Luật sư Nguyễn Minh Thuận giải thích nghĩa vụ thuế với người đầu tư Bitcoin
Trong thời gian qua, câu chuyện người Việt Nam mua bán Bitcoin trên Binance, OKX hay các sàn giao dịch quốc tế có phải nộp thuế thu nhập cá nhân đang trở thành đề tài được nhiều người quan tâm.
Thu nhập từ chuyển nhượng tài sản số thuộc diện chịu thuế thu nhập cá nhân với mức thuế suất 0,1% trên giá chuyển nhượng. Bên cạnh nghĩa vụ thuế, Việt Nam đang từng bước thiết lập cơ chế kiểm soát dòng tiền, giám sát giao dịch và xử lí vi phạm nhằm đưa thị trường tài sản mã hóa vào khuôn khổ pháp lí. Nhà đầu tư cần lưu ý những nghĩa vụ và giới hạn nào khi tham gia thị trường này?
Tạp chí Một Thế Giới có cuộc trao đổi với Luật sư Nguyễn Minh Thuận, Giám đốc Công ty Luật hợp danh Sài Gòn VN để làm rõ cơ chế thuế thu nhập cá nhân cho người đầu tư Bitcoin.

Thuế 0,1% và yêu cầu minh bạch hóa giao dịch tài sản mã hóa với người đầu tư
PV: Luật Thuế thu nhập cá nhân năm 2025 đã bổ sung thu nhập từ chuyển nhượng tài sản số vào diện chịu thuế. Cụ thể, nhà đầu tư sẽ phải thực hiện nghĩa vụ thuế như thế nào?
Luật sư Nguyễn Minh Thuận: Một điểm đáng chú ý trong quá trình hoàn thiện khung pháp lí đối với tài sản số là việc xác lập nghĩa vụ thuế đối với hoạt động chuyển nhượng loại tài sản này.
Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 đã bổ sung thu nhập từ chuyển nhượng tài sản số vào danh mục thu nhập chịu thuế tại điểm d khoản 10 Điều 3. Theo khoản 2 Điều 19, thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ chuyển nhượng tài sản số của cá nhân cư trú (ở Việt Nam) được xác định bằng giá chuyển nhượng nhân với thuế suất 0,1%. Tương tự, khoản 2 Điều 27 quy định mức thuế suất 0,1% đối với cá nhân không cư trú. Luật có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.
Đối với hoạt động chuyển nhượng tài sản mã hóa trong khuôn khổ thí điểm, Thông tư 32/2026/TT-BTC ngày 27/3/2026 của Bộ Tài chính đã hướng dẫn cụ thể chính sách thuế. Theo Điều 5, cá nhân, không phân biệt cư trú hay không cư trú, có hoạt động chuyển nhượng tài sản mã hóa thông qua tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa phải nộp thuế thu nhập cá nhân theo tỉ lệ 0,1% trên giá chuyển nhượng từng lần.
Điểm cần lưu ý là thuế được tính trên giá trị chuyển nhượng chứ không phải phần lợi nhuận nhà đầu tư thu được. Chẳng hạn, nếu một cá nhân bán tài sản mã hóa với giá 100 triệu đồng thì số thuế thu nhập cá nhân tương ứng là 100.000 đồng, không phụ thuộc vào việc người này có lãi hay lỗ so với giá mua ban đầu.
Theo Thông tư 41/2026/TT-BTC, tổ chức cung cấp dịch vụ có trách nhiệm khấu trừ, nộp thuế thu nhập cá nhân thay cho cá nhân thực hiện giao dịch chuyển nhượng thông qua tổ chức này. Thời điểm khấu trừ là khi giao dịch chuyển nhượng được xác nhận thành công. Tổ chức cung cấp dịch vụ thực hiện kê khai số thuế đã khấu trừ theo tháng.
Như vậy, quy định thuế không chỉ xác lập nghĩa vụ tài chính của nhà đầu tư mà còn đặt ra trách nhiệm cụ thể đối với đơn vị vận hành thị trường, góp phần tăng cường khả năng giám sát doanh thu giao dịch và hạn chế thất thu ngân sách.
