Mở đường chuyển dịch thị trường trăm tỉ USD vào nền kinh tế

Lộ trình xây dựng hành lang pháp lý tài sản số nhất quán

Hệ thống chính sách thúc đẩy phát triển công nghệ blockchain và tài sản số được hình thành theo một lộ trình nhất quán, thể hiện sự đánh giá cao của các cơ quan quản lý đối với lĩnh vực này, khởi đầu từ Chiến lược Blockchain Quốc gia ban hành theo Quyết định 1236/QĐ-TTg ngày 22/10/2024.

Lần đầu tiên, blockchain được xác định là công nghệ nền tảng quan trọng của kinh tế số, với mục tiêu phát triển hạ tầng blockchain quốc gia, mở rộng không gian cho ngành công nghiệp công nghệ số, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, hoàn thiện hành lang pháp lý, tạo lập môi trường cạnh tranh và hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp có năng lực vươn ra toàn cầu, đưa Việt Nam vào nhóm quốc gia dẫn đầu khu vực và thế giới về ứng dụng và phát triển blockchain.

Các mục tiêu này được củng cố và cụ thể hóa thông qua Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị, khẳng định blockchain là một trong những công nghệ thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Trên nền tảng đó, Luật Công nghiệp công nghệ số được Quốc hội thông qua ngày 14/6/2025 đóng vai trò then chốt trong việc thể chế hóa các định hướng chiến lược, tạo khung pháp lý đồng bộ cho phát triển và thương mại hóa các công nghệ số mới, trong đó có blockchain và tài sản số.

Tiếp đó, Danh mục Công nghệ chiến lược ban hành theo Quyết định 1131/QĐ-TTg ngày 12/6/2025 của Thủ tướng Chính phủ đã đưa blockchain vào nhóm 11 công nghệ chiến lược cần ưu tiên phát triển, trong khi Nghị quyết 05/2025/NQ-CP của Thủ tướng Chính phủ ngày 9/9/2025 về thí điểm thị trường tài sản mã hóa tiếp tục mở rộng không gian pháp lý cho lĩnh vực này.

Gần đây nhất, Quyết định 2815/QĐ-TTg ngày 28/12/2025 của Thủ tướng Chính phủ công bố 6 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược ưu tiên triển khai ngay, một lần nữa khẳng định vai trò và tầm quan trọng của blockchain trong ứng dụng thực tiễn và thúc đẩy phát triển kinh tế số.

Chuyển dịch thị trường tài sản mã hoá vào nền kinh tế chính thống

Với việc Luật Công nghiệp Công nghệ số có hiệu lực chính thức từ ngày 1/1/2026, tài sản số, tài sản mã hoá đã bước sang một giai đoạn hoàn toàn mới khi lần đầu tiên được xác lập địa vị pháp lý rõ ràng trong hệ thống pháp luật, qua đó mở ra cơ hội lớn để chuyển dịch một thị trường có quy mô hàng trăm tỷ USD từ khu vực kinh tế ngầm vào nền kinh tế chính thống.

Ở góc độ vĩ mô, việc thừa nhận tài sản số là một loại tài sản theo Bộ luật Dân sự có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một lĩnh vực công nghệ mới. Đây là tiền đề để Cơ quan Nhà nước có thể quản lý, khai thác và định hướng một nguồn lực đang tồn tại rất lớn trong xã hội thay vì thực tế vận hành tự phát, thiếu minh bạch và tiềm ẩn nhiều rủi ro như trước đây.

Quy mô dòng vốn liên quan đến tài sản mã hóa tại Việt Nam lên tới 220 tỷ USD trong năm tài chính từ tháng 7/2024-tháng 6/2025 (theo Chainalysis). Con số này cao gấp nhiều lần dòng vốn FDI đăng ký 2025 (dù cao kỷ lục nhưng mới chỉ đạt mức 35-38 tỷ USD).

Khi khung pháp lý được thiết lập, nguồn lực này có cơ hội được “chính danh hóa”, đi vào các hoạt động sản xuất – kinh doanh, đầu tư và đổi mới sáng tạo. Điều này không chỉ giúp mở rộng nền tảng vốn cho nền kinh tế, mà còn tạo thêm nguồn thu ngân sách, việc làm chất lượng cao và năng lực cạnh tranh mới cho Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Đồng thời, việc đưa hoạt động giao dịch tài sản mã hóa vào khuôn khổ pháp luật sẽ góp phần giảm rủi ro hệ thống, tăng cường phòng chống rửa tiền, bảo vệ nhà đầu tư và nâng cao năng lực giám sát của cơ quan quản lý. Ở tầm dài hạn, tài sản mã hóa còn là nền tảng để phát triển các mô hình kinh tế số mới như token hóa tài sản thực, tài chính phi tập trung có kiểm soát, hay thị trường dữ liệu số, qua đó thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất và gia tăng vị thế của Việt Nam trong hệ sinh thái kinh tế số toàn cầu.

