Mark Zuckerberg viết bài về kỉ nguyên siêu trí tuệ trên báo Mỹ

Lần đầu tiên trình bày quan điểm về kỉ nguyên siêu trí tuệ trên một tờ báo lớn của Mỹ, Mark Zuckerberg - Giám đốc điều hành Meta - cho rằng AI sẽ mở ra thời kì thịnh vượng mới nếu được trao đến tay mọi người, thay vì bị kiểm soát bởi một nhóm nhỏ tổ chức.

Bên dưới là nội dung bài viết của Mark Zuckerberg trên chuyên mục Bình luận thuộc tờ WSJ

Tương lai AI là của mọi người

Lịch sử nền dân chủ và kinh tế đã chứng minh rằng việc tập trung quyền lực sẽ kìm hãm tiềm năng của con người.

Chúng ta thật may mắn khi đang sống trong một giai đoạn đặc biệt của lịch sử. Chỉ trong vài năm tới, con người sẽ có thể sử dụng siêu trí tuệ với năng lực vượt xa trí tuệ con người để tạo ra và khám phá những điều phi thường, xây dựng các doanh nghiệp mới, thể hiện ý tưởng, học hỏi những khái niệm mới, đồng thời cải thiện cuộc sống, sức khỏe, các mối quan hệ và sự nghiệp của mình.

Câu hỏi mang tính quyết định của thời đại chúng ta không phải là liệu siêu trí tuệ có xuất hiện hay không, mà là ai sẽ được tiếp cận nó. Liệu siêu trí tuệ sẽ bị tập trung và giới hạn trong tay một số ít tổ chức, hay sẽ trở thành công cụ trao quyền cho mọi người?

Tôi đề xuất một triết lí dựa trên ba nguyên tắc: Trao quyền cho mỗi cá nhân là nền tảng của sự thịnh vượng; sáng tạo, phát minh là mục đích cốt lõi của siêu trí tuệ; cân bằng quyền lực là nền tảng để bảo đảm an toàn.

Điều khiến tôi ngạc nhiên là các cuộc thảo luận của nhiều người đang phát triển AI lại tràn ngập những dự báo bi quan. Tôi không hiểu vì sao những người tin rằng "AI sẽ xóa bỏ phần lớn việc làm và làm suy giảm đáng kể vai trò của con người" lại hối hả xây dựng chính tương lai đó.

Theo tôi, việc cho rằng AI quá nguy hiểm nên cần tập trung quyền kiểm soát vào tay một số ít tổ chức để bảo đảm an toàn là ý tưởng đáng lo ngại. Lịch sử đã nhiều lần chứng minh rằng trao quyền lực tuyệt đối cho một nhóm nhỏ, với kì vọng họ sẽ hành động vì lợi ích chung, hiếm khi dẫn đến những kết quả an toàn hoặc tốt đẹp.

Nhân loại đã nhiều lần chứng kiến những bước tiến mang tính cách mạng. Mỗi lần như vậy đều xuất hiện nỗi lo rằng nhiều người sẽ bị bỏ lại phía sau. Thế nhưng sau mỗi cuộc chuyển đổi, ngày càng có nhiều người được hưởng mức sống sung túc hơn, sức khỏe tốt hơn và nhiều quyền tự do hơn. Chúng tôi tin rằng AI cũng sẽ mang lại kết quả tương tự, và sự dồi dào của tương lai có thể được chia sẻ cho mọi người. Chúng tôi cũng tin rằng những giá trị đã đưa nhân loại đến ngày hôm nay - tự do, tinh thần tìm tòi cởi mở, kinh tế thị trường và cơ hội bình đẳng - cũng chính là những giá trị cần thiết để xây dựng một tương lai tích cực.

Trao quyền cho con người theo đuổi khát vọng của chính mình là cách nhân loại đạt được nhiều tiến bộ nhất. Những ý tưởng đột phá và những bước tiến lớn hiếm khi chỉ xuất phát từ các tổ chức lâu đời. Chúng từng đến từ anh em nhà Wright, những người điều hành một cửa hàng xe đạp nhưng tin rằng con người có thể bay; từ Michael Faraday, người học việc làm thợ đóng sách không được đào tạo bài bản nhưng tìm ra cách tạo ra điện năng; hay từ Steve Jobs, chàng trai khởi nghiệp trong gara với niềm tin rằng máy tính cá nhân nên dành cho mọi người.

Chúng tôi tin điều đó sẽ tiếp tục đúng trong kỉ nguyên AI. Khi mọi người đều được tiếp cận những công cụ ngày càng mạnh mẽ hơn, mỗi cá nhân sẽ có nhiều khả năng định hình tương lai hơn, chứ không phải bị AI làm giảm vai trò.

Đóng góp lớn nhất của siêu trí tuệ sẽ không phải là tự động hóa, mà là khả năng phát minh và sáng tạo. AI giai đoạn đầu có thể trả lời câu hỏi và thực hiện các công việc mang tính lặp lại. Song trong tương lai gần, AI sẽ ngày càng hỗ trợ con người khám phá tri thức mới, từ việc tìm ra loại thuốc chữa căn bệnh của người thân trong gia đình đến phát hiện những cách thức mới để cải thiện hoạt động kinh doanh. Trong khi số lượng câu hỏi bạn có thể đặt ra mỗi ngày là có giới hạn, số lượng những phát minh hoặc giải pháp mới mà siêu trí tuệ có thể sáng tạo để giúp bạn đạt được mục tiêu gần như là vô hạn.

