Mặt trái của cuộc đua IELTS nằm ở hoạt động kinh doanh luyện thi

Theo các chuyên gia, thay đổi này không có nghĩa xem nhẹ tiếng Anh mà nhằm đưa năng lực ngoại ngữ vào đúng vị trí trong cấu trúc xét tuyển, hạn chế cuộc đua chứng chỉ và chênh lệch cơ hội giữa thí sinh.

Không phải bỏ IELTS, mà thay đổi cách tính trong tuyển sinh

Một trong những điểm đáng chú ý tại dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số quy định về tuyển sinh và đào tạo đại học là đề xuất từ năm 2027, thí sinh không còn được cộng điểm đối với chứng chỉ, thành tích học sinh giỏi hoặc các tiêu chí bổ sung do cơ sở đào tạo tự quy định.

Đề xuất này lập tức thu hút sự quan tâm, nhất là trong bối cảnh IELTS và các chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế ngày càng xuất hiện phổ biến trong phương án tuyển sinh của các trường đại học.

Theo Thạc sĩ Đào Đức Tuyên, Phó Trưởng khoa Ngoại ngữ Sư phạm, Giám đốc Trung tâm Ngoại ngữ, Trường Đại học Nông Lâm TP.HCM, việc không cộng điểm thưởng đối với IELTS và các chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế là phù hợp với hướng đánh giá trực tiếp năng lực cần thiết của thí sinh.

Ông Tuyên cho rằng chứng chỉ ngoại ngữ vẫn có giá trị trong tuyển sinh nhưng nên được quy đổi thành điểm môn tiếng Anh trong tổ hợp xét tuyển. Khi đó, năng lực ngoại ngữ trở thành một phần của cấu trúc đánh giá, thay vì được xem như một khoản điểm thưởng bên ngoài.

Cách làm này đặc biệt phù hợp với những ngành thực sự yêu cầu tiếng Anh. Với các chương trình đào tạo bằng tiếng Anh hoặc những ngành sử dụng ngoại ngữ thường xuyên trong học tập, chứng chỉ có thể được sử dụng để chứng minh năng lực tương ứng.

Ngược lại, với những ngành không đặt tiếng Anh là yêu cầu đầu vào đặc thù, việc cộng điểm IELTS trên diện rộng có thể khiến tiêu chí xét tuyển chưa gắn chặt với năng lực mà ngành học thực sự cần.

Quan điểm này cũng được Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn phân tích tại phiên giải trình do Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội tổ chức sáng 20/9.

Theo Bộ trưởng, nếu một ngành, một trường xác định tiếng Anh là năng lực đầu vào thì tiếng Anh phải được đưa vào tổ hợp và trở thành tiêu chí xét tuyển. Không nên xét tuyển bằng những môn khác rồi cộng thêm điểm cho thí sinh có chứng chỉ tiếng Anh.

“Ví dụ, khi một ngành, một trường quy định tiếng Anh là năng lực đầu vào thì chúng tôi yêu cầu phải đưa tiếng Anh vào tổ hợp, trở thành tiêu chí xét tuyển, chứ không thể xét tuyển bằng những môn học khác, như Toán - Hóa - Sinh, sau đó thí sinh nào có chứng chỉ tiếng Anh lại được cộng thêm điểm”, Bộ trưởng nói.

Theo ông Hoàng Minh Sơn, các trường vẫn có thể quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ thành điểm tiếng Anh để đưa vào tổ hợp xét tuyển nếu ngành học có yêu cầu về tiếng Anh.

Vấn đề nằm ở cách sử dụng chứng chỉ trong tuyển sinh, chứ không phải phủ nhận năng lực ngoại ngữ của thí sinh.

“Em nào đầu tư học tiếng Anh nhiều năm vẫn có thể sử dụng năng lực này khi xét tuyển, trong đó nhiều trường đang quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ thành điểm tiếng Anh. Nếu vừa quy đổi vừa cộng thêm điểm dẫn đến tình trạng một kiến thức có thể được tính hai lần”, Bộ trưởng phân tích.

