Kỷ nguyên giám đốc AI đang định hình lại ban lãnh đạo doanh nghiệp

Kể từ khi OpenAI ra mắt ChatGPT vào cuối năm 2022 và kéo theo cuộc cách mạng AI sau đó, người lao động ở nhiều ngành nghề phải đối mặt với làn sóng sa thải quy mô lớn.

Tuy nhiên, một báo cáo được IBM công bố gần đây cho thấy AI cũng đang tái định hình phòng họp điều hành và cách các CEO đưa ra quyết định.

Báo cáo cho biết 76% trong số hơn 2.000 tổ chức được khảo sát đã thành lập một vị trí điều hành mới, gọi là giám đốc AI (CAIO), tăng mạnh so với mức 26% vào năm 2025.

Các nhà phân tích và chuyên gia đã bày tỏ lo ngại về khả năng xảy ra khủng hoảng lao động khi AI ngày càng lan rộng trong môi trường doanh nghiệp.

“AI đang thúc đẩy điều có thể là cuộc chuyển đổi tổ chức lớn nhất kể từ các cuộc cách mạng công nghiệp và kỹ thuật số”, ông Vivek Lath, đối tác tại công ty tư vấn quản lý toàn cầu McKinsey & Company, nói với kênh CNBC.

Báo cáo từ IBM cũng cho thấy AI đang làm gia tăng ảnh hưởng của một trong những vị trí lâu đời nhất trong nhóm lãnh đạo cấp cao (C-suite), khi 59% số người được khảo sát kỳ vọng vai trò của giám đốc nhân sự (CHRO) sẽ ngày càng quan trọng.

Những tổ chức bổ nhiệm giám đốc AI muốn đi đầu trong làn sóng đổi mới

Khi AI ngày càng phát triển, câu hỏi ai sẽ chịu trách nhiệm chính về công nghệ này trong ban lãnh đạo doanh nghiệp cũng trở nên ngày càng khó phân định rõ ràng.

Theo Lian Jye Su - trưởng nhóm phân tích tại hãng nghiên cứu thị trường Omdia, các vị trí công nghệ hiện có như giám đốc công nghệ (CTO), giám đốc thông tin (CIO) và giám đốc dữ liệu (CDO) thường tạo ra sự mơ hồ về trách nhiệm với AI ở cấp điều hành.

Vì vậy, khi xuất hiện những thách thức đặc thù liên quan đến việc triển khai AI như hạ tầng, quản trị, tích hợp và hiện đại hóa quy trình làm việc, các doanh nghiệp ngày càng bắt đầu lập riêng bộ phận CAIO để giám sát quá trình chuyển đổi AI, Lian Jye Su cho biết.

Chỉ riêng năm nay, HSBC và Lloyds Banking Group đã tuyển dụng vị trí này. Tuy nhiên, ước tính về số lượng doanh nghiệp bổ nhiệm CAIO vẫn rất khác nhau.

“Chúng ta đã thấy các CAIO chưa? Có. Tôi có nghĩ điều này sẽ trở nên phổ biến không? Có lẽ là không”, Jonathan Tabah, Giám đốc tư vấn tại công ty nghiên cứu Gartner, nhận định.

Theo Jonathan Tabah, những tổ chức bổ nhiệm CAIO là các công ty “muốn đi đầu trong làn sóng đổi mới này”. Ông cũng cho biết việc tạo thêm vị trí lãnh đạo cấp cao thường đi kèm chi phí đáng kể, điều mà không phải doanh nghiệp nào cũng có thể biện minh hoặc chi trả.

Trong báo cáo, IBM cho biết các CAIO có thể giúp doanh nghiệp chấp nhận những rủi ro đã được tính toán trước khi triển khai AI, đồng thời đặt ra mục tiêu và quy định rõ ràng cho quá trình chuyển đổi AI, giúp các nhóm triển khai AI nhanh hơn mà vẫn trong tầm kiểm soát.

McKinsey & Company cho rằng điều quan trọng hơn việc tạo ra chức danh riêng như giám đốc AI là phải có đầu mối chịu trách nhiệm điều phối tập trung mọi hoạt động liên quan đến AI trong toàn công ty.

Tuy nhiên, nhiệm vụ của các bộ phận như CAIO thường khác nhau giữa các tổ chức và thường thay đổi theo thời gian, theo Randy Bean - cố vấn ngành và tác giả báo cáo khảo sát lãnh đạo AI & dữ liệu năm 2026.