PV: Ngoài nghĩa vụ thuế, các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa có trách nhiệm gì trong việc giám sát giao dịch và bảo vệ nhà đầu tư?
Luật sư Nguyễn Minh Thuận: Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP không chỉ quy định điều kiện cấp phép mà còn đặt ra trách nhiệm cụ thể đối với các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa.
Theo điểm a khoản 2 Điều 15, các tổ chức này phải xác minh danh tính nhà đầu tư khi mở tài khoản; quản lí tách biệt tiền và tài sản mã hóa của khách hàng với tiền, tài sản mã hóa thuộc sở hữu của tổ chức; giám sát hoạt động giao dịch và bảo vệ tài sản của khách hàng.
Đồng thời, các tổ chức cung cấp dịch vụ phải thực hiện trách nhiệm thu, nộp thuế theo quy định pháp luật. Đây là yêu cầu quan trọng bởi các đơn vị vận hành thị trường đóng vai trò trung gian trong việc quản lí tài khoản, lưu ký tài sản và hỗ trợ thực hiện giao dịch.
Thông qua cơ chế này, cơ quan quản lí có thêm cơ sở để nhận diện chủ thể giao dịch, theo dõi dòng tiền và phát hiện những hoạt động bất thường. Tuy nhiên, trách nhiệm của tổ chức cung cấp dịch vụ không đồng nghĩa với việc nhà đầu tư được miễn nghĩa vụ thuế. Nhà đầu tư vẫn là chủ thể có thu nhập chịu thuế và phải bảo đảm cung cấp thông tin chính xác khi thực hiện giao dịch.
PV: Pháp luật kiểm soát dòng tiền từ hoạt động giao dịch tài sản mã hóa, đặc biệt đối với nhà đầu tư nước ngoài, ra sao?
Đáp án dự thảo: Bên cạnh việc giám sát hoạt động giao dịch trên nền tảng, kiểm soát dòng tiền là một nội dung quan trọng trong cơ chế quản lí thị trường tài sản mã hóa.
Theo khoản 1 Điều 13 Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP, nhà đầu tư nước ngoài phải mở một tài khoản thanh toán chuyên dùng bằng đồng Việt Nam tại ngân hàng hoặc chi nhánh ngân hàng nước ngoài được phép kinh doanh, cung ứng dịch vụ ngoại hối tại Việt Nam để thực hiện các giao dịch thu, chi liên quan đến việc mua, bán tài sản mã hóa.
Đáng chú ý, khoản 6 Điều 13 yêu cầu các lệnh chuyển tiền để thực hiện giao dịch mua, bán tài sản mã hóa tại Việt Nam của nhà đầu tư nước ngoài phải ghi rõ mục đích chuyển tiền. Đây là cơ sở để ngân hàng đối chiếu, kiểm tra và lưu giữ chứng từ, bảo đảm việc cung ứng dịch vụ ngoại hối đúng mục đích và phù hợp với quy định pháp luật.
Ngoài ra, khoản 7 Điều 13 quy định ngân hàng được phép có trách nhiệm kiểm tra, lưu giữ giấy tờ, chứng từ liên quan đến giao dịch; ban hành quy định nội bộ về việc mở và sử dụng tài khoản chuyên dùng; đồng thời tuân thủ các quy định về phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố.
Cơ chế này góp phần tăng tính minh bạch của dòng tiền, hỗ trợ cơ quan chức năng giám sát giao dịch và phòng ngừa các hành vi vi phạm pháp luật, trong đó có những rủi ro liên quan đến rửa tiền và hoạt động tài chính bất hợp pháp.

Khung pháp lí, điều kiện tham gia và chế tài đối với thị trường tài sản mã hóa
PV: Việc ban hành Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP có ý nghĩa như thế nào đối với quá trình hình thành và quản lí thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam?
Luật sư Nguyễn Minh Thuận: Việc ban hành Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP về triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam thể hiện định hướng quản lí thận trọng, minh bạch, chú trọng kiểm soát rủi ro và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân tham gia thị trường.