Ông cho rằng với những ngành không yêu cầu tiếng Anh nhưng vẫn cộng điểm cho chứng chỉ ngoại ngữ, cách làm này có thể tạo bất lợi cho những thí sinh khác.

Bộ trưởng cũng dẫn dữ liệu thực tế cho thấy có những ngành có điểm trúng tuyển lên tới 28 điểm, trong khi mức chênh lệch do điểm cộng có thể lên tới 1,5 điểm. Khi đó, trong khoảng từ 26,5 đến 28 điểm có thể có hàng nghìn thí sinh không trúng tuyển.

Từ năm trước, Bộ GD-ĐT đã giới hạn mức điểm cộng không được vượt quá 10%. Theo Bộ trưởng, đây là một bước trong lộ trình điều chỉnh. Năm nay, Bộ dự kiến tiến tới không còn cho điểm cộng đối với các chứng chỉ này.

Mục tiêu được Bộ trưởng nhấn mạnh là đánh giá đúng năng lực và bảo đảm công bằng giữa các thí sinh.

Ông Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, Bộ GD-ĐT, cho biết dự thảo quy chế được xây dựng theo hướng đơn giản hóa và nâng chất lượng tuyển sinh thông qua đồng bộ hóa phương thức xét tuyển.

Mục tiêu là đưa các thí sinh dự tuyển vào cùng một ngành, một chương trình về cùng chuẩn đánh giá; giảm thủ tục, giảm chi phí, tăng khả năng kiểm chứng và bảo đảm công bằng.

“Tinh thần xuyên suốt là tuyển sinh phải đi cùng chuẩn chất lượng, dữ liệu kiểm chứng được và trách nhiệm giải trình. Thí sinh được giảm gánh nặng theo dõi quá nhiều cách xét tuyển, nhưng vẫn được sử dụng các kết quả học tập, thi và chứng chỉ phù hợp theo quy định của từng phương thức”, ông Thảo nhấn mạnh.

Như vậy, đề xuất không đồng nghĩa với việc chứng chỉ ngoại ngữ mất giá trị trong tuyển sinh. Điểm thay đổi nằm ở cách thức chứng chỉ được đưa vào quá trình đánh giá.

Nếu một ngành cần tiếng Anh, năng lực này có thể được đưa trực tiếp vào tiêu chí xét tuyển. Nếu ngành không yêu cầu, việc cộng thêm điểm cho chứng chỉ sẽ không còn được áp dụng theo đề xuất mới.

Cuộc đua IELTS và bài toán chi phí

Bên cạnh câu chuyện về phương thức xét tuyển, việc bỏ điểm cộng IELTS còn liên quan đến khả năng tiếp cận chứng chỉ của từng nhóm thí sinh.

Theo ông Đào Đức Tuyên, lệ phí một lần thi IELTS khoảng 5 triệu đồng, chưa kể chi phí học và luyện thi. Không phải học sinh nào cũng có điều kiện tham gia các kỳ thi quốc tế. Nếu chứng chỉ tạo ra lợi thế đáng kể trong xét tuyển, sự khác biệt về khả năng tiếp cận có thể trở thành một yếu tố ảnh hưởng đến cơ hội của thí sinh.

Từ góc nhìn này, ông Tuyên cho rằng giá trị của IELTS trong tuyển sinh nên nằm ở khả năng chứng minh năng lực ngoại ngữ, thay vì ở số điểm thưởng mà chứng chỉ mang lại.

Khi ngành học cần năng lực nào, phương thức tuyển sinh nên trực tiếp ghi nhận năng lực đó. Với tiếng Anh, quy đổi chứng chỉ thành điểm môn tiếng Anh là một cách để thực hiện nguyên tắc này rõ ràng hơn.

Những năm qua, cùng với sự gia tăng của IELTS trong tuyển sinh, việc học và thi chứng chỉ ngoại ngữ từ sớm cũng ngày càng rõ nét. Điều này tạo thêm cơ hội cho học sinh có năng lực ngoại ngữ, nhưng đồng thời đặt ra vấn đề về chi phí và khả năng tiếp cận.