Câu hỏi thực sự là liệu vai trò CAIO chỉ mang tính chuyển tiếp, sau đó sẽ được sáp nhập vào các vị trí điều hành khác khi quá trình chuyển đổi AI trưởng thành hơn, hay sẽ trở thành vai trò lâu dài, Randy Bean nói.

Bài toán nhân sự

“Giám đốc nhân sự có vị thế đặc biệt để tác động đến việc quản lý, tuyển dụng và đào tạo nhân tài trong tổ chức”, Lian Jye Su cho biết. Ông nói thêm rằng khả năng hiểu biết AI của nhân viên thường là rào cản lớn với hầu hết doanh nghiệp.

Tương tự, trong khảo sát AI & dữ liệu năm 2026 của Randy Bean, 93,2% người tham gia cho biết “những thách thức về văn hóa”, chứ không phải hạn chế công nghệ, mới là rào cản chính với việc triển khai AI.

Jonathan Tabah xem tiềm năng tự động hóa của AI là cơ hội để bộ phận nhân sự chuyển sang vai trò chiến lược hơn.

“Đây là cơ hội để cuối cùng giải phóng bộ phận nhân sự khỏi công việc vận hành và trở thành các nhà lãnh đạo chiến lược”, ông nói.

Tuy nhiên, Jonathan Tabah cũng cảnh báo điều ngược lại hoàn toàn có thể xảy ra.

Ông cho rằng nếu bộ phận nhân sự trong một công ty chỉ chủ yếu làm các công việc vận hành hằng ngày thay vì tham gia hoạch định chiến lược, AI sẽ càng khiến bộ phận này bị tự động hóa nhiều hơn.

Tác động rõ nét hơn có lẽ nằm ở cách các lãnh đạo xử lý ảnh hưởng của AI với việc làm.

“Trong ngắn hạn, tôi dự đoán các vị trí điều hành cấp cao sẽ ít bị ảnh hưởng nhất bởi AI. Điều đó không có nghĩa là họ được miễn trách nhiệm về việc biết cách triển khai hoặc thúc đẩy việc triển khai AI, nhưng xét về tác động đến công việc trước mắt, họ sẽ được bảo vệ tốt nhất”, Jonathan Tabah bình luận.

Các vị trí lãnh đạo cấp cao thường khó bị AI thay thế hoàn toàn, vì công việc của họ liên quan nhiều đến việc đưa ra quyết định chiến lược và quản lý quan hệ với các bên liên quan. Đó là những việc mà AI hiện vẫn khó đảm nhận hiệu quả.

Jonathan Tabah nói thêm rằng một lý do khác khiến các lãnh đạo cấp cao ít bị ảnh hưởng bởi AI, là vì chính họ quyết định công nghệ này sẽ tác động đến bộ phận nào trong công ty. Do có nhiều quyền kiểm soát hơn, các lãnh đạo cấp cao cũng có khả năng tự bảo vệ mình trước nguy cơ bị thay thế hoặc gián đoạn công việc.

Theo ước tính của Layoffs.fyi, từ đầu năm đến nay đã có hơn 101.000 nhân viên công nghệ trên toàn thế giới bị sa thải. Sau các đợt cắt giảm hơn 20.000 người tại Meta và Microsoft trong tháng 4, nhiều nhà phân tích bắt đầu xem đây là dấu hiệu cho thấy làn sóng sa thải còn có thể tiếp diễn trong tương lai.

Hôm 7/5, Bain & Company công bố báo cáo ước tính rằng các công ty phần mềm dạng dịch vụ (SaaS), vốn chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ các ứng dụng AI mới, có thể thu về gần 100 tỉ USD lợi nhuận bằng cách “chuyển chi phí lao động thành chi tiêu cho phần mềm thông qua tự động hóa công việc điều phối”.

David Crawford, chuyên gia tư vấn quản lý tại Bain & Company, nói rằng không phủ nhận rằng AI sẽ ảnh hưởng đến việc làm. Song theo ông David Crawford, không nên chỉ tập trung nói về nguy cơ mất việc mà bỏ qua mặt tích cực, đó là AI giúp công việc được hoàn thành nhiều hơn và giải phóng con người khỏi một số nhiệm vụ để có thể làm những việc khác quan trọng hơn.