tháng hay một năm. Nó cần phối hợp liên quốc gia, cần sự minh bạch chính trị, và cần một cách tiếp cận vượt khỏi phạm trù pháp lý truyền thống. Nếu không, dù có thêm bao nhiêu vụ tịch thu tài sản kỷ lục, ngành công nghiệp này vẫn sẽ tiếp tục sinh sôi, bởi nó nắm đúng điểm yếu của thời đại kỹ thuật số: sự kết nối vô hạn và khả năng lẩn trốn không biên giới.