Lễ hội thần Krishna của người Hindu: Hội đập hũ sữa chua và tiếng cười đường phố

Đêm 4/9, rạng sáng 5/9/2026, các gia đình Ấn Độ giáo trên khắp thế giới sẽ thức tới nửa đêm để đón ngày đản sinh của thần Krishna, trong khi tại Ấn Độ, ngày 5/9 sẽ chính thức bùng nổ với lễ hội Dahi Handi, gắn liền với Krishna Janmashtami - một trong những đại lễ rực rỡ và giàu sức sống nhất của Ấn Độ giáo.

Lễ hội tái hiện câu chuyện thời thơ ấu của Thần Krishna, người thích ăn trộm bơ sữa (dahi) và sữa chua được treo cao trong làng.

Krishna: Vị thần mang trái tim trần thế

Trong tâm thức tôn giáo phổ quát, thần linh tối cao thường xuất hiện với vẻ ngoài uy nghiêm, toàn năng, đòi hỏi sự kính cẩn tuyệt đối bằng những quy chuẩn khắc kỷ - như Zeus ngự trên đỉnh Olympus trong thần thoại Hy Lạp, hay đấng Yahweh phán truyền luật lệ trong Cựu Ước. Thế nhưng hình tượng Krishna trong lễ Janmashtami lại mở ra một chiều kích hoàn toàn đối lập.

Trước khi trở thành đấng dẫn đường thông tuệ trao truyền những triết lý cao sâu cho chiến binh Arjuna trong thiên sử thi Mahabharata (phần Bhagavad Gita), Krishna đã trải qua một tuổi thơ trần thế trọn vẹn nơi thôn làng Vrindavan.

Theo kinh Bhagavata Purana - một trong những văn bản nền tảng của Ấn Độ giáo - ngài hiện lên vô cùng sống động: Một cậu bé lén thò tay vào hũ trộm bơ của mẹ Yashoda, trèo cây giấu trang phục của các cô thôn nữ gopi đang tắm dưới sông, hay mê mải thổi sáo quyến rũ muôn loài. Đỉnh điểm là khi bị mẹ rầy la vì nghịch bẩn ăn đất, cậu bé há miệng ra, để lộ toàn bộ dải thiên hà và vũ trụ bao la bên trong.

Nét tinh nghịch ấy không làm giảm đi tính thiêng, mà ngược lại, khắc họa một triết lý nhân bản sâu sắc của phương Đông: sự thánh thiện không đồng nghĩa với khuôn phép khắc kỷ. Thần linh ở đây được quyền "phạm lỗi", được hồn nhiên và mang những nét tính cách rất con người. Bằng cách trân trọng sự ngây thơ và niềm hoan ca đời thường, người Ấn Độ tìm thấy sợi dây kết nối với đấng tối cao ngay trong chính những điều dung dị nhất.

Hội đập hũ sữa chua và tiếng cười đường phố

Chính tinh thần tự do ấy đã biến Janmashtami thành một đại tiệc của cộng đồng. Trên khắp Ấn Độ, các gia đình chuẩn bị tiệc ngọt và thức cùng nhau tới nửa đêm - thời khắc Krishna chào đời - trong khi tại các đền thờ, trẻ nhỏ được hóa trang thành Krishna và Radha để tham gia những buổi trình diễn văn nghệ, hội họa và sân khấu mừng lễ.

Điểm nhấn thị giác náo nhiệt nhất trên các đường phố Ấn Độ chính là hội Dahi Handi, năm nay chính thức diễn ra vào ngày 5/9/2026 - một ngày sau lễ đản sinh. Lễ hội sôi động nhất tại bang Maharashtra, với Mumbai, Thane và Pune là những trung tâm lớn, nơi các đội hình mang tên Govinda Pathak tập luyện nhiều tuần để dựng nên những tháp người cao tới chín tầng.

Những chiếc hũ đất nung chứa đầy sữa chua, bơ, sữa và trái cây được treo lơ lửng trên cao; trong lúc cánh nam giới vươn lên đập vỡ hũ, phụ nữ trong vai những cô gopi tinh nghịch sẽ té nước để tăng thêm thử thách cho tháp người - mô phỏng lại chính cảnh các cô gopi từng vây bắt cậu bé Krishna trộm bơ. Đám đông hò reo theo điệu hát quen thuộc "Ala re ala, Govinda ala", nước sữa chua bắn tung tóe trong tiếng cười, biến đức tin tôn giáo thành một môn thể thao đường phố tràn đầy năng lượng gắn kết.

Cũng trong năm 2026 này, chính quyền bang Maharashtra cho biết đang nỗ lực xúc tiến hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận Dahi Handi là Di sản văn hóa phi vật thể.

Nhịp thở kiều dân nơi góc phố Sài Gòn

Không chỉ bùng nổ tại quê hương Ấn Độ, tinh thần Janmashtami còn lan theo bước chân cộng đồng kiều dân khắp Đông Nam Á, dù mỗi nơi mang một sắc thái riêng.

Tại Singapore, nơi có hẳn những ngôi đền thờ riêng thần Krishna như đền Sri Krishnan gần khu Little India hay đền Siddh Peeth Shree Lakshminarayan trên đường Chander, Janmashtami được tổ chức khá quy mô: Tín đồ ăn chay đến nửa đêm, làm lễ tắm tượng Krishna, tái hiện nghi thức dâng bơ mang tên Makan Chor Seva, xen giữa các buổi văn nghệ và tụng kinh.

Ở Malaysia, ngôi đền Sri Kunj Bihari tại Georgetown (Penang), xây dựng từ năm 1835, cũng là một trong những nơi hành lễ Janmashtami lâu đời của khu vực.

Tại TP.HCM, dấu ấn Ấn Độ giáo lại mang một sắc thái khác - trầm lắng và riêng tư hơn. Trong khu phố Ấn Độ trăm năm tuổi ở phường Bến Thành, không có ngôi đền nào thờ riêng thần Krishna; đền quen thuộc nhất với cộng đồng, đền Mariamman (số 45 Trương Định, chợ Bến Thành), vốn thờ nữ thần Mariamman theo tín ngưỡng Nam Ấn.

Ông Ramanh, 76 tuổi, người nối nghiệp cha mình phục vụ tại ngôi đền này qua 2 thế hệ, cho biết không riêng người Ấn, ngày càng có nhiều người Việt và du khách tìm đến đây cầu bình an - một minh chứng cho việc ngôi đền đã trở thành một phần đời sống tâm linh chung của thành phố, dù không gắn với một lễ hội cụ thể nào của Ấn Độ giáo.

Tuy chưa có sự ghi nhận công khai nào về việc cộng đồng người Ấn tại TP.HCM tổ chức Janmashtami quy mô như ở Singapore hay Malaysia, nhưng theo lời một huấn luyện viên Yoga Ấn Độ sống và làm việc tại TP.HCM hơn 10 năm thì cộng đồng người Ấn ở đất Sài Thành vẫn thường cầu nguyện, ca hát và chúc mừng trong ngày lễ truyền thống đặc trưng này.

Chính sự “âm thầm” ấy cũng nói lên một điều: giữa một đô thị không có đền thờ Krishna, câu chuyện về cậu bé trộm bơ vẫn có thể tồn tại - không phải trong nghi lễ công cộng, mà trong ký ức riêng của những người mang nó từ quê nhà đến đây.