Năm 2025 và bức tranh thiên tai cực đoan, dị thường chưa từng có

Diễn biến bất thường: Khi quy luật tự nhiên bị đảo lộn

Năm 2025 đi vào lịch sử ngành khí tượng thủy văn Việt Nam như một dấu mốc của những thái cực đau thương. Với thiệt hại kinh tế chạm ngưỡng 100.000 tỉ đồng và hơn 400 sinh mạng nằm lại dưới bùn đất. Đây không còn là những con số thống kê khô khan, mà là khẳng định đanh thép về một kỷ nguyên khí hậu cực đoan đã bắt đầu.

Tính đến cuối năm 2025, bức tranh thiệt hại được phác họa bằng những gam màu xám xịt - 419 người chết và mất tích. Đây là con số cao nhất trong vòng một thập kỷ qua, để lại những khoảng trống không thể lấp đầy cho hàng trăm gia đình.

Thiệt hại kinh tế với con số ước tính dao động từ 97.000 đến 100.000 tỉ đồng (tương đương hơn 4 tỉ USD). Để dễ hình dung, con số này chiếm gần 1% GDP của cả nước, tương đương với ngân sách xây dựng hàng loạt tuyến cao tốc trọng điểm.

Biển Đông "dậy sóng" với 21 cơn bão và áp thấp nhiệt đới (ATNĐ). Điều đáng nói, thiên tai dồn dập ở giai đoạn cuối năm, tạo ra tình trạng "lũ chồng lũ, bão chồng bão".

Sự khốc liệt của thiên tai năm 2025 không chỉ nằm ở cường độ mà còn ở tính phi quy luật.

Thứ nhất là sự trỗi dậy của những "siêu bão muộn". Thông thường, mùa bão tại Việt Nam giảm dần về cường độ vào tháng 11 và 12. Tuy nhiên, năm 2025 ghi nhận những cơn bão mạnh đổ bộ trực diện vào Nam Trung Bộ và Nam Bộ trong những tháng cuối năm. Điều này cho thấy quỹ đạo bão đang có xu hướng dịch chuyển về phía Nam và trở nên khó dự báo hơn, do sự nóng lên của nước biển.

Thứ hai là lưu vực sông Ba và những đỉnh lũ "không tưởng". Lũ lụt năm nay không chỉ xảy ra trên diện rộng mà còn đạt đến mức "lịch sử". Tại lưu vực sông Ba, mực nước đã vượt qua đỉnh lũ mọi thời đại, gây ngập úng nghiêm trọng cho các vùng hạ lưu vốn đã quen với điều kiện khô hạn.

Thứ ba, điểm đáng sợ nhất của năm 2025 chính là các vụ sạt lở đất và lũ quét. Không còn gói gọn ở vùng núi cao, sạt lở đã xuất hiện ở cả những khu vực trung du và ven biển. Những đợt mưa lớn cực đoan với cường suất cao (có nơi đo được hơn 500mm chỉ trong 24 giờ) đã khiến nền đất bão hòa nước, dẫn đến những thảm kịch diễn ra chỉ trong vài giây.

Tại sao thiên tai lại "hung tợn" đến thế?

Dưới góc độ khoa học, sự cực đoan của năm 2025 là kết quả của sự cộng hưởng từ nhiều yếu tố. Chuyên gia khí hậu - PGS.TS Nguyễn Văn Thắng - cho biết: "Năm 2025 là kết quả của sự cộng hưởng từ hiện tượng La Niña mạnh mẽ và sự nóng lên toàn cầu. Nước biển ấm hơn cung cấp nguồn năng lượng khổng lồ cho các cơn bão, trong khi bầu khí quyển giữ nước tốt hơn dẫn đến những trận mưa có cường suất 'nghìn năm có một'.

Chúng ta không còn đối mặt với thiên tai theo mùa, mà là thiên tai theo kịch bản cực đoan nhất. Nhiệt độ toàn cầu tăng khiến bầu khí quyển giữ được nhiều hơi nước hơn, dẫn đến những trận mưa có cường độ chưa từng thấy".

Trước tình hình cấp bách, Chính phủ đã ban hành hàng loạt nghị quyết khẩn cấp, huy động toàn bộ hệ thống chính trị vào cuộc. Không chỉ dừng lại ở cứu trợ, Chính phủ đã khởi động chiến dịch mang tên "Quang Trung thần tốc". Đây là chiến dịch huy động quân đội, thanh niên xung phong và các nguồn lực xã hội để sửa chữa, xây mới nhà cửa cho người dân tại vùng rốn lũ với tốc độ nhanh nhất. Mục tiêu là "không để bất kỳ người dân nào phải chịu cảnh màn trời chiếu đất".

Thế giới đã không đứng ngoài cuộc trước nỗi đau của Việt Nam. Các tổ chức quốc tế như UNDP, UNICEF và các đối tác phát triển đã cam kết hỗ trợ khẩn cấp 23,8 triệu USD. Số tiền này được tập trung vào 3 trụ cột: Tái thiết cơ sở hạ tầng thiết yếu (trường học, trạm y tế); Cung cấp nước sạch và vệ sinh môi trường để ngăn ngừa dịch bệnh sau lũ; Xây dựng các mô hình nhà ở an toàn, thích ứng với bão lũ cho người nghèo.

"Năm 2025 là một phép thử nghiệt ngã nhưng cũng là cơ hội để Việt Nam nhìn nhận lại chiến lược ứng phó của mình. Chúng ta cần một tư duy mới: Không thể chiến thắng thiên nhiên bằng sức mạnh cơ bắp, mà phải sống chung bằng trí tuệ; Khôi phục rừng phòng hộ đầu nguồn và rừng ngập mặn ven biển để tạo ra "lá chắn" tự nhiên bền vững nhất; Kiên quyết di dời các hộ dân ra khỏi vùng có nguy cơ cao về sạt lở, bất chấp những khó khăn về kinh phí và tập quán sinh hoạt..." vị chuyên gia này cho hay.