Không ai đứng ngoài kỷ nguyên số - Bài 3: Chi bộ - Hạt nhân lãnh đạo chuyển đổi số từ cơ sở

Đồng Nai đặt yêu cầu chuyển đổi số thực chất

Nghị quyết số 57-NQ/TW không chỉ đặt ra một chương trình phát triển công nghệ. Nghị quyết đặt vấn đề đổi mới phương thức lãnh đạo, quản trị và phát triển lực lượng sản xuất trong bối cảnh mới. Vì thế, đối với tổ chức Đảng, chuyển đổi số vừa là đối tượng lãnh đạo, vừa là phương tiện để đổi mới chính phương thức lãnh đạo.

Năm 2026, khi phát động Giải Búa liềm vàng lần thứ XI, yêu cầu được nhấn mạnh là cấp ủy, tổ chức Đảng phải khẩn trương quán triệt, cụ thể hóa và tổ chức thực hiện hiệu quả các nghị quyết; chuyển từ nhận thức đúng sang hành động hiệu quả, từ quyết tâm chính trị sang kết quả cụ thể. Đây chính là thước đo phù hợp để nhìn vào vai trò của chi bộ trong chuyển đổi số.

Một chi bộ lãnh đạo chuyển đổi số tốt không nhất thiết phải tự làm công nghệ. Vai trò của chi bộ là nhận diện đúng vấn đề, tạo thống nhất nhận thức, lựa chọn việc ưu tiên, phân công đảng viên, huy động các tổ chức trong doanh nghiệp, kiểm tra kết quả và bảo đảm quá trình thay đổi không bỏ lại người lao động phía sau. Nói cách khác, chi bộ phải biến chuyển đổi số từ “việc của phòng IT” thành một nhiệm vụ chính trị và quản trị của toàn đơn vị.

Tại Đồng Nai, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là một trong ba chương trình đột phá của nhiệm kỳ 2025–2030. Kế hoạch hành động 100 ngày xử lý các điểm nghẽn chuyển đổi số tập trung 10 nhóm nhiệm vụ và hướng tới tạo chuyển biến rõ rệt trong phương thức lãnh đạo, chỉ đạo, quản trị, điều hành. Điểm đáng chú ý là thành phố không chỉ yêu cầu hoàn thành nhiệm vụ, mà nhấn mạnh sản phẩm đầu ra, người sử dụng thực tế và hiệu quả có thể lượng hóa.

Kế hoạch “Bình dân học vụ số” năm 2026 của Đồng Nai tiếp tục thể hiện quan điểm lấy con người làm trung tâm, phát huy vai trò chủ đạo của hệ thống chính trị hai cấp, phổ cập kỹ năng số cho người dân và cộng đồng doanh nghiệp theo phương châm không ai bị bỏ lại phía sau. Khi đặt hai định hướng này cạnh nhau, có thể thấy vai trò của tổ chức Đảng ở cơ sở rất rõ: vừa lãnh đạo tạo ra hiệu quả số, vừa bảo đảm con người có khả năng tham gia vào quá trình ấy.

Đây là điểm mà một bài toán thuần túy công nghệ không thể tự giải quyết. Máy móc có thể được đầu tư, phần mềm có thể được mua, nhưng việc lựa chọn ưu tiên, tổ chức con người, xử lý tâm lý lo ngại, bảo đảm kỷ luật dữ liệu, đánh giá cán bộ và phân bổ nguồn lực đều là những vấn đề của lãnh đạo và quản trị.

Chi bộ phải là nơi biến nghị quyết thành “việc phải làm”

Từ thực tiễn phỏng vấn, có thể thấy một chuỗi khá rõ. Người lao động sẵn sàng học nếu có người hướng dẫn. Đảng viên có thể đi trước nếu được khuyến khích và giao nhiệm vụ. Doanh nghiệp có thể đầu tư công nghệ nếu nhìn thấy hiệu quả. Nhưng để ba yếu tố ấy kết nối thành một quá trình liên tục, cần vai trò tổ chức.

Chi bộ trước hết cần đưa chuyển đổi số vào nghị quyết và chương trình công tác theo cách cụ thể. Thay vì một dòng chung chung “đẩy mạnh chuyển đổi số”, nghị quyết của chi bộ có thể xác định 2–3 điểm nghẽn cần xử lý trong quý hoặc năm: một quy trình còn thủ công; một nhóm lao động thiếu kỹ năng; một khâu dữ liệu thường sai; một công việc có thể tự động hóa; hoặc một rủi ro về an toàn thông tin.

Mỗi điểm nghẽn cần được giao cho một đảng viên hoặc nhóm đảng viên phụ trách, có thời hạn, nguồn lực và sản phẩm đầu ra. Khi đó, sinh hoạt chi bộ không chỉ nghe báo cáo “đã triển khai”, mà có thể kiểm tra: thời gian giảm bao nhiêu, số thao tác giảm thế nào, có bao nhiêu người sử dụng, lỗi phát sinh là gì và bài học nào có thể nhân rộng.