Ông Ngô Chí Cường, quản trị viên nhiều nhóm lớn chuyên chia sẻ nội dung và tài liệu tiếng Anh, IELTS miễn phí trên Facebook, cho rằng không nên vì tranh luận về việc bỏ điểm cộng IELTS mà hạ thấp vai trò của tiếng Anh.

Theo ông Cường, muốn học tập và làm việc ở trình độ cao, người học vẫn cần tiếng Anh. Nhiều tài liệu khoa học, kiến thức chuyên ngành và các chứng chỉ quốc tế như ACCA, CFA, CIMA, CPA đều sử dụng tiếng Anh.

Tuy nhiên, ông cho rằng các môn STEM như Toán, khoa học và kỹ thuật cũng quan trọng không kém. Vì vậy, IELTS không nên tạo ra lợi thế quá lớn trong tuyển sinh đại học, làm lu mờ những năng lực khác.

Một vấn đề khác được ông Cường lưu ý là mặt trái của cuộc đua IELTS nằm ở hoạt động kinh doanh luyện thi.

Theo ông, hiện có những trung tâm sử dụng hình thức thúc ép học viên đăng ký ngay, đưa ra các lộ trình dài, tạo cảm giác nếu không đăng ký lập tức sẽ mất ưu đãi. Một số nơi nhấn mạnh số tiền phải trả mỗi tháng thay vì tổng giá trị của khóa học.

Đáng chú ý, theo phản ánh của ông Cường, có trường hợp trung tâm hướng dẫn học viên vay tiền từ ngân hàng hoặc công ty tài chính để thanh toán học phí.

“Bản chất là việc một sinh viên ký cam kết tài chính vài chục triệu đồng cho một dịch vụ mà mình chưa sử dụng và chưa biết chất lượng thực tế ra sao”, ông Cường lưu ý.

Khoản vay cũng có thể tồn tại độc lập với khóa học, người học nghỉ khóa IELTS không đồng nghĩa nghĩa vụ trả khoản vay tự động chấm dứt.

Những vấn đề này cho thấy cuộc tranh luận về IELTS trong tuyển sinh không chỉ xoay quanh chuyện có cộng hay không cộng điểm. Đằng sau đó còn là câu chuyện về mục đích sử dụng chứng chỉ, mức độ cần thiết của ngoại ngữ đối với từng ngành học và khả năng tiếp cận của thí sinh.

Ở góc độ tuyển sinh, việc không tiếp tục cộng điểm cho chứng chỉ ngoại ngữ đặt ra yêu cầu các trường phải xác định rõ năng lực đầu vào mà từng ngành thực sự cần. Nếu tiếng Anh là yêu cầu bắt buộc, năng lực này cần được thể hiện trực tiếp trong tiêu chí xét tuyển.

Trong khi đó, với những ngành không yêu cầu tiếng Anh, việc không cộng điểm chứng chỉ giúp hạn chế tình trạng một năng lực được tính thêm vào kết quả xét tuyển dù không phải tiêu chí đầu vào đặc thù.

Theo hướng này, IELTS vẫn có thể giữ vai trò là gỉai pháp chứng minh năng lực ngoại ngữ. Thay đổi nằm ở chỗ chứng chỉ không còn mặc nhiên trở thành một “điểm cộng” tạo thêm lợi thế cho thí sinh trong mọi ngành học.

Vì vậy, đề xuất từ năm 2027 đang đặt lại câu hỏi về cách tuyển sinh đại học: trường cần đánh giá đúng năng lực mà ngành học yêu cầu, thay vì cộng thêm nhiều tiêu chí bên ngoài. Với thí sinh, điều này cũng có thể làm thay đổi cách chuẩn bị hồ sơ, từ việc chạy theo điểm cộng sang tập trung vào những năng lực thực sự được sử dụng trong phương thức xét tuyển.