'Mark Zuckerberg và Sam Altman xây hầm trú ẩn để thoát thân, che giấu sự sụp đổ'

Douglas Rushkoff, giáo sư lý luận truyền thông và kinh tế số tại trường Queens College thuộc hệ thống Đại học Thành phố New York (Mỹ), đưa ra nhận định này trong cuộc phỏng vấn mới đây trên Repatterning Podcast. Đây là podcast về tư duy, phát triển cá nhân và tái cấu trúc nhận thức, do nhà tư vấn Arden Leigh dẫn dắt.

Douglas Rushkoff là lý thuyết gia truyền thông nổi tiếng người Mỹ, tác giả của Survival of the Richest (Sự sinh tồn của những người giàu nhất) và nhiều cuốn sách khác.

Trong cuộc trò chuyện trên Repatterning Podcast, Douglas Rushkoff đưa ra lời phê phán gay gắt với tầng lớp tỷ phú công nghệ, cho rằng những người truyền bá AI quan tâm ít hơn đến việc “cứu thế giới” và nhiều hơn đến việc tự cứu mình trước nguy cơ sụp đổ do chính công nghệ mà họ tạo ra.

“Các tỷ phú sợ chính những công nghệ được tạo ra sẽ quay lại gây hại cho họ. Họ sợ phải đối mặt với hậu quả từ hành động của mình”, Douglas Rushkoff nói.

Ông chỉ ra rằng các ông trùm công nghệ, trong đó có Mark Zuckerberg và Sam Altman đang đầu tư xây dựng hầm trú ẩn, trong khi Elon Musk rao giảng về việc thuộc địa hóa không gian. Những động thái này mâu thuẫn với sự lạc quan công khai của họ.

Theo lý thuyết gia truyền thông này, các lãnh đạo công nghệ ngầm cho rằng xã hội và môi trường có thể sẽ sụp đổ, chứ không phải bước vào một kỷ nguyên công nghệ tươi sáng.

“Việc các ông trùm công nghệ xây hầm trú ẩn và công bố kế hoạch không gian đã phơi bày thực tế rằng họ không tin những thứ mà mình tạo ra sẽ cứu thế giới. Họ tin rằng những thứ đó có thể cứu họ, còn phần còn lại của chúng ta sẽ gánh chịu thiệt hại”, Douglas Rushkoff bình luận.

Ông cho rằng AI không thực sự làm con người bớt phải làm việc. Trái lại, công nghệ này chỉ chuyển dịch công việc sang những dạng ít nhìn thấy hơn và bất lợi hơn cho người lao động.

“AI không làm cho khối lượng công việc của con người giảm đi. Điều chúng ta thấy là nhiều công việc bị giản lược, yêu cầu kỹ năng thấp hơn và giá trị của người lao động vì thế cũng bị hạ thấp”, Douglas Rushkoff nhận định.

Một số nhà công nghệ, gồm cả Vladimir Tenev (Giám đốc điều hành hãng công nghệ tài chính Robinhood), lập luận rằng AI sẽ thúc đẩy bùng nổ việc làm và ngành nghề mới. Tuy nhiên, Douglas Rushkoff cho rằng để AI có thể hoạt động, thế giới phải xây dựng một hệ thống hạ tầng khổng lồ, từ khai thác tài nguyên đến chuẩn bị dữ liệu. Chính thực tế này mâu thuẫn với những tuyên bố cho rằng tự động hóa sẽ giúp giảm lao động và mang lại lợi ích rộng rãi.

“Bạn cần rất nhiều người để khai thác kim loại đất hiếm, cần rất nhiều người ở Trung Quốc và Pakistan để gán nhãn toàn bộ dữ liệu này. Có hàng nghìn người đứng sau AI. Chúng ta sẽ phải có người xây nhà máy điện, tìm nguồn năng lượng mới, đào thêm than, khai thác thêm dầu. Đến nay, có rất nhiều việc làm, chỉ là không phải những việc mà chúng ta muốn làm”, Douglas Rushkoff cho hay.

Theo Douglas Rushkoff, lượng lao động ẩn sau AI đã làm suy yếu lời hứa về một tương lai không cần làm việc. Trong khi nhiều nhân viên sáng tạo và có chuyên môn đối mặt nguy cơ bị thay thế, AI không làm xã hội tốt lên cho mọi người, mà chỉ chuyển thiệt hại từ nhóm này sang nhóm khác

Ông cũng phê phán hệ tư tưởng đứng sau các câu chuyện AI của giới tinh hoa, cho rằng đó là một dạng chủ nghĩa siêu nhân coi phần lớn con người là có thể bị hy sinh hoặc thay thế. Chủ nghĩa siêu nhân là trào lưu tư tưởng cho rằng con người nên dùng công nghệ để vượt qua các giới hạn tự nhiên của mình.

“Họ có một loại tôn giáo, nhìn bạn và tôi như đang ở giai đoạn ấu trùng của nhân loại”, Douglas Rushkoff cho biết.

Theo ông, các nhà công nghệ giàu có tưởng tượng mình đang thoát khỏi những giới hạn sinh học thông qua máy móc, trong khi phần còn lại của nhân loại trở nên thừa thãi.