Khi trí tuệ trở nên dồi dào, câu hỏi quan trọng nhất sẽ là chúng ta định hướng sức mạnh đó như thế nào. Có người cho rằng chính siêu trí tuệ, hoặc một nhóm nhỏ chuyên gia kiểm soát nó, nên quyết định điều gì là tốt nhất cho nhân loại. Tôi không đồng tình. Lịch sử nền dân chủ và kinh tế đã cho thấy không tồn tại một câu trả lời khách quan duy nhất về thế nào là cuộc sống tốt đẹp nhất. Vì vậy, cách tiếp cận đúng đắn nhất là để mỗi người tự quyết định điều gì có ý nghĩa với họ.

Thay vì tập trung quyền lực đó, chúng tôi tin rằng đưa siêu trí tuệ cá nhân đến với mọi người mới là lời giải. Điều này có thể mở ra một kỉ nguyên mới của việc trao quyền cho từng cá nhân, nơi mỗi người có nhiều tự do hơn để theo đuổi sở thích, hiện thực hóa mục tiêu và phát huy tối đa tiềm năng của mình.

Một xã hội lành mạnh cũng hiểu rằng an toàn cần được bảo đảm bằng cơ chế kiểm soát và đối trọng. Nếu chỉ một số ít tổ chức sở hữu siêu trí tuệ, họ chắc chắn sẽ có ảnh hưởng chi phối với nền kinh tế, khoa học và chính trị. Dù xuất phát từ thiện chí, sự tập trung quyền lực đó vẫn sẽ hạn chế khả năng của mỗi người trong việc lựa chọn tương lai cho chính mình.

Hãy thử tưởng tượng kịch bản giả định: Chỉ có một người sở hữu luật sư siêu trí tuệ. Người đó sẽ có lợi thế áp đảo trước tòa, ngay cả khi lập luận của họ sai về bản chất. Điều đó sẽ khiến xã hội trở nên tồi tệ hơn. Song nếu mọi người đều có một luật sư siêu trí tuệ, công lí sẽ được thực thi công bằng và hiệu quả hơn rất nhiều so với hiện nay. Khi được trao quyền, mỗi người sẽ tự tạo ra cơ chế giám sát và kiềm chế lẫn nhau, đồng thời hạn chế việc các tổ chức lớn nắm quá nhiều quyền lực.

Phần lớn các vấn đề của xã hội không thể được giải quyết bằng cách cố gắng xây dựng một siêu trí tuệ duy nhất luôn hành động vì lợi ích của mọi người. Nhân loại không phải là cộng đồng có cùng một hệ giá trị. Mỗi người, mỗi quốc gia và mỗi nền văn hóa đều có những lợi ích cũng như quan điểm khác nhau, đôi khi còn xung đột với nhau. Vì thế, không có giải pháp công nghệ nào có thể đồng thời đáp ứng tất cả lợi ích và giá trị đa dạng đó. Bất kì siêu trí tuệ đơn lẻ nào cũng sẽ phải ưu tiên một số giá trị hơn những giá trị khác, nên không thể đối xử công bằng với mọi người.

Nhiều rủi ro liên quan đến AI cần được xem xét một cách nghiêm túc. Trong nhiều lĩnh vực, chẳng hạn an ninh mạng, lịch sử của phần mềm nguồn mở cho thấy việc để nhiều người cùng tiếp cận và sử dụng các hệ thống mạnh mẽ sẽ giúp phát hiện lỗ hổng và cải thiện mức độ an toàn hiệu quả hơn trong dài hạn. Song với những rủi ro khác như an toàn sinh học, các chính phủ và tổ chức cần phối hợp chặt chẽ hơn để bảo đảm những mô hình AI có năng lực cao được triển khai một cách có trách nhiệm.

Điều này cũng đúng với nền kinh tế và thị trường lao động. AI có thể được sử dụng theo hai hướng: Thay thế con người bằng tự động hóa hoặc hỗ trợ con người nâng cao kỹ năng, sáng tạo và xây dựng các doanh nghiệp mới. Nếu AI chủ yếu được dùng để tự động hóa, việc làm và nền kinh tế có thể chịu tác động tiêu cực.

Ngược lại, nếu siêu trí tuệ được phổ biến rộng rãi đến mọi người, tôi tin rằng tương lai sẽ có nhiều việc làm hơn chứ không phải ít đi. Việc khởi nghiệp cũng sẽ trở nên dễ dàng hơn nhiều vì mọi người không còn phải huy động lượng vốn lớn như trước. Tôi kì vọng nền kinh tế sẽ ngày càng mang tính khởi nghiệp, với nhiều người làm việc trong các doanh nghiệp nhỏ và tự tạo ra giá trị, thay vì chủ yếu làm việc cho các tập đoàn lớn.

Việc phát triển siêu trí tuệ sẽ là bước tiến công nghệ quan trọng nhất mà chúng ta được chứng kiến trong cuộc đời mình. Meta cam kết phát triển công nghệ này dựa trên ba nguyên tắc: Trao quyền cho từng cá nhân, thúc đẩy sáng tạo và duy trì sự cân bằng quyền lực.

Lịch sử nhân loại luôn cho thấy xã hội phát triển mạnh mẽ hơn khi nhiều quyền lực hơn được trao cho người dân. Nếu tiếp tục theo đuổi những giá trị đó, tôi tin chúng ta có thể xây dựng một tương lai tích cực cho mọi người.