Năm 2025 - bước ngoặt lịch sử đưa KH-CN, đổi mới sáng tạo trở thành động lực bứt phá

Năm 2025 ghi dấu một cột mốc đặc biệt trong lịch sử ngành Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Việt Nam với cuộc đại hợp nhất bộ máy và những đột phá chưa từng có về thể chế. Tại Hội nghị tổng kết năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026, Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương đã phác họa bức tranh toàn cảnh về một ngành KH&CN mới: tinh gọn, hiệu quả hơn và giữ vai trò hạt nhân trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

"Cuộc đại hợp nhất" và tư duy kiến tạo thể chế

Theo Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương, tháng 3.2025 là thời điểm mang tính bước ngoặt khi Bộ KH&CN và Bộ TT&TT chính thức hợp nhất. Sự kiện này không chỉ đơn thuần là phép cộng cơ học mà là sự hội tụ chiến lược của 4 trụ cột: Khoa học - Công nghệ - Đổi mới sáng tạo - Chuyển đổi số (S.T.I.D).

Sau hợp nhất, Bộ đã thực hiện cuộc cải tổ mạnh mẽ, giảm 45% số lượng đơn vị trực thuộc (từ 74 xuống còn 41 đầu mối). Với phương châm "Làm gương - Kỷ cương - Trọng tâm - Bứt phá", ngành KH&CN đã chuyển mình từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy kiến tạo và dẫn dắt.

Chỉ trong 10 tháng đầu sau hợp nhất, Bộ đã tham mưu trình Quốc hội ban hành 10 Luật và 1 Nghị quyết, cùng hàng trăm văn bản dưới luật. Đây được coi là "đột phá của đột phá", tháo gỡ triệt để các điểm nghẽn pháp lý, tạo hành lang vững chắc cho các lĩnh vực mới như trí tuệ nhân tạo, công nghiệp công nghệ số và năng lượng nguyên tử.

Những con số tăng trưởng kỷ lục

Báo cáo của Thứ trưởng cho thấy KH&CN đã thực sự trở thành động lực trực tiếp thúc đẩy kinh tế xã hội. Quy mô toàn ngành đạt doanh thu ấn tượng với 5,465 triệu tỉ đồng, đóng góp trực tiếp vào GDP đạt 1,4 triệu tỉ đồng (tăng 35% so với cùng kỳ).

Trong lĩnh vực hạ tầng, năm 2025 chứng kiến những bước tiến thần tốc:

Viễn thông: Độ phủ sóng 5G đạt trên 90% dân số; tốc độ Internet cố định lọt Top 10 thế giới.

Chuyển đổi số: Hệ thống chữ ký số cấp mới trong năm 2025 đạt 12 triệu đơn vị, bằng tổng cộng 10 năm trước đó. Mạng truyền số liệu chuyên dùng đã chính thức truyền đưa văn bản mật trong toàn hệ thống chính trị.

Đổi mới sáng tạo: Việt Nam vươn lên vị trí 44/139 về chỉ số GII toàn cầu. Sàn Giao dịch KH&CN quốc gia đi vào vận hành, trở thành "bàn tay nối dài" giữa nghiên cứu và thị trường.

Trụ cột mới: công nghiệp công nghệ số và năng lượng nguyên tử

Lĩnh vực công nghiệp công nghệ số đang khẳng định vị thế là ngành kinh tế nền tảng với hơn 80.000 doanh nghiệp. Đáng chú ý, hơn 2.000 doanh nghiệp Việt đã vươn mình ra thị trường quốc tế, khẳng định năng lực thiết kế và sản xuất các sản phẩm công nghệ chiến lược.

Bên cạnh đó, việc tái khởi động chương trình điện hạt nhân đã được chuẩn bị kỹ lưỡng về mặt hạ tầng pháp lý. Bộ KH&CN đã hoàn thiện 06 đề án chiến lược, đảm bảo các chuẩn mực an toàn, an ninh của IAEA, tạo tiền đề vững chắc cho an ninh năng lượng quốc gia.

Nhiệm vụ năm 2026: Chuyển trọng tâm sang kết quả đầu ra

Nhìn nhận về hành trình phía trước, Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương khẳng định năm 2026 sẽ là năm ngành KH&CN tập trung vào các nhiệm vụ có tính lan tỏa lớn, gắn với bài toán tăng trưởng hai con số của đất nước.

Bộ xác định 5 định hướng trọng tâm, gồm:

Thực thi thực chất: Đưa 10 Luật đã ban hành đi vào cuộc sống, đảm bảo tất cả văn bản hướng dẫn hoàn thành trong quý 1/2026.

Đổi mới cơ chế tài chính: Chuyển mạnh từ tài trợ đầu vào sang đặt hàng sản phẩm và mua kết quả nghiên cứu cuối cùng. Nhà nước sẽ đóng vai trò là "khách hàng đầu tiên" của các sáng kiến công nghệ nội địa.

Hạ tầng và nguồn lực: Tập trung xây dựng các phòng thí nghiệm trọng điểm, trung tâm nghiên cứu hiện đại; đồng thời triển khai chính sách đãi ngộ đặc thù để thu hút nhân tài và chuyên gia quốc tế.

Phát huy vai trò người đứng đầu: Xác định các "Tổng công trình sư" cho từng lĩnh vực, giao quyền đi đôi với trách nhiệm cá nhân để xử lý các bài toán tầm quốc gia.

Quốc gia số: Hoàn thiện nền tảng dữ liệu dùng chung, phục vụ mô hình chính quyền hai cấp và hướng tới 100% thủ tục hành chính thực hiện trên môi trường điện tử.

Thứ trưởng nhấn mạnh, những kết quả của năm 2025 đã tạo dựng nền tảng vững chắc. Toàn ngành KH&CN sẽ tiếp tục nỗ lực để đưa đất nước bước vào giai đoạn tăng tốc, góp phần hiện thực hóa khát vọng về một Việt Nam phồn vinh, hạnh phúc trong kỷ nguyên mới.