Cùng với đó, Luật Công nghiệp công nghệ số năm 2025 đã tạo cơ sở pháp lí quan trọng khi xác định phạm vi và bản chất của tài sản số. Theo Điều 46, tài sản số là tài sản theo quy định của Bộ luật Dân sự, được thể hiện dưới dạng dữ liệu số, được tạo lập, phát hành, lưu trữ, chuyển giao và xác thực bằng công nghệ số trên môi trường điện tử.
Điều 47 phân loại tài sản số thành tài sản ảo, tài sản mã hóa và các loại tài sản số khác. Trong đó, tài sản ảo không bao gồm chứng khoán, các dạng số của tiền pháp định và tài sản tài chính khác theo quy định pháp luật. Đối với tài sản mã hóa, Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP cũng xác định rõ phạm vi loại trừ, tránh nhầm lẫn với chứng khoán, tiền pháp định và những tài sản tài chính đã có cơ chế điều chỉnh riêng.
Việc phân định này có ý nghĩa quan trọng trong xác định phạm vi quản lí, bởi tài sản mã hóa có đặc điểm và phương thức giao dịch khác với những loại tài sản truyền thống. Đây cũng là cơ sở để xây dựng các quy định riêng về phát hành, lưu ký, giao dịch, thuế và giám sát thị trường.
PV: Nhà đầu tư cần lưu ý những điều kiện nào liên quan đến phát hành và giao dịch tài sản mã hóa trong giai đoạn thí điểm?
Luật sư Nguyễn Minh Thuận: Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP đặt ra những điều kiện khá chặt chẽ ngay từ khâu phát hành nhằm hạn chế rủi ro cho thị trường.
Cụ thể, khoản 2 Điều 5 quy định tài sản mã hóa phải được phát hành dựa trên tài sản cơ sở là tài sản thực, không bao gồm chứng khoán và tiền pháp định. Theo Điều 6, tài sản mã hóa chỉ được chào bán, phát hành cho nhà đầu tư nước ngoài và chỉ được giao dịch giữa các nhà đầu tư nước ngoài thông qua tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa được Bộ Tài chính cấp phép.
Thời gian thực hiện thí điểm là 5 năm. Đối với nhà đầu tư trong nước đang sở hữu tài sản mã hóa, khoản 1 Điều 7 cho phép mở tài khoản tại tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa được Bộ Tài chính cấp phép để lưu ký, mua, bán tài sản mã hóa tại Việt Nam theo quy định.
Đáng chú ý, khoản 2 Điều 7 quy định sau thời hạn 6 tháng kể từ khi tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa đầu tiên được cấp phép, nhà đầu tư trong nước giao dịch tài sản mã hóa không thông qua tổ chức được Bộ Tài chính cấp phép, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, sẽ bị xử lí vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định pháp luật.
Điều này có nghĩa nhà đầu tư trong nước cần đặc biệt chú ý đến kênh giao dịch, không chỉ quan tâm đến lợi nhuận hay mức thuế phải nộp. Mốc 6 tháng được tính từ ngày tổ chức cung cấp dịch vụ đầu tiên được cấp phép, không phải từ ngày Nghị quyết 05 có hiệu lực.
Theo thông tin trả lời của Bộ Tài chính trong tháng 10/2026, tại thời điểm đó chưa có tổ chức nào được cấp phép cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa và thị trường thí điểm chưa chính thức vận hành. Vì vậy, nhà đầu tư cần theo dõi thông tin cấp phép và hướng dẫn triển khai của cơ quan quản lí để xác định chính xác thời điểm áp dụng các yêu cầu giao dịch.
PV: Những hành vi vi phạm trong hoạt động tài sản mã hóa sẽ bị xử lí như thế nào?
Luật sư Nguyễn Minh Thuận: Nghị định số 284/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1/9/2026, đã quy định cụ thể mức phạt, hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả đối với các hành vi vi phạm trong hoạt động tài sản mã hóa.
