Một trận đá bóng bị liệt tứ chi: Sự thật về căn bệnh hiếm nhiều người không biết

Ngày 13.4, BSK2 Nguyễn Minh Tiến – Phó giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố (TP.HCM) - cho biết vừa cứu thành công một thiếu niên 15 tuổi (ngụ TP.HCM) rơi vào tình trạng liệt tứ chi chỉ sau một buổi chiều chơi thể thao bình thường. Đây là ca bệnh hiếm gặp không chỉ khiến gia đình hoang mang mà còn gióng lên hồi chuông cảnh báo về một rối loạn điện giải nguy hiểm – liệt chu kỳ do hạ kali máu, căn bệnh có thể bị bỏ qua nếu không được nhận diện kịp thời.

Lật tẩy “thủ phạm vô hình” trong máu gây liệt tứ chi

Theo thông tin ban đầu, bé trai C.H.H. (15 tuổi, ngụ phường Bình Hưng Hòa, TP.HCM) được chuyển đến Bệnh viện Nhi đồng Thành phố trong tình trạng yếu liệt tay chân tiến triển nhanh, không thể đi lại. Trước đó một ngày, em vẫn sinh hoạt và vận động hoàn toàn bình thường, và tham gia đá bóng cùng bạn bè.

Diễn tiến bệnh xảy ra rất nhanh. Chỉ sau vài giờ, bệnh nhi từ trạng thái khỏe mạnh chuyển sang yếu cơ nặng, đặc biệt ở hai chi dưới. Khi vào viện, trẻ vẫn tỉnh táo nhưng có dấu hiệu suy hô hấp nhẹ, thở kiểu bụng, SpO2 giảm còn 93%. Nhịp tim không đều, mạch chậm, trong khi sức cơ giảm nghiêm trọng, gần như mất vận động ở chân.

Điều đáng chú ý, gia đình cho biết cách đây khoảng 6 tháng, trẻ từng có một đợt yếu liệt tương tự nhưng tự hồi phục nên không đi khám. Đây chính là “manh mối” quan trọng giúp bác sĩ định hướng chẩn đoán.

Ban đầu, các xét nghiệm chức năng gan, thận, tim và tuyến giáp đều không phát hiện bất thường. Tuy nhiên, kết quả điện giải đồ đã hé lộ nguyên nhân thực sự: nồng độ kali trong máu của bệnh nhi chỉ còn 1,5 mmol/L – mức cực kỳ nguy hiểm, có thể gây rối loạn nhịp tim và liệt cơ toàn thân.

Điện tâm đồ ghi nhận nhịp xoang chậm, sóng T dẹt – dấu hiệu điển hình của hạ kali máu nặng. Từ đó, các bác sĩ xác định bệnh nhi mắc liệt chu kỳ do hạ kali máu, một bệnh lý hiếm gặp nhưng có thể đe dọa tính mạng nếu không xử trí kịp thời.

Trước tình huống khẩn cấp, bệnh nhi được truyền kali tĩnh mạch theo phác đồ nghiêm ngặt, kết hợp theo dõi sát nhịp tim và hô hấp. Sau đó, việc bổ sung kali tiếp tục được duy trì bằng đường uống.

Sau gần một tuần điều trị, sức cơ của bệnh nhi cải thiện rõ rệt, có thể tự đi lại và được xuất viện trong tình trạng ổn định.

BSCK2 Nguyễn Minh Tiến, Phó giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố, cho biết liệt chu kỳ do hạ kali máu là bệnh lý hiếm, với tỷ lệ khoảng 1/100.000 người, nhưng hậu quả có thể rất nghiêm trọng.

“Điểm nguy hiểm của bệnh là các cơn yếu cơ xảy ra đột ngột, có thể tiến triển thành liệt toàn thân, thậm chí ảnh hưởng đến cơ hô hấp và gây rối loạn nhịp tim. Tuy nhiên, bệnh nhân vẫn tỉnh táo nên dễ khiến gia đình chủ quan hoặc nhầm lẫn với các vấn đề thần kinh khác”, bác sĩ Tiến phân tích.

Theo chuyên gia, bệnh có thể tái phát nhiều lần nếu không được chẩn đoán và kiểm soát đúng cách. Đặc biệt, những đợt liệt có thể xuất hiện sau các yếu tố kích hoạt rất phổ biến trong đời sống hàng ngày.

Điều trị kịp thời, phòng ngừa lâu dài

Các nghiên cứu y khoa cho thấy, ở người có cơ địa mắc bệnh, nhiều yếu tố tưởng chừng vô hại lại có thể kích hoạt cơn liệt. Trong đó, hoạt động thể lực cường độ cao, đặc biệt sau giai đoạn nghỉ ngơi, là yếu tố nguy cơ hàng đầu.

Ngoài ra, chế độ ăn nhiều tinh bột và đường, tình trạng stress kéo dài, nhịn ăn, hoặc thay đổi nhiệt độ đột ngột cũng có thể làm giảm kali máu và khởi phát cơn yếu cơ.

BSCK2 Nguyễn Minh Tiến nhấn mạnh: “Không ít trường hợp nhập viện sau khi vận động mạnh hoặc ăn uống không hợp lý. Vì vậy, việc nhận diện yếu tố nguy cơ và điều chỉnh lối sống đóng vai trò rất quan trọng trong phòng ngừa tái phát”.

Nguyên tắc điều trị trong cơn cấp là nhanh chóng bổ sung kali để đưa nồng độ điện giải về mức an toàn. Với trường hợp nhẹ, có thể dùng đường uống; nhưng nếu hạ kali nặng kèm biến chứng, bắt buộc phải truyền tĩnh mạch dưới sự giám sát chặt chẽ.

Về lâu dài, người bệnh cần duy trì chế độ sinh hoạt khoa học, hạn chế vận động quá sức và tránh các yếu tố kích hoạt. Đồng thời, việc theo dõi định kỳ và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ là yếu tố then chốt giúp kiểm soát bệnh.

Chế độ dinh dưỡng cũng đóng vai trò quan trọng. Người bệnh được khuyến khích tăng cường thực phẩm giàu kali như chuối, cam, khoai tây, rau xanh, cá và các loại đậu. Tuy nhiên, việc bổ sung cần có hướng dẫn y khoa để tránh mất cân bằng điện giải.

Các chuyên gia cảnh báo, những biểu hiện như yếu cơ thoáng qua, mệt mỏi bất thường sau vận động, hoặc từng có cơn liệt tự hồi phục cần được chú ý và đi khám sớm.

“Việc chẩn đoán sớm không chỉ giúp điều trị hiệu quả mà còn phòng tránh các biến chứng nguy hiểm như suy hô hấp hay rối loạn nhịp tim. Đây là căn bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được phát hiện kịp thời”, bác sĩ Tiến khuyến cáo.

Trường hợp bệnh nhi hồi phục ngoạn mục sau điều trị là minh chứng rõ ràng cho vai trò của cấp cứu kịp thời và chẩn đoán chính xác. Tuy nhiên, đằng sau đó cũng là lời nhắc nhở rằng những rối loạn nhỏ trong cơ thể, nếu bị xem nhẹ, có thể dẫn đến hậu quả lớn ngoài dự đoán.