Khoa học vì cuộc sống: Đổi mới trong nông nghiệp và thực phẩm
Trước những thách thức ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu và tốc độ gia tăng dân số chóng mặt, nông nghiệp toàn cầu đang đứng trước yêu cầu phải chuyển đổi mạnh mẽ.
Theo ước tính của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), sản lượng nông nghiệp cần tăng thêm ít nhất 70% vào năm 2050 để đáp ứng nhu cầu lương thực cho gần 10 tỉ người. Đây là động lực lớn thúc đẩy sự giao thoa giữa khoa học công nghệ và nông nghiệp truyền thống.
Để tạo cầu nối và thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực then chốt này, Quỹ VinFuture đã tổ chức Tọa đàm “Đổi mới trong nông nghiệp và thực phẩm”, một phần trong chuỗi sự kiện “Khoa học vì Cuộc sống” diễn ra chiều 3.12.2025, quy tụ các nhà khoa học, nhà hoạch định chính sách và doanh nhân hàng đầu thế giới.
Giải pháp công nghệ: Từ gien đến AI
Tọa đàm tập trung vào việc giới thiệu các giải pháp đột phá nhằm kiến tạo một nền nông nghiệp thông minh, hiệu quả và bền vững. Các diễn giả đã nhấn mạnh sự cần thiết của việc tích hợp đồng bộ các công nghệ:
Công nghệ sinh học tiên tiến: Ứng dụng công nghệ gien và nghiên cứu hệ vi sinh vật để cải thiện năng suất cây trồng, tăng khả năng chống chịu sâu bệnh và thích ứng với điều kiện khí hậu khắc nghiệt.
Chăn nuôi bền vững: Phát triển các giải pháp dinh dưỡng giúp giảm phát thải khí mêtan từ chăn nuôi - một trong những nguồn gây hiệu ứng nhà kính đáng kể.
Nông nghiệp chính xác: Sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và IoT để giám sát cây trồng, quản lý tài nguyên (nước, phân bón) một cách hiệu quả nhất, giảm thiểu lãng phí và ô nhiễm hóa chất.
Các chuyên gia đã có cơ hội cập nhật các xu hướng công nghệ mới nhất, thảo luận cởi mở về những thách thức kỹ thuật, kinh tế và xã hội, đồng thời tìm kiếm cơ hội hợp tác và ứng dụng thực tiễn tại Việt Nam.
Tầm nhìn từ các chuyên gia hành đầu
Buổi tọa đàm được chủ trì bởi GS Ingolf Steffan-Dewenter (Đại học Würzburg, Đức), một chuyên gia hàng đầu về sinh thái học động vật và sinh học nhiệt đới. Giáo sư nhấn mạnh vai trò của đa dạng sinh học và hệ sinh thái trong việc đảm bảo khả năng phục hồi của nông nghiệp trước biến đổi khí hậu.
Giảm dấu chân carbon trong chăn nuôi: GS Ermias Kebreab (Đại học California, Davis, Hoa Kỳ) đã mang đến những nghiên cứu tiên phong trong việc giảm phát thải. Ông được Quỹ Giải thưởng Lương thực Thế giới vinh danh là Nhà tiên phong hàng đầu về Nông nghiệp và Thực phẩm (2025), đã trình bày các giải pháp phụ gia thức ăn và tối ưu hóa dinh dưỡng để giảm thiểu khí mê-tan, định hình lại ngành chăn nuôi theo hướng thân thiện với môi trường.
Đột phá di truyền cây trồng: GS Raphaël Mercier (Viện Nghiên cứu Di truyền cây trồng Max Planck, Đức) đã trình bày những thành tựu đột phá trong di truyền học phân tử. Nghiên cứu của ông về điều chỉnh quá trình trao đổi chéo (recombination) và phát triển hệ thống MiMe (Mitosis instead of Meiosis) cho phép sản xuất hạt giống vô tính, mang lại tiềm năng to lớn trong việc duy trì độ mạnh mẽ của giống lai và cải thiện độ ổn định năng suất cây trồng, đặc biệt là lúa.
Hướng tới thực phẩm chức năng bền vững: TS Nadia Radzman (Phòng thí nghiệm Sainsbury, Đại học Cambridge, Vương Quốc Anh) tập trung vào sinh học phát triển thực vật và ứng dụng thực tiễn. Bà giới thiệu về việc sử dụng peptide bioswitches và nỗ lực thúc đẩy đậu fava như một loại thực phẩm chức năng bền vững cho sức khỏe tâm thần thông qua dự án "Broad ‘n Mind", mở ra hướng đi mới cho công nghệ nông nghiệp giai đoạn đầu.
Công nghệ gien và ổn định năng suất: Đặc biệt, sự tham gia của GS Pamela Christine Ronald (Đại học California, Davis, Hoa Kỳ) - người từng đoạt Giải Đặc biệt VinFuture dành cho Nhà khoa học nữ - đã thu hút sự chú ý lớn. Với kinh nghiệm sâu rộng trong sinh học phân tử thực vật, GS Ronald đã chia sẻ các phương pháp công nghệ gen nhằm tạo ra các giống cây trồng có khả năng chịu đựng tốt hơn, là yếu tố then chốt giúp ổn định năng suất trong điều kiện khí hậu thất thường.
Hợp tác vì một tương lai lương thực an toàn
Tọa đàm “Đổi mới trong Nông nghiệp và Thực phẩm” đã củng cố vai trò không thể thiếu của khoa học và công nghệ trong việc giải quyết bài toán an ninh lương thực toàn cầu. Sự kiện không chỉ là nơi chia sẻ tri thức học thuật mà còn mở ra nhiều cơ hội hợp tác quốc tế, hứa hẹn thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang một nền nông nghiệp thông minh, có khả năng phục hồi và thích ứng cao trước những biến động của tương lai.