Theo khoản 1 Điều 4, mức phạt tiền tối đa là 200 triệu đồng đối với tổ chức và 100 triệu đồng đối với cá nhân. Đáng chú ý, theo khoản 2 Điều 4, mức phạt quy định tại Chương II của Nghị định được áp dụng đối với tổ chức; cá nhân có hành vi vi phạm tương ứng chịu mức phạt bằng một nửa mức phạt đối với tổ chức.
Trong đó, điểm a khoản 4 Điều 7 quy định phạt tiền từ 180 triệu đồng đến 200 triệu đồng đối với tổ chức có hành vi cung cấp dịch vụ liên quan đến tài sản mã hóa khi chưa được cấp giấy phép cung cấp dịch vụ tổ chức thị trường giao dịch tài sản mã hóa. Nếu cá nhân thực hiện hành vi vi phạm tương ứng thì mức phạt là 90-100 triệu đồng.
Đối với hoạt động chào bán, phát hành tài sản mã hóa, điểm b khoản 5 Điều 6 quy định biện pháp buộc hủy bỏ đợt chào bán, phát hành và hoàn trả toàn bộ số tiền thu được cho nhà đầu tư nếu tổ chức phát hành thực hiện các hành vi vi phạm thuộc các điểm a, b và c khoản 3 Điều này.
Đặc biệt, các vi phạm về phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố cũng bị xử lí nghiêm. Điểm c khoản 9 Điều 13 quy định phạt tiền từ 180 triệu đồng đến 200 triệu đồng đối với tổ chức có những hành vi như tổ chức, tham gia hoặc tạo điều kiện, trợ giúp thực hiện hành vi rửa tiền; thiết lập, duy trì quan hệ kinh doanh với ngân hàng vỏ bọc; trực tiếp hoặc gián tiếp cung cấp tiền, tài sản, nguồn lực kinh tế, dịch vụ tài chính cho tổ chức, cá nhân liên quan đến khủng bố, tài trợ khủng bố mà chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Ngoài phạt tiền, tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa vi phạm quy định tại khoản 9 Điều 13 còn có thể bị đình chỉ hoạt động cung cấp dịch vụ từ 1 đến 3 tháng theo điểm a khoản 10 Điều này.
Những chế tài này cho thấy hoạt động tài sản mã hóa không nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của pháp luật. Các tổ chức, cá nhân tham gia thị trường đều phải tuân thủ quy định về cấp phép, giao dịch, nghĩa vụ thuế và phòng, chống rửa tiền.
PV: Nhìn tổng thể, những quy định mới đang tạo ra thay đổi gì đối với thị trường tài sản mã hóa và nhà đầu tư tại Việt Nam?
Luật sư Nguyễn Minh Thuận: Có thể thấy, thông qua Luật Công nghiệp công nghệ số năm 2025, Luật Thuế thu nhập cá nhân năm 2025, Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP, các thông tư hướng dẫn về thuế và Nghị định số 284/2026/NĐ-CP, Việt Nam đang từng bước hình thành khuôn khổ pháp lí cho hoạt động quản lí thị trường tài sản mã hóa.
Các quy định không chỉ tập trung vào điều kiện phát hành, giao dịch và cấp phép hoạt động mà còn mở rộng sang quản lí nghĩa vụ thuế, kiểm soát dòng tiền, phòng, chống rửa tiền và xử lí vi phạm.
Điểm quan trọng là các chủ thể tham gia thị trường phải hoạt động trong một khuôn khổ có sự giám sát, với trách nhiệm và nghĩa vụ pháp lí cụ thể. Đối với nhà đầu tư cá nhân, việc nắm rõ cách tính thuế, lựa chọn tổ chức cung cấp dịch vụ được cấp phép và lưu giữ thông tin giao dịch sẽ ngày càng trở nên cần thiết.
Đây là nền tảng để tăng cường tính minh bạch, hạn chế rủi ro và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư trong quá trình thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam phát triển.
PV: Xin cảm ơn Luật sư!