Bà Trần Thu Hương cho rằng công nghệ, quy trình và con người phải thay đổi đồng bộ. Đây cũng là điểm tổ chức Đảng cần đặc biệt quan tâm. Nếu chỉ thúc đẩy công nghệ mà không chuẩn bị người lao động, chuyển đổi số có thể tạo ra tâm lý bất an, khoảng cách kỹ năng và thậm chí sự chống đối thụ động.

Câu chuyện của Bùi Thị Ngọc cho thấy người lao động lâu năm vẫn có thể thích ứng nếu được hướng dẫn. Câu chuyện của Đặng Thị Kiều Hạnh và Nguyễn Ngọc Quỳnh Như cho thấy nhân viên nghiệp vụ sẵn sàng học AI khi thấy nó giải quyết đúng việc. Câu chuyện của Lê Đức Tài cho thấy một đảng viên có thể trở thành người truyền kỹ năng cho đồng nghiệp. Những trường hợp ấy đặt ra một nhiệm vụ lãnh đạo rất cụ thể: phát hiện hạt nhân, tổ chức học tập và tạo cơ chế lan tỏa.

Vì thế, chi bộ cần phối hợp với lãnh đạo doanh nghiệp và Công đoàn xây dựng bản đồ kỹ năng số của người lao động. Nhóm nào cần đào tạo cơ bản, nhóm nào cần đào tạo nâng cao, ai có thể làm hạt nhân số, vị trí nào có nguy cơ bị tác động bởi tự động hóa. Khi nắm được bức tranh ấy, tổ chức Đảng mới có cơ sở lãnh đạo theo đúng tinh thần “không ai bị bỏ lại phía sau”.

Vai trò lãnh đạo của tổ chức Đảng còn thể hiện ở cơ chế nêu gương. Nếu bí thư chi bộ, cấp ủy viên và đảng viên không học công nghệ, rất khó yêu cầu người lao động thay đổi. Ngược lại, khi cán bộ chủ chốt trực tiếp sử dụng nền tảng số, yêu cầu báo cáo bằng dữ liệu, chấp nhận thử nghiệm có kiểm soát và công khai học từ sai sót, tổ chức sẽ hình thành một văn hóa đổi mới.

Nhưng nêu gương phải đi cùng kiểm tra. Chuyển đổi số có một rủi ro đặc biệt: rất dễ tạo ra “thành tích số” bằng số lượng phần mềm, tài khoản hoặc lớp tập huấn. Chi bộ cần kiểm tra hiệu quả sử dụng thực tế. Một phần mềm không có người dùng, một lớp học không tạo ra kỹ năng, một sáng kiến AI không giải quyết được việc thì chưa thể coi là kết quả.

Đồng Nai đang nhấn mạnh chính cách đo này trong Kế hoạch hành động 100 ngày: ưu tiên sản phẩm đã hoàn thành, vận hành ổn định, có dữ liệu, có người sử dụng và lượng hóa hiệu quả. Đây cũng nên là nguyên tắc kiểm tra của tổ chức Đảng trong doanh nghiệp: nói ít hơn về “đã triển khai”, nhiều hơn về “đã thay đổi điều gì”.

Một mô hình có thể thử nghiệm từ Đồng Nai

Trên cơ sở thực tiễn của loạt bài, có thể đề xuất mô hình “Chi bộ dẫn dắt chuyển đổi số từ cơ sở” với chu trình 6 bước: nhận diện điểm nghẽn → ra nhiệm vụ lãnh đạo → giao đảng viên phụ trách → phối hợp doanh nghiệp và Công đoàn → đo sản phẩm đầu ra → sơ kết, nhân rộng. Điểm quan trọng của mô hình không phải tạo thêm một quy trình hành chính, mà làm rõ trách nhiệm chính trị đối với một vấn đề sản xuất – kinh doanh cụ thể.

Mỗi chi bộ chỉ cần chọn một số ít vấn đề thật sự có ý nghĩa. Một quy trình báo cáo mất nhiều giờ; một nhóm công nhân chưa làm chủ máy; một khâu nhập liệu dễ sai; một nhóm lao động e ngại AI. Khi giải quyết được, kết quả phải trở lại sinh hoạt chi bộ như bằng chứng về năng lực lãnh đạo. Từ đó, bài học được chuẩn hóa để áp dụng ở tổ, phòng, phân xưởng hoặc đơn vị khác.

Nếu được thực hiện kiên trì, đây có thể trở thành một cách cụ thể hóa Nghị quyết 57 trong doanh nghiệp Đồng Nai: tổ chức Đảng không đứng ngoài quá trình đổi mới công nghệ, nhưng cũng không làm thay chuyên môn; tổ chức Đảng giữ vai trò định hướng, huy động, giám sát và bảo đảm chuyển đổi số phục vụ mục tiêu phát triển con người và doanh nghiệp.

