Khoa học công nghệ nâng giá trị mô hình ‘khóm - cau - dừa’ vùng ĐBSCL

Mô hình đa tầng khai thác hiệu quả tài nguyên

Trong bối cảnh nông nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đang chuyển mạnh sang hướng sinh thái, hiện đại và thích ứng với biến đổi khí hậu, mô hình trồng xen khóm - cau - dừa tại xã Bình An, tỉnh An Giang đang được đánh giá là hướng sản xuất hiệu quả. Không chỉ tận dụng tối đa không gian canh tác, mô hình còn cho thấy vai trò quan trọng của khoa học công nghệ trong nâng cao năng suất, chất lượng nông sản và gia tăng thu nhập cho người dân.

Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật - Sở Nông nghiệp &Môi trường ( NN & MT) tỉnh An Giang, toàn tỉnh hiện có hơn 9.100 ha khóm, trong đó xã Bình An có khoảng 1.764 ha, là vùng sản xuất tập trung lớn. Năng suất bình quân đạt khoảng 13,8 tấn/ha. Tuy nhiên, khi áp dụng quy trình canh tác tiên tiến theo tiêu chuẩn VietGAP, năng suất có thể vượt 21 tấn/ha, tỷ lệ trái loại 1 đạt trên 90%. Đây là minh chứng rõ ràng cho hiệu quả của việc ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất.

Điểm nổi bật của mô hình là bố trí cây trồng theo nhiều tầng sinh thái. Cây dừa phát triển ở tầng cao, cây cau ở tầng trung, còn cây khóm được trồng ở tầng thấp. Cách tổ chức này giúp tận dụng ánh sáng, giữ ẩm cho đất, hạn chế cỏ dại, giảm xói mòn và tạo môi trường sinh trưởng thuận lợi cho cây trồng. Đồng thời, mô hình còn góp phần đa dạng hóa nguồn thu nhập khi cây khóm cho thu hoạch sớm, còn cau và dừa mang lại nguồn thu ổn định trong trung và dài hạn.

Mặc dù vậy, ngành chuyên môn cũng chỉ ra nhiều hạn chế cần khắc phục. Ông Đặng Thanh Phong, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật An Giang cho biết nguồn giống chưa được kiểm soát chặt chẽ, có dấu hiệu thoái hóa; kỹ thuật canh tác giữa các hộ chưa đồng bộ; bệnh héo khô đầu lá còn diễn biến phức tạp. Bên cạnh đó, khoảng 68% sản lượng vẫn tiêu thụ qua thương lái nên giá cả chưa ổn định, ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của người sản xuất.

Nông dân tăng thu nhập nhờ ứng dụng kỹ thuật

Là một trong những hộ gắn bó với mô hình hơn 10 năm, ông Huỳnh Nam Phát, xã Bình An (An Giang), hiện canh tác khoảng 2 ha khóm - cau - dừa. Theo ông, sau khi trừ toàn bộ chi phí, gia đình thu lợi nhuận khoảng 150 triệu đồng mỗi năm. Điều quan trọng hơn là nguồn thu không còn phụ thuộc vào một loại cây trồng như trước.

Ông Phát chia sẻ: “Nhờ làm mô hình này mà cuộc sống gia đình ổn định hơn. Ngoài khóm còn có thêm cau, dừa nên thu nhập cũng đỡ rủi ro. Nếu không có nghề này thì chắc phải đi làm thuê, phụ thuộc nhiều vào biển”.

Theo ông Phát, phần lớn nông dân vẫn sản xuất dựa trên kinh nghiệm nên rất cần được hỗ trợ về giống mới, chuyển giao kỹ thuật và hướng dẫn áp dụng các quy trình sản xuất tiên tiến. Khi có doanh nghiệp liên kết bao tiêu và đầu ra ổn định, người dân sẽ mạnh dạn đầu tư hơn vào khoa học công nghệ, góp phần nâng cao chất lượng nông sản.

Thực tế cho thấy chi phí sản xuất khóm hiện khoảng 96,5 triệu đồng/ha, trong khi lợi nhuận bình quân chỉ đạt khoảng 32,9 triệu đồng/ha. Điều này cho thấy dư địa nâng cao giá trị còn rất lớn nếu tổ chức lại sản xuất, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật và phát triển chuỗi liên kết.

Bà Lê Hoàng Phương Yến, Giám đốc Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Bico Agribank Việt cho biết, doanh nghiệp mong muốn nguồn nguyên liệu ổn định cả về sản lượng và chất lượng. Nếu vùng trồng đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu sang Nhật Bản và châu Âu, doanh nghiệp sẵn sàng ký hợp đồng bao tiêu dài hạn với giá cao hơn thị trường. Theo bà, xu hướng chế biến sâu đang mở ra nhiều cơ hội nhưng nguyên liệu đầu vào phải đạt chất lượng đồng đều.

Liên kết, chuyển giao công nghệ để nhân rộng mô hình

Nhằm học tập kinh nghiệm từ mô hình sản xuất hiệu quả này, trung tuần tháng 6, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Vĩnh Long đã phối hợp với Trung tâm Khuyến nông tỉnh An Giang tổ chức đoàn tham quan thực tế tại xã Bình An. Đoàn có sự tham gia của ông Văn Hữu Huệ, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long cùng lãnh đạo Trung tâm Khuyến nông và cán bộ kỹ thuật.

Đoàn đã khảo sát trực tiếp mô hình 2 ha của hộ ông Huỳnh Nam Phát, trao đổi về lựa chọn giống, kỹ thuật chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh, bố trí mật độ trồng và tiêu thụ sản phẩm. Qua thực tế, nhiều ý kiến đánh giá mô hình có khả năng thích ứng tốt với hạn hán và xâm nhập mặn, phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp sinh thái.

Phát biểu tại buổi tham quan, ông Văn Hữu Huệ, Phó giám đốc Sở NN & MT tỉnh Vĩnh Long cho biết, tỉnh Vĩnh Long đang tập trung tái cơ cấu sản xuất theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Vì vậy, mô hình khóm - cau - dừa là kinh nghiệm thực tiễn quý để nghiên cứu, đánh giá và lựa chọn nhân rộng phù hợp với điều kiện của địa phương.

Theo ông Trần Thanh Hiệp, Phó giám đốc Sở NN & MT An Giang, để ngành hàng khóm phát triển bền vững cần xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, nâng cao chất lượng giống, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, cấp mã số vùng trồng, bảo đảm an toàn thực phẩm và tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã với nông dân. Khi niềm tin giữa các bên được củng cố, đầu ra sẽ ổn định và thu nhập của người dân sẽ được nâng lên.