Ma trận tín dụng đen thời công nghệ: Cạm bẫy tinh vi

Ma trận tín dụng đen thời công nghệ

Đằng sau những lời chào mời “giải ngân siêu tốc” là một kịch bản hút máu người vay bằng lãi suất cắt cổ, những chiêu trò mạo danh ngân hàng và hành vi đòi nợ theo kiểu khủng bố tinh thần.

Dạo quanh một vòng các nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok hay YouTube, không khó để bắt gặp những quảng cáo vay tiền với tiêu đề cực kỳ hấp dẫn: "Chỉ cần CCCD - Nhận tiền sau 5 phút", "Không thẩm định người thân", "Lãi suất 0% cho khoản vay đầu tiên". Trong bối cảnh kinh tế còn nhiều khó khăn, những dòng chữ này chẳng khác nào "phao cứu sinh" đối với những người đang rơi vào bế tắc tài chính.

Tuy nhiên, trên thực tế, hầu hết các ứng dụng này đều hoạt động ngoài vòng pháp luật, không có giấy phép kinh doanh dịch vụ tài chính. Cách thức vận hành của chúng dựa trên sự mù mờ về thông tin và các điều khoản ẩn. Người vay thường chỉ nhìn thấy số tiền được nhận mà không hề biết rằng mình đang ký vào một "bản hợp đồng bán mình" cho quỷ dữ, nơi lãi suất không được tính theo năm mà được tính theo ngày, thậm chí theo giờ.

Đáng báo động hơn, để gia tăng lòng tin, các đối tượng đứng sau các App "ma" này đã ngang nhiên mạo danh các ngân hàng thương mại lớn và các công ty tài chính uy tín. Chúng sử dụng bộ nhận diện thương hiệu, logo, và thậm chí là làm giả cả thẻ nhân viên, quyết định phê duyệt khoản vay có dấu đỏ giả mạo.

Nhiều nạn nhân cho biết, chúng chủ động liên lạc qua Zalo, tự xưng là cán bộ tín dụng của ngân hàng đang có chương trình hỗ trợ gói vay ưu đãi. Sau khi người dân cung cấp thông tin cá nhân và cài đặt ứng dụng, hệ thống sẽ báo "lỗi tài khoản" hoặc "sai số định danh". Để sửa lỗi và giải ngân, người vay được yêu cầu chuyển một khoản phí gọi là "phí bảo hiểm khoản vay" hoặc "phí xác thực tài khoản".

Đây chính là cú lừa đầu tiên. Ngay khi tiền vừa chuyển đi, các đối tượng lập tức xóa mọi dấu vết, khóa tài khoản và biến mất, để lại nạn nhân với nỗi đau mất tiền. Các chuyên gia tài chính khẳng định: Không có bất kỳ ngân hàng hay tổ chức tín dụng hợp pháp nào yêu cầu khách hàng phải nộp phí trước khi giải ngân khoản vay.

Lãi suất "cắt cổ" và vòng xoáy nợ nần không lối thoát

Một khoản vay 5 triệu đồng, thực tế người vay chỉ nhận về khoảng 3,2 - 3,5 triệu đồng. Số tiền chênh lệch được các đối tượng giải thích là phí dịch vụ, phí tư vấn và tiền lãi trừ trước.

Thế nhưng, nghĩa vụ nợ trên giấy tờ vẫn là 5 triệu đồng. Với thời hạn vay ngắn (thường từ 7 đến 10 ngày), nếu không thanh toán kịp, lãi suất phạt sẽ được kích hoạt ở mức từ 2% đến 5% mỗi ngày. Khi cộng dồn các loại phí và lãi phạt, lãi suất thực tế có thể vọt lên ngưỡng 700% - 1.000%/năm.

Khi con nợ mất khả năng chi trả cho App đầu tiên, các đối tượng sẽ "giới thiệu" hoặc chủ động dùng thông tin của nạn nhân để đẩy sang các App khác trong cùng một hệ thống. Đây là chiêu bài "nuôi nợ", khiến nạn nhân rơi vào vòng xoáy vay App sau trả App trước. Từ một khoản vay ban đầu chỉ vài triệu đồng, chỉ sau vài tháng, tổng số nợ có thể lên tới hàng trăm triệu đồng, đẩy nhiều gia đình vào cảnh tan cửa nát nhà.

Điểm chung của các App vay tiền lừa đảo là yêu cầu người dùng cấp quyền truy cập vào danh bạ, bộ sưu tập ảnh và vị trí khi cài đặt. Đây chính là "yếu huyệt" để chúng thực hiện các hành vi đòi nợ phi nhân tính.

Chỉ cần quá hạn một ngày, người vay sẽ nhận được hàng trăm cuộc gọi quấy rối liên tục. Không dừng lại ở đó, các đối tượng sử dụng công nghệ cắt ghép hình ảnh để tạo ra các bức ảnh xúc phạm nhân phẩm, ghép mặt người vay vào các hình ảnh nhạy cảm hoặc tờ rơi truy nã tội phạm, sau đó gửi cho người thân, đồng nghiệp hoặc phát tán lên mạng xã hội.

Chị Hạnh (một nạn nhân tại TP.HCM) nghẹn ngào: "Chúng gọi điện cho cả sếp và giáo viên của con tôi để nhục mạ. Chúng đe dọa sẽ đốt nhà nếu không trả nợ. Tôi thậm chí đã nghĩ đến cái chết để giải thoát vì quá xấu hổ với xã hội". Đây không còn là hoạt động tài chính thông thường, mà đã biến tướng thành tội phạm cưỡng đoạt tài sản và làm nhục người khác.

Luật sư Nguyễn Văn Hải (Đoàn Luật sư Hà Nội) nhận định: "Hiện nay, việc định danh các App vay tiền trên không gian mạng gặp nhiều khó khăn do máy chủ thường đặt tại nước ngoài, người đứng tên thường là các đối tượng được thuê mướn. Bên cạnh đó, việc lách luật bằng cách chuyển đổi lãi suất thành 'phí dịch vụ' khiến công tác xử lý hình sự về tội cho vay nặng lãi gặp không ít trở ngại".

Tín dụng đen online lấp đầy khoảng trống mà tín dụng chính thống chưa tới được, đó là các khoản vay nhỏ, lẻ và cần ngay. Để giải quyết triệt để, bên cạnh việc trấn áp tội phạm, Ngân hàng Nhà nước cần có cơ chế khuyến khích các công ty Fintech, các tổ chức tài chính vi mô phát triển mạnh mẽ hơn với thủ tục đơn giản để người dân không phải tìm đến các App 'ma'.