Bốn nhóm giải pháp để chi bộ thực sự trở thành hạt nhân chuyển đổi số

Đầu tiên phải đổi mới nội dung lãnh đạo. Mỗi chi bộ xây dựng “danh mục nhiệm vụ số” hằng năm, lựa chọn ít nhưng trúng các điểm nghẽn của đơn vị. Mỗi nhiệm vụ phải có người phụ trách, đầu ra, thời hạn và chỉ số đánh giá. Chuyển đổi số cần trở thành một nội dung của nghị quyết gắn với nhiệm vụ sản xuất – kinh doanh, không tách thành phong trào riêng.

Song song là, đổi mới phương thức lãnh đạo. Chi bộ sử dụng dữ liệu và nền tảng số trong chính hoạt động của mình; tổ chức sinh hoạt chuyên đề theo bài toán thật; dành thời gian cho đảng viên báo cáo sản phẩm, chia sẻ thất bại và kinh nghiệm. Cấp ủy cần tạo môi trường để đảng viên dám thử nghiệm trong phạm vi an toàn, thay vì chỉ khuyến khích chung.

Một vấn đề trọng tâm là, xây dựng đội ngũ đảng viên nòng cốt số. Có thể thực hiện nguyên tắc “mỗi đảng viên một bài toán số, một kỹ năng mới, một người được hỗ trợ”. Đảng viên không chỉ học cho mình mà phải tạo tác động tới đồng nghiệp. Kết quả này cần được xem xét trong đánh giá vai trò tiên phong, gương mẫu.

Cuối cùng là, thiết lập cơ chế phối hợp giữa chi bộ – lãnh đạo doanh nghiệp – Công đoàn. Chi bộ định hướng và giám sát; doanh nghiệp bảo đảm nguồn lực, công nghệ và đào tạo; Công đoàn nắm tâm tư, bảo vệ quyền lợi và phát hiện nhóm có nguy cơ bị bỏ lại. Ba chủ thể cùng sử dụng một bộ chỉ số: năng suất, thời gian, sai sót, mức độ sử dụng, kỹ năng người lao động và tác động tới việc làm.

Không ai đứng ngoài – một thước đo năng lực lãnh đạo ở cơ sở

Chuyển đổi số cuối cùng vẫn là câu chuyện con người. Công nghệ có thể làm công việc nhanh hơn, AI có thể gánh bớt việc lặp lại, dữ liệu có thể giúp quyết định chính xác hơn. Nhưng để những khả năng ấy trở thành sức mạnh chung cần một tổ chức biết tập hợp, định hướng và dẫn dắt.

Với tổ chức Đảng ở cơ sở, đây là cơ hội đổi mới phương thức lãnh đạo. Chi bộ không đứng ngoài chuyển đổi số và cũng không làm thay chuyên môn. Chi bộ lãnh đạo bằng việc xác định đúng hướng, tổ chức đúng người, giao đúng việc, kiểm tra đúng kết quả và bảo đảm sự thay đổi phục vụ con người.

Nếu mỗi chi bộ ở doanh nghiệp Đồng Nai có một danh mục nhiệm vụ số; mỗi đảng viên có một việc cụ thể để tiên phong; mỗi người lao động có cơ hội học một kỹ năng phù hợp; mỗi sáng kiến được đo bằng kết quả thật, thì Nghị quyết 57 sẽ không chỉ hiện diện trong văn bản. Nghị quyết sẽ hiện diện trong từng dây chuyền, quầy lễ tân, phòng kế toán, cuộc sinh hoạt chi bộ và trong năng lực mới của từng người lao động.

“Không ai đứng ngoài kỷ nguyên số” khi đó không chỉ là thông điệp của một phong trào. Nó trở thành thước đo năng lực lãnh đạo của tổ chức Đảng ở cơ sở: Đảng lãnh đạo để công nghệ tạo ra phát triển, để đảng viên thực sự tiên phong và để mỗi người lao động có cơ hội cùng tiến trong kỷ nguyên mới.

Có thể nói, từ một người lao động học cách bấm đúng nút máy, đến một đảng viên học cách dùng AI, rồi đến câu hỏi tổ chức Đảng, vấn đề đặt ra hiện nay là: Phải làm gì để những thay đổi ấy không còn rời rạc. Chính ở điểm này, chuyển đổi số trở thành câu chuyện xây dựng Đảng: năng lực lãnh đạo được thể hiện bằng khả năng đưa nghị quyết vào công việc, đưa đảng viên vào vị trí tiên phong và đưa người lao động cùng tham gia vào quá trình phát triển.

Ở Đồng Nai, nơi chuyển đổi số đang được thúc đẩy theo hướng xử lý điểm nghẽn và đo bằng sản phẩm thực chất, tổ chức Đảng cơ sở có điều kiện để chứng minh vai trò bằng kết quả cụ thể. Một chi bộ mạnh trong kỷ nguyên số không phải là chi bộ nói nhiều nhất về công nghệ, mà là chi bộ biết biến chủ trương thành việc làm, biến đảng viên thành hạt nhân và biến đổi mới thành năng lực chung của tập thể.