'Mắt robot sáng hơn người': Bí mật sau phòng mổ bệnh viện Chợ Rẫy

Căn phòng phẫu thuật bao trùm bởi ánh sáng trắng trong bệnh viện Chợ Rẫy, nơi mọi nhịp thở, mỗi giọt máu đều ở trên ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết, từ mấy năm nay có sự hiện diện của một “đôi mắt” robot. Đôi mắt này sáng hơn, nhìn sâu hơn và chính xác hơn bất kỳ điều gì mà phẫu thuật viên có thể nhìn thấy bằng giác quan tự nhiên.

“Đôi mắt” của robot nhìn thấy điều con người từng bỏ lỡ

Bệnh viện Chợ Rẫy – nơi mỗi ngày tiếp nhận hàng nghìn bệnh nhân – đồng thời cũng là nơi các kỹ thuật y khoa tiên tiến nhất Việt Nam được thử thách. Trong đó, đáng chú ý nhất phải kể đến hệ thống phẫu thuật robot da Vinci Si với "đôi mắt sáng hơn người". “Hình ảnh phẫu trường được hiển thị dưới dạng 3D HD, phóng đại gấp 10 lần, cho phép phẫu thuật viên quan sát được chiều sâu, thấy rõ đến từng mạch máu nhỏ ẩn sâu bên trong cơ quan”, TS-BS Nguyễn Hoàng Bình - Trưởng khoa Ngoại lồng ngực chia sẻ trong bàn điều khiển quen thuộc của mình.

Đối với người ngoài, mô tả ấy nghe như một sự nâng cấp hình ảnh đơn giản. Nhưng với bác sĩ, đó là sự thay đổi toàn diện, đủ sức xoay chuyển kết quả của một ca mổ, thậm chí cứu sống bệnh nhân ở thời điểm mong manh nhất.

TS-BS Nguyễn Hoàng Bình cho biết: Một trong những giới hạn lớn nhất của phẫu thuật nội soi truyền thống chính là góc nhìn phẳng, chiều sâu bị bó hẹp và vùng khảo sát bị giới hạn bởi năng lực của camera tiêu chuẩn. Phẫu thuật viên phải “đoán” nhiều hơn là “thấy”, phải phụ thuộc vào kinh nghiệm để hình dung không gian 3 chiều trên màn hình 2 chiều.

Công nghệ được áp dụng ở bệnh viện Chợ Rẫy từ năm 2017 đã xóa bỏ hạn chế đó. Hệ thống phẫu thuật robot da Vinci Si mang đến hình ảnh nội soi 3D độ phân giải cao với độ phóng đại gấp 10 lần. Nhờ đó, mọi cấu trúc giải phẫu — từ đường viền khối u, mô lành, đến từng điểm giao nhau của hệ thống mạch máu — đều hiện ra sắc nét như một bản đồ lập thể. Phẫu thuật viên không chỉ nhìn thấy mà còn cảm nhận được độ sâu của phẫu trường, giống như đang đứng trực tiếp giữa các mô và cơ quan của cơ thể người bệnh.

“Nhờ quan sát rõ đường bao của khối u và vị trí tiếp giáp các cơ quan, phẫu thuật viên kiểm soát cầm máu tốt hơn, hạn chế biến chứng và lấy trọn được khối u mà không làm tổn thương mô lành”, bác sĩ Bình cho biết thêm.

Trong phẫu thuật ung thư, “lấy trọn” không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà là yếu tố quyết định tiên lượng sống còn. Chỉ cần sót lại vài mm mô ác tính, khả năng tái phát đã đủ để đảo ngược mọi nỗ lực điều trị. “Chính vì vậy, “đôi mắt robot” không chỉ hỗ trợ phẫu thuật, mà đang tác động trực tiếp đến kết quả sống – chết của bệnh nhân”, bác sĩ Bình nhấn mạnh.

Những ca phẫu thuật sống còn nhờ thị lực siêu việt

Theo TS-BS Trần Phùng Dũng Tiến – Trưởng khoa Ngoại tiêu hóa, Bệnh viện Chợ Rẫy - có những mạch máu nhỏ đến mức mắt thường không thể nhìn rõ, nhưng khi nhìn qua hệ thống da Vinci Si, chúng hiện ra như những sợi tơ căng sáng trong bóng tối. Đó là lúc robot bộc lộ sức mạnh thật sự.

Trong các ca cắt gan, cắt dạ dày, cắt tuyến giáp hay cắt đại trực tràng – những phẫu thuật đòi hỏi độ chính xác cực cao – chỉ cần xử lý sai lệch khoảng 1–2 mm có thể khiến người bệnh mất máu ồ ạt hoặc tổn thương cấu trúc quan trọng, dẫn đến biến chứng nặng nề hậu phẫu.

Hệ thống thị giác 3D phóng đại của robot đã thay đổi toàn bộ cục diện. Phẫu thuật viên không phải “tìm đường” theo cảm tính, mà có thể quan sát chi tiết đến mức thấy được sự thay đổi màu sắc của mô, sự đập nhẹ của từng mạch máu sâu. Điều này giúp lựa chọn đường cắt tối ưu, tránh tổn thương các mạch máu ẩn, đồng thời thao tác nhẹ nhàng hơn, giảm chảy máu và rút ngắn thời gian hồi phục.

Bác sĩ Bình – ví von công nghệ này như việc “đang lái xe trong màn sương dày bỗng được bật đèn pha công suất cực mạnh”, mọi nguy cơ tiềm ẩn hiện lên rõ ràng trước khi tai nạn xảy ra.

Chi phí triển khai hệ thống robot là rào cản lớn đối với nhiều bệnh viện. Giá thành của một hệ thống da Vinci Si lên đến hàng triệu USD, chưa kể chi phí bảo trì và vật tư tiêu hao đắt đỏ. Đối với các cơ sở y tế tuyến tỉnh, đây gần như là một phép thử vượt quá năng lực tài chính.

Việc sử dụng hệ thống robot tạo ra một số vấn đề tranh luận: liệu những quyết định mà robot đưa ra dựa trên “thị giác siêu việt” có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý mới? Nếu robot nhìn thấy nhưng bác sĩ thao tác không kịp thì trách nhiệm do ai? Nếu hệ thống xử lý hình ảnh có sai lệch, trách nhiệm thuộc về bác sĩ, bệnh viện hay nhà sản xuất?

Ở Việt Nam, đây là thách thức về đạo đức và luật pháp, đòi hỏi phải xây dựng khung quy định rõ ràng trước khi để robot can thiệp sâu hơn trong y học.

Tuy nhiên, bác sĩ Tiến cũng kỳ vọng trong tương lai gần, phẫu thuật robot sẽ trở nên phổ biến ở hầu hết các bệnh viện ngoại khoa của Việt Nam. Theo dự đoán, các thế hệ robot mới nhanh hơn, nhẹ hơn, chính xác hơn và quan trọng nhất là rẻ hơn, sẽ giúp công nghệ này không còn chỉ dành cho tuyến trung ương mà lan rộng đến các bệnh viện tuyến dưới.

Với sự phát triển của thị giác tăng cường (enhanced vision), AI phân tích hình ảnh theo thời gian thực và công nghệ phẫu thuật từ xa, chỉ cần một đường truyền ổn định, một bác sĩ đầu ngành có thể điều khiển robot để mổ cho bệnh nhân ở miền núi hay hải đảo. Đó là viễn cảnh mà trước đây chỉ có trong phim khoa học viễn tưởng.