Lê Viết Quốc: Từ vùng quê không điện đến kiến trúc sư trưởng của đế chế AI Google

Khi nhắc đến cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo, người ta thường nghĩ đến những cái tên đình đám như ChatGPT của OpenAI hay Gemini của Google DeepMind. Nhưng ít ai biết rằng, phía sau những hệ thống AI đang làm thay đổi thế giới ấy có dấu ấn đậm nét của một nhà khoa học người Việt: Lê Viết Quốc.

Ông không phải là người xuất hiện nhiều trên truyền thông hay đứng trước ánh đèn sân khấu. Thế nhưng trong giới công nghệ toàn cầu, ông được xem là một trong những nhà nghiên cứu có ảnh hưởng lớn nhất đến sự phát triển của AI hiện đại.

Từ thư viện làng đến giấc mơ "cỗ máy tự phát minh"

Sinh năm 1982 tại Hương Thủy, Thừa Thiên Huế, tuổi thơ của Lê Viết Quốc gắn liền với một vùng quê miền Trung nghèo khó, nơi thậm chí từng không có điện sinh hoạt. Chính trong cái khó ló cái khôn, anh thường tìm đến một thư viện gần nhà để "đọc ngấu nghiến" những cuốn sách về các phát minh vĩ đại.

Năm 14 tuổi, Quốc đã nung nấu một ý tưởng táo bạo: tạo ra một cỗ máy đủ thông minh để tự nó có thể sáng chế ra các phát minh mới. Khát khao tìm hiểu về trí thông minh cũng bắt nguồn từ việc anh nhìn thấy bức hình con người đặt chân lên Mặt Trăng và tự hỏi tại sao chỉ có loài người mới làm được điều kỳ diệu đó.

Con đường học vấn của Lê Viết Quốc là một chuỗi những thành tích rạng danh, bắt đầu từ khi anh còn là học sinh chuyên Toán - Tin tại trường Quốc học Huế danh tiếng. Bước ngoặt quan trọng diễn ra vào năm 2004 khi anh nhận học bổng toàn phần để theo học ngành Kỹ thuật phần mềm tại Đại học Quốc gia Australia (ANU), nơi anh tốt nghiệp với bằng Kỹ sư hạng ưu (First Class Honors).

Đến năm 2007, anh tiếp tục hành trình chinh phục tri thức tại Hoa Kỳ với tư cách là nghiên cứu sinh Tiến sĩ tại Đại học Stanford dưới sự dẫn dắt của giáo sư lừng danh Andrew Ng. Tại môi trường nghiên cứu hàng đầu này, anh đã tập trung sâu vào đề tài "Học đặc trưng có khả năng mở rộng" (Scalable feature learning) và chính thức hoàn thành luận án Tiến sĩ vào năm 2013, tạo tiền đề vững chắc cho những đột phá công nghệ toàn cầu của anh tại Google sau này.

"Dị nhân" của Google và những dấu ấn thay đổi thế giới

Sự nghiệp của ông tại Google bắt đầu từ năm 2011 khi anh trở thành một trong những kỹ sư sáng lập dự án Google Brain.

Đây được xem là một trong những phòng thí nghiệm AI quan trọng nhất thế giới, đặt nền móng cho hàng loạt công nghệ sau này xuất hiện trong ChatGPT, Gemini và nhiều mô hình ngôn ngữ lớn khác.

Một trong những thành tựu nổi tiếng nhất của nhóm nghiên cứu là xây dựng hệ thống mạng nơ-ron có khả năng tự nhận diện khái niệm "con mèo" từ hàng triệu hình ảnh trên internet mà không cần con người hướng dẫn. Kết quả tưởng như đơn giản đó lại được xem là cột mốc lịch sử, chứng minh máy tính có thể tự học các khái niệm phức tạp từ dữ liệu khổng lồ. Nhiều chuyên gia đánh giá đây là một trong những bước đi quan trọng mở đường cho sự ra đời của AI tạo sinh hiện đại.

Hiện nay, ông đang giữ vị trí Google Fellow tại Google DeepMind - cấp bậc kỹ thuật cao nhất của Google dành cho các nhà khoa học xuất sắc. Trong giai đoạn 2020-2022, ông tham gia phát triển các mô hình hội thoại tiên phong như Meena và LaMDA, những công nghệ được xem là tiền đề cho Gemini ngày nay.

Ông cũng là một trong những người đề xuất kỹ thuật "Chain of Thought Prompting" - phương pháp giúp AI suy luận từng bước thay vì trả lời ngay lập tức.

Kỹ thuật này hiện được sử dụng rộng rãi trong nhiều mô hình AI hàng đầu thế giới, giúp cải thiện đáng kể khả năng giải toán, lập luận logic và xử lý các vấn đề phức tạp.

Khác với nhiều nhà nghiên cứu tập trung chạy đua hiệu năng, Lê Viết Quốc đang theo đuổi một mục tiêu tham vọng hơn: dạy cho AI sự tò mò. Ông nghiên cứu khái niệm "Intrinsic Motivation" (động lực tự thân), giúp AI chủ động khám phá thế giới thay vì chỉ phản ứng với các yêu cầu từ con người.

Theo ông, tương lai của trí tuệ nhân tạo không chỉ nằm ở khả năng xử lý dữ liệu nhanh hơn hay trả lời thông minh hơn, mà còn phải hiểu được lịch sử, văn hóa và những giá trị nhân văn của con người.

Ông từng chia sẻ: "AI sẽ có trái tim. Làm cho AI tò mò về con người chính là cách AI nhận ra rằng con người thật sự rất vĩ đại".

Người thầy âm thầm của thế hệ tài năng Việt

Dù làm việc tại trung tâm AI lớn nhất thế giới, Lê Viết Quốc vẫn duy trì mối liên hệ chặt chẽ với quê hương. Ông hiện là thành viên Hội đồng Tín thác của Đại học Fulbright Việt Nam, tham gia tư vấn phát triển các chương trình đào tạo AI đạt chuẩn quốc tế.

Không chỉ vậy, ông còn trực tiếp hỗ trợ nhiều tài năng trẻ Việt Nam tiếp cận các trung tâm nghiên cứu hàng đầu thế giới.

Nhiều chuyên gia nhận định rằng đóng góp lớn nhất của ông không chỉ nằm ở những thuật toán làm thay đổi ngành AI toàn cầu, mà còn ở việc truyền cảm hứng cho một thế hệ nhà khoa học Việt Nam mới.

Từ cậu bé lớn lên ở vùng quê chưa có điện đến vị trí Google Fellow danh giá, hành trình của Lê Viết Quốc cho thấy người Việt hoàn toàn có thể góp mặt ở tuyến đầu của cuộc cách mạng công nghệ lớn nhất thế kỷ 21. Và trong khi hàng tỷ người đang sử dụng ChatGPT hay Gemini mỗi ngày, ít ai biết rằng một phần nền móng của những "bộ não số" ấy được xây dựng bởi chính một người con của Việt Nam.