Từ hạ tầng nền tảng tới công nghệ chiến lược đột phá nền kinh tế

Song song với tác động vĩ mô, việc luật hóa tài sản số và các chủ trương lớn về thúc đẩy phát triển blockchain như một công nghệ chiến lược ưu tiên triển khai ngay ở quy mô quốc gia cũng mở ra nhiều không gian tăng trưởng đột phá không chỉ cho cộng đồng doanh nghiệp và cả các cơ quan quản lý nhà nước.

Điều này cho thấy quyết tâm của các cơ quan quản lý nhà nước mà nổi bật là Bộ KH&CN trong việc thúc đẩy các công nghệ mới, chuyển từ giai đoạn làm chủ công nghệ “Make in Vietnam” sang giai đoạn dẫn dắt “Make in Vietnam to Lead” tại những lĩnh vực có lợi thế, đáp ứng nhu cầu thực tiễn và tạo ra giá trị đột phá.

6 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược ưu tiên triển khai ngay bao gồm: Mô hình ngôn ngữ lớn và trợ lý ảo tiếng Việt; AI camera xử lý tại biên; Robot di động tự hành; Hạ tầng mạng và thiết bị 5G; Hạ tầng mạng Blockchain và các lớp ứng dụng truy xuất nguồn gốc, tài sản mã hoá; và Thiết bị bay không người lái (UAV).

Trong đó, Blockchain, với đặc tính minh bạch, bất biến và khả năng đối soát đa bên, đang trở thành một hạ tầng số dùng chung, giúp doanh nghiệp tái cấu trúc quy trình vận hành, giảm chi phí trung gian và nâng cao năng suất lao động. Giá trị cốt lõi của công nghệ này không nằm ở yếu tố “mới”, mà ở khả năng giải quyết những bài toán thực tiễn mà các mô hình truyền thống còn hạn chế, đặc biệt trong các lĩnh vực có chuỗi giá trị phức tạp, phân tán và xuyên biên giới.

Tại Việt Nam, nhiều ứng dụng blockchain đã đi vào triển khai thực tế, thay vì chỉ dừng ở mức thử nghiệm. Mạng dịch vụ đa chuỗi Blockchain Việt Nam (VBSN) do VBA khởi xướng, Công ty 1Matrix vận hành với sự tư vấn của BCG là một ví dụ điển hình. VBSN đóng vai trò như một hạ tầng trung lập để các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và tổ chức triển khai ứng dụng nhanh hơn, tiết kiệm chi phí hơn.

Trên nền tảng này, các giải pháp như truy xuất nguồn gốc, truy vết thông tin on-chain, bản đồ số, xác thực văn bằng – chứng chỉ, định danh và xác thực phi tập trung (DID/VC) trong ngân hàng, hay quản lý và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc tăng tính minh bạch, giảm thời gian xử lý, hạn chế nguy cơ tắc nghẽn, gian lận dữ liệu. Ứng dụng truy xuất nguồn gốc hàng hoá ứng dụng công nghệ blockchain trên VBSN hiện đã được tích hợp trên Ứng dụng định danh Quốc gia VNeID.

Hành lang pháp lý mới về tài sản số là bước đi chiến lược của cơ quan quản lý nhằm tái cấu trúc các nguồn lực trong nền kinh tế. Khi tài sản số được dẫn dắt đúng hướng, kết hợp với công nghệ blockchain như một hạ tầng chiến lược, Việt Nam có cơ hội dẫn đầu xu hướng, tạo đòn bẩy cho một giai đoạn tăng trưởng bùng nổ dựa trên đổi mới sáng tạo, năng suất lao động và niềm tin thị trường.

Ông Phan Đức Trung là chuyên gia tài chính và công nghệ, hiện giữ chức Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA), Chủ tịch CTCP 1Matrix, Chủ tịch CTCP Decom Holdings. Ông là người thúc đẩy phát triển hạ tầng blockchain “Make in Viet Nam”, có nền tảng về công nghệ và tài chính với hơn 20 năm kinh nghiệm lãnh đạo tại Techcombank, FPT.