“Họ là những người đang mọc cánh và rời khỏi hành tinh hoặc tải dữ liệu lên đám mây, phần còn lại của chúng ta chỉ là vật chất, nhiên liệu cho sự trốn thoát của họ”, Douglas Rushkoff nói thêm.

“Các lãnh đạo công nghệ không che đậy một sự sụp đổ”

Những người khác trong lĩnh vực khoa học máy tính và công nghệ bác bỏ ý tưởng rằng các lãnh đạo Thung lũng Silicon đang cố tình che giấu một sự sụp đổ.

“Tôi sẽ tránh những quan điểm cực đoan, bởi có lẽ sự thật nằm ở giữa”, David Bray, nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Stimson (Mỹ), nói với trang DC. Trung tâm Stimson là viện nghiên cứu phi đảng phái tập trung vào an ninh, quản trị và công nghệ mới nổi.

David Bray phản đối quan điểm cho rằng các lãnh đạo công nghệ cố tình dùng câu chuyện AI không tưởng để che đậy một sự sụp đổ sắp tới, cảnh báo rằng những cách diễn giải như vậy có nguy cơ “vứt bỏ một thông điệp quá lạc quan để thay bằng thông điệp quá bi quan”.

Tuy vậy, David Bray thừa nhận rằng nhiều tuyên bố lạc quan về AI đã đơn giản hóa quá mức những gì cần có để quản lý sự thay đổi công nghệ quy mô lớn.

“Khi nghe người ta đưa ra một viễn cảnh không tưởng, một mặt tôi mừng vì đó không phải là gieo rắc sợ hãi. Thế nhưng, tôi lo rằng những viễn cảnh này bỏ qua thực tế là để công nghệ mang lại lợi ích thật sự, xã hội còn phải chuẩn bị rất nhiều thứ khác”.

“Nhiều chi phí của AI thường bị che khuất”

David Bray đồng tình với cảnh báo từ Douglas Rushkoff rằng nhiều chi phí của AI thường bị che khuất, chỉ ra những tổn hại môi trường và sự thiệt thòi của con người nằm sâu trong các chuỗi cung ứng tạo ra công nghệ tiên tiến.

Ông xem quá trình chuyển đổi sang AI gây xáo trộn mạnh nhưng không xa lạ. David Bray so sánh điều đó với những thay đổi lớn trong quá khứ như đường sắt, máy điện báo và cuộc cách mạng công nghiệp cuối thế kỷ 19. Theo David Bray, nhân loại đã từng trải qua những giai đoạn như vậy, sẽ vượt qua được, nhưng chắc chắn sẽ có một thời kỳ biến động.

Dữ liệu thị trường việc làm đã phản ánh một phần của biến động đó, theo Lisa Simon - nhà kinh tế trưởng tại công ty phân tích lực lượng lao động Revelio Labs.

“Các ngành nghề dễ bị ảnh hưởng nhất đã chứng kiến ​​sự sụt giảm nhu cầu lớn nhất, đặc biệt là ở các vị trí cấp thấp”, bà Lisa Simon nói, đồng thời lưu ý rằng tác động tập trung ở những nơi người lao động có ít quyền lực nhất.

Lisa Simon cũng cho biết nhiều chi phí liên quan đến cơ sở hạ tầng AI vẫn chưa được tính toán đầy đủ. “Tôi không nghĩ rằng chi phí môi trường của các trung tâm dữ liệu khổng lồ này được đánh giá đúng mức”, bà cho hay.

Dù vẫn nhìn nhận lạc quan về tiềm năng dài hạn của AI, Lisa Simon nói rằng cần có sự can thiệp chính sách vào thời điểm hiện tại. Để giữ ổn định xã hội khi nhiều người mất việc và lợi ích không được phân chia đều, các chính phủ có thể phải tính đến chính sách tái phân phối mạnh hơn, chẳng hạn thu nhập cơ bản phổ quát.

Vasant Dhar, Giáo sư trường Kinh doanh Stern và Trung tâm Khoa học Dữ liệu thuộc Đại học New York, cho rằng tương lai sẽ không hoàn toàn tươi đẹp cũng không hoàn toàn u ám. Theo ông, AI khó tạo ra một xã hội “không cần làm việc” rõ ràng, mà sẽ dẫn đến kết quả rất khác nhau giữa các nhóm người.

Vasant Dhar cảnh báo về sự phân hóa xã hội, khi AI giúp một số người trở nên hiệu quả và năng suất vượt trội, còn những người khác lại yếu thế hơn, phải dựa vào AI như một công cụ chống đỡ chứ không phải để nâng cao năng lực.

Ông cho rằng những lợi ích đó đi kèm rủi ro mất việc lớn. Theo Vasant Dhar, nhiều công việc sẽ biến mất, trong khi hiện vẫn chưa rõ những việc làm mới nào sẽ xuất hiện để thay thế.

Cuối cùng, Vasant Dhar nhấn mạnh rằng kết cục không chỉ do công nghệ quyết định mà phụ thuộc vào cách con người quản lý và sử dụng nó. Theo ông, vấn đề then chốt là liệu con người sẽ kiểm soát AI, hay để AI chi phối ngược lại.