Luật sư Nguyễn Văn Đồng: Điều khoản Zalo cần sửa đổi, cơ quan chức năng cần vào cuộc

Những ngày qua, Zalo trở thành tâm điểm tranh cãi khi bất ngờ yêu cầu người dùng phải chấp nhận điều khoản dịch vụ mới nếu muốn tiếp tục sử dụng nền tảng, nếu không sẽ bị khoá tài khoản.

Theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, sự đồng ý của chủ thể dữ liệu chỉ hợp pháp khi mang tính tự nguyện, rõ ràng và không bị ép buộc. Do đó, không ít ý kiến băn khoăn việc Zalo cập nhật điều khoản thu thập dữ liệu cá nhân ngay trước thời điểm Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân liệu có vi phạm luật này?

Bên cạnh đó, nhiều người lo ngại về quyền riêng tư cũng như dữ liệu cá nhân. Thậm chí, trong phần “từ chối trách nhiệm đảm bảo”, Zalo nêu rằng nếu sự cố xảy ra do hacker hoặc nguyên nhân ngoài tầm kiểm soát thì doanh nghiệp có thể được miễn trách nhiệm. Nhiều ý kiến đặt nghi vấn việc Zalo có đang chối bỏ trách nhiệm, đẩy rủi ro về phía khách hàng?

Trên kho ứng dụng App store những ngày qua, ứng dụng Zalo liên tục bị nhận đánh giá 1 sao. Cùng với đó, người dùng cũng thể hiện sự bức xúc thông qua những bình luận như “Ép buộc người dùng chia sẻ quyền riêng tư”, “Vi phạm quyền con người”, “Xâm nhập quyền riêng tư nhiều”…

Phần lớn người dùng đánh giá 1 sao cho Zalo vì cho rằng ứng dụng này đang ép buộc người dùng với những điều khoản phải cung cấp thông tin cá nhân trong khi nền tảng lại không chịu trách nhiệm nếu thông tin bị lộ lọt.

Trao đổi với phóng viên Một Thế Giới, Luật sư Nguyễn Văn Đồng, Văn phòng Luật sư Nhân Chính (Đoàn Luật sư TP.Hà Nội) cho biết, Zalo triển khai bản cập nhật này vào thời điểm cuối năm 2025, ngay trước mốc ngày 1.1.2026, khi Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân chính thức có hiệu lực với các quy định và chế tài xử phạt nghiêm ngặt hơn.

“Việc lựa chọn thời điểm này khiến dư luận hoài nghi. Khi sử dụng mạng xã hội, giới hạn của việc sử dụng thông tin người dùng sẽ theo thỏa thuận giữa nhà mạng với người dùng. Nội dung thỏa thuận này do nhà mạng đưa ra, có sự chấp nhận của người dùng thì mới được thực hiện và nội dung thỏa thuận như thế nào không phải là ý chí đơn phương của một bên mà phải tuân thủ quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân”, ông Đồng nói.

Theo ông Đồng, các trường hợp điều khoản thỏa thuận của nền tảng dịch vụ mạng xã hội mà trái với Luật An ninh mạng, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân hoặc các văn bản pháp luật có liên quan thì nội dung thỏa thuận này bị vô hiệu. Đặc biệt là việc sử dụng dữ liệu cá nhân phải tuân thủ pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người có dữ liệu cá nhân.

Cũng theo luật sư Đồng, tại Điều số 5 về "Thu thập, sử dụng và bảo vệ thông tin người dùng" do Zalo đưa ra về việc người dùng cho phép, chấp thuận để VNG (đơn vị phát hành ứng dụng) có quyền sử dụng những biện pháp kỹ thuật cho mục đích thu thập và xử lý các dữ liệu liên quan đến tài khoản của người dùng. Thông tin có thể bao gồm số điện thoại, căn cước công dân, hộ chiếu, họ tên, tuổi, giới tính, mối quan hệ gia đình, thư điện tử, hình ảnh cá nhân.

Đối với điều khoản này thì nội dung thỏa thuận sử dụng thông tin người dùng phải phù hợp với Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân sẽ có hiệu lực từ 2026. Cụ thể, Điều 11 quy định về thu thập, phân tích, tổng hợp dữ liệu cá nhân có quy định dữ liệu cá nhân được thu thập phải được sự đồng ý của chủ thể dữ liệu cá nhân trước khi thu thập, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Bên cạnh đó, tại Điều 29 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân có hiệu lực từ 1.1.2026 quy định tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ mạng xã hội, dịch vụ truyền thông trực tuyến Không được thu thập trái phép dữ liệu cá nhân và ngoài phạm vi theo thỏa thuận với khách hàng; Không được yêu cầu cung cấp hình ảnh, video chứa nội dung đầy đủ hoặc một phần giấy tờ tùy thân làm yếu tố xác thực tài khoản.

“Như vậy, những điều khoản mà Zalo đưa ra là hoàn toàn không phù hợp với quy định của pháp luật Việt Nam và cần có sự vào cuộc kiến nghị sửa đổi của cơ quan chức năng Việt Nam”, ông Đồng nêu.

Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia ngay sau đó đã có văn bản yêu cầu VNG thực hiện nghiêm túc, khẩn trương một số biện pháp nhằm bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng trong quá trình cung cấp dịch vụ trên nền tảng Zalo.

Đầu tiên, VNG cần rà soát và điều chỉnh cách thức triển khai thỏa thuận sử dụng dịch vụ Zalo theo hướng không đặt người tiêu dùng vào tình thế phải đồng ý cho công ty thu thập, lưu trữ, sử dụng thông tin của người tiêu dùng như một điều kiện để tiếp tục sử dụng dịch vụ.

Song song đó, VNG cần bảo đảm việc người tiêu dùng thể hiện sự đồng ý hoặc không đồng ý được thực hiện trên cơ sở tự nguyện, rõ ràng, có lựa chọn thực chất và không mang tính hình thức.

VNG cũng được yêu cầu rà soát toàn bộ hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung (các thỏa thuận sử dụng dịch vụ Zalo, các quy chế, chính sách liên quan đến việc cung cấp dịch vụ) đang và dự kiến áp dụng đối với người tiêu dùng, bảo đảm các nội dung này phù hợp với quy định của pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trước khi tiếp tục áp dụng trên thực tế.

Tập đoàn VNG cũng cần có biện pháp bảo vệ thông tin và tạm thời không chuyển giao cho bên thứ ba đối với những người tiêu dùng đã chấp nhận thỏa thuận sử dụng dịch vụ Zalo mới được cập nhật.