Nắng nóng kỷ lục khiến các nhà máy điện cũng ‘quá nhiệt’

Từ các nhà máy điện hạt nhân tại Pháp đến các nhà máy điện khí ở Anh, nhiệt độ cao đang làm giảm hiệu suất, buộc nhiều tổ máy phải cắt giảm công suất hoặc tạm dừng vận hành, làm dấy lên lo ngại về khả năng đảm bảo an ninh năng lượng trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng.

Nhiệt độ kỷ lục khiến các nhà máy điện hạt nhân và điện khí đồng loạt gặp khó

Châu Âu đang trải qua một trong những đợt nắng nóng khắc nghiệt nhất lịch sử. Tại Pháp, ngày 23/6 ghi nhận mức nhiệt cao nhất kể từ khi nước này bắt đầu thống kê vào năm 1947, với nhiều khu vực vượt ngưỡng 44 độ C và nền nhiệt ban đêm vẫn duy trì ở mức rất cao.

Nắng nóng kéo dài ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận hành của các nhà máy điện. Một trong những trường hợp điển hình là nhà máy điện hạt nhân Golfech ở miền nam nước Pháp. Tổ máy số 2 đã phải ngừng hoạt động từ tối 22/6 sau khi nhiệt độ nước sông Garonne - nguồn nước dùng để làm mát nhà máy - tăng lên mức quá cao.

Theo Tập đoàn Điện lực Pháp (EDF), đây là biện pháp phòng ngừa nhằm tuân thủ các quy định về môi trường. Các nhà máy điện hạt nhân sử dụng nước từ sông để làm mát lò phản ứng trước khi xả trở lại môi trường với nhiệt độ cao hơn một chút. Tuy nhiên, pháp luật Pháp quy định rất chặt chẽ về nhiệt độ tối đa của lượng nước được trả lại sông nhằm bảo vệ hệ sinh thái.

Khi nhiệt độ nước sông dự kiến lên tới khoảng 28 độ C, việc tiếp tục vận hành sẽ khiến nước thải sau làm mát vượt ngưỡng cho phép, buộc EDF phải tạm dừng lò phản ứng.

Không chỉ Golfech, một lò phản ứng tại nhà máy Nogent-sur-Seine cũng đã ngừng hoạt động, trong khi nhiều nhà máy khác chuẩn bị cắt giảm công suất nếu thời tiết cực đoan tiếp tục kéo dài.

Đây không phải lần đầu tiên ngành điện hạt nhân Pháp chịu tác động từ nắng nóng. Mùa hè năm 2025, các nhà máy có tổng công suất hơn 7 gigawatt từng phải dừng hoạt động, tương đương gần toàn bộ nhu cầu điện của Ireland.

Không chỉ điện hạt nhân, các nguồn điện khác cũng chịu ảnh hưởng. Các nhà máy thủy điện gặp khó khăn khi hạn hán khiến lượng nước tại các hồ chứa và sông giảm mạnh, làm giảm khả năng phát điện. Theo dữ liệu của Ember Energy, trong năm ngoái, sản lượng thủy điện tại châu Âu đã giảm khoảng 13% trong 5 tháng đầu năm do nhiệt độ cao và mực nước thấp.

Trong khi đó, các nhà máy nhiệt điện than và khí tự nhiên cũng không tránh khỏi tác động. Nhiệt độ môi trường cao khiến các tháp giải nhiệt hoạt động kém hiệu quả, làm giảm công suất phát điện.

Riêng tại Anh, năm nhà máy điện khí đã thông báo cắt giảm sản lượng, khiến hệ thống điện mất khoảng 2,5 gigawatt công suất.

Biến đổi khí hậu làm gia tăng nguy cơ thiếu điện trong những mùa hè tới

Nghịch lí lớn nhất của các đợt nắng nóng là đúng thời điểm nhu cầu điện tăng cao nhất thì nhiều nhà máy điện lại phải giảm công suất. Theo Jean-Paul Harreman, Giám đốc dịch vụ thông tin năng lượng Montel, phần lớn áp lực hiện nay đến từ nhu cầu làm mát tăng nhanh trên khắp châu Âu.

Ngay cả những quốc gia vốn có khí hậu ôn hòa như Anh cũng đang chứng kiến sự thay đổi rõ rệt. Số hộ gia đình sử dụng điều hòa không khí tại nước này đã tăng gần gấp đôi kể từ năm 2022. Xu hướng tương tự đang diễn ra ở nhiều quốc gia khác khi các mùa hè ngày càng nóng hơn do biến đổi khí hậu.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo nhu cầu điện phục vụ làm mát trên toàn cầu sẽ tăng gấp đôi vào năm 2050 so với năm 2023. Điều đó đồng nghĩa hệ thống điện trong tương lai sẽ phải đối mặt với áp lực lớn hơn nhiều, không chỉ về sản lượng mà còn về khả năng vận hành an toàn trong điều kiện nhiệt độ cực đoan.

Theo Simone Tagliapietra, chuyên gia cấp cao của tổ chức nghiên cứu Bruegel, các nhà cung cấp điện cần nhanh chóng thích ứng bằng nhiều giải pháp đồng thời.

Các biện pháp bao gồm lập kế hoạch cho các đỉnh phụ tải vào mùa hè, xây dựng hệ thống làm mát thích ứng với khí hậu, tăng cường khả năng chịu nhiệt của lưới điện, triển khai các hệ thống lưu trữ bằng pin và áp dụng cơ chế quản lí phụ tải nhằm phân bổ hợp lí nhu cầu sử dụng điện.

Bên cạnh đó, việc hiện đại hóa hệ thống làm mát tại các nhà máy điện cũng trở thành yêu cầu cấp thiết. Tuy nhiên, quá trình này đòi hỏi nguồn vốn rất lớn. EDF mới đây ước tính riêng chương trình nâng cấp khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu cho các nhà máy điện hạt nhân và thủy điện tại Pháp sẽ tiêu tốn khoảng 600 triệu euro mỗi năm trong vòng 15 năm tới.

Các chuyên gia cho rằng nắng nóng cực đoan đang trở thành phép thử mới đối với hệ thống năng lượng toàn cầu. Nếu trước đây các quốc gia chủ yếu chuẩn bị cho nhu cầu điện tăng vào mùa đông, thì nay những mùa hè kéo dài với nhiệt độ cao cũng đòi hỏi các chiến lược đầu tư tương tự. Khi biến đổi khí hậu khiến các đợt nắng nóng xuất hiện thường xuyên và khắc nghiệt hơn, khả năng thích ứng của hệ thống điện sẽ trở thành yếu tố quyết định bảo đảm an ninh năng lượng cũng như duy trì hoạt động của nền kinh tế trong nhiều thập kỷ tới.