Làn sóng trí tuệ nhân tạo trong thể thao: Tất yếu và mong manh

Theo những số liệu được đưa ra trong cuốn sách Supremacy, giá trị của thị trường AI tạo sinh (generative AI) được dự đoán sẽ chạm ngưỡng 52 tỉ USD vào năm 2028. Thuật ngữ "tạo sinh" đóng vai trò là một tiền tố cực kỳ quan trọng để phân định các giới hạn của công nghệ.

Trí tuệ nhân tạo, có khả năng nhận diện các mẫu hình trong các tập dữ liệu khổng lồ và đưa ra hành động, thực chất đã âm thầm hoạt động trong lĩnh vực thể thao suốt khoảng hai thập kỷ qua. Định nghĩa này bao gồm công nghệ Hawk-Eye quen thuộc, một hệ thống dựa trên camera giúp tái tạo lại quỹ đạo ba chiều của quả bóng để hỗ trợ các trọng tài và chuyên gia phân tích, cùng vô số các hệ thống theo dõi chuyển động của cầu thủ trên sân cỏ.

Thế nhưng, thứ đang thực sự thống trị và làm xáo trộn trí tưởng tượng của công chúng hiện nay chính là AI tạo sinh.

Định hình lại trải nghiệm người hâm mộ và bài toán kinh tế

Tác giả công nghệ Madhumita Murgia đã định nghĩa AI tạo sinh trong cuốn sách Code Dependent là một dạng phần mềm có khả năng tự động viết lách, sáng tạo hình ảnh, âm thanh hoặc video theo một cách thức gần như không thể phân biệt được với những sản phẩm do con người tạo ra. Trí tuệ công nghệ này được huấn luyện thông qua việc hấp thụ toàn bộ khối lượng dữ liệu khổng lồ trên mạng internet. Chắc chắn, thể thao không thể đứng ngoài vòng xoáy của một công nghệ có sức mạnh kiến tạo lớn đến vậy.

Vào năm 2024, LĐBĐ Anh (FA) đã phải khẩn trương vào cuộc để gỡ bỏ hàng loạt video do AI tạo ra, trong đó giả mạo hình ảnh cựu HLV đội tuyển Anh Gareth Southgate đưa ra những bình luận mang tính miệt thị nhắm vào các tuyển thủ quốc gia. HLV Laura Harvey của đội nữ Seattle Reign từng thẳng thắn thừa nhận việc bà tìm đến ChatGPT để tham khảo những lời khuyên về mặt chiến thuật.

Nổi bật hơn cả, một trong những câu chuyện bên lề thu hút nhiều sự chú ý nhất tại giải quần vợt Wimbledon 2025 là sự xuất hiện của Mia Zelu. Nhân vật có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội do AI tạo ra này đã sử dụng những bức ảnh giả lập tại khuôn viên Wimbledon để thu hút và xây dựng một cộng đồng 250.000 người theo dõi trên Instagram.

Nhìn vào bức tranh tổng thể đó, viễn cảnh một CLB đang thi đấu tại Ngoại hạng Anh chính thức chiêu mộ một cầu thủ AI dường như không còn là một ý tưởng quá viển vông. Sự xuất hiện của các nhân vật kỹ thuật số mang lại những tiện ích vô cùng thực tế cho các đội bóng. Ở những CLB quy mô nhỏ như Hashtag United, toàn bộ nhân sự bóng đá chỉ làm việc bán thời gian và tập luyện hai buổi một tuần.

Lực lượng làm việc toàn thời gian duy nhất của họ là một đội ngũ sản xuất nội dung gồm mười người. Ban lãnh đạo không thể có đặc quyền yêu cầu các cầu thủ có mặt toàn thời gian để quay phim, chụp ảnh hay tham gia các chiến dịch truyền thông của nhà tài trợ. Một cầu thủ AI sẽ giải quyết triệt để bài toán này.

Chúng có thể tạo ra những nội dung liên tục nhằm kích hoạt các gói tài trợ, giúp CLB tiết kiệm được một khoản tiền khổng lồ thay vì phải đầu tư ngân sách để thuê những cá nhân chuyên biệt làm nhiệm vụ sản xuất hình ảnh. Khi nguồn kinh phí để chiêu mộ cầu thủ chuyên nghiệp toàn thời gian vẫn là một bài toán chưa có lời giải, cầu thủ AI trở thành một giải pháp thay thế đầy hiệu quả.

Cuộc chiến đạo đức và sự phán xét từ dư luận

Giới chuyên môn đang đặt ra những giả thuyết về việc Metaverse của Facebook – một tầm nhìn về một vũ trụ ảo được kết nối thông qua công nghệ thực tế tăng cường - cùng các thiết bị kính thực tế ảo có thể mang những cầu thủ AI này bước ra ánh sáng một cách sống động nhất. Ngay tại Trung Quốc, những giải đấu bóng đá bằng robot cơ bản đã bắt đầu được tổ chức. Khán giả hoàn toàn có quyền hình dung về một tương lai nơi dữ liệu ngoại hình của một vận động viên hư cấu được tích hợp vào một cỗ máy robot tinh vi.

Cách chúng ta định nghĩa về việc "xem bóng đá" đã mở rộng với một tốc độ chóng mặt trong suốt mười năm qua, nhanh hơn bất kỳ giai đoạn nào trong lịch sử môn thể thao này. Việc theo dõi một đội tuyển thể thao điện tử hay các giải đấu bóng đá nhỏ lẻ trên mạng có thể bị coi là một sự xúc phạm đối với những người theo chủ nghĩa bóng đá thuần túy. Dẫu vậy, đó lại là một phần không thể thiếu trong trải nghiệm của thế hệ khán giả trẻ tuổi lớn lên cùng internet, những người đang ngày càng bị đẩy ra xa khỏi các sự kiện thể thao trực tiếp do giá vé và phí bản quyền truyền hình quá đắt đỏ.

Bên cạnh những tiện ích kinh tế không thể phủ nhận, sự hiện diện của AI tạo sinh trong thể thao làm dấy lên những vấn đề đạo đức vô cùng phức tạp. Câu hỏi lớn nhất được đặt ra là ai sẽ chịu trách nhiệm giám sát việc thiết kế và xây dựng cốt truyện cho các cầu thủ ảo này. Hình ảnh gốc dùng để huấn luyện AI được lấy từ đâu, và nó đặt ra những thách thức pháp lý nào về bản quyền giọng nói, sự chiếm đoạt hình ảnh cá nhân và bản sắc trong không gian kỹ thuật số.