Navi Pillay giành Nobel Hòa bình nhờ nỗ lực thúc đẩy công lí quốc tế
Cựu Cao ủy Nhân quyền Liên Hiệp Quốc Navi Pillay được trao Nobel Hòa bình nhằm ghi nhận những đóng góp trong việc thúc đẩy hòa bình, bảo vệ nhân quyền và củng cố luật pháp quốc tế.
Sinh ra tại Nam Phi, bà Pillay, 85 tuổi, được vinh danh vì những nỗ lực thúc đẩy hòa bình và bảo vệ vai trò của luật pháp quốc tế.
Từ Cao ủy Nhân quyền Liên Hiệp Quốc đến tiếng nói của luật pháp quốc tế
Theo Jørgen Watne Frydnes, Chủ tịch Ủy ban Nobel Na Uy, giải thưởng năm nay gửi đi thông điệp quan trọng về sự cần thiết của các cơ chế pháp lí quốc tế trong việc giải quyết xung đột. Trong thông cáo công bố giải thưởng, ủy ban nhấn mạnh rằng khi số lượng chiến tranh và xung đột gia tăng, các thẩm phán cùng những thiết chế thực thi luật pháp quốc tế ngày càng phải đối mặt với những cuộc tấn công mang tính chính trị.
Ủy ban Nobel cho rằng khả năng giải quyết bất đồng mà không sử dụng vũ lực phụ thuộc vào việc duy trì trật tự pháp lí quốc tế. Một hệ thống trong đó tội phạm chiến tranh phải chịu trách nhiệm và các nạn nhân của hành vi lạm dụng được bảo đảm công lí là điều kiện cần thiết để xây dựng một thế giới hòa bình.
Bà Pillay từng giữ chức Cao ủy Nhân quyền Liên Hiệp Quốc từ năm 2008 đến năm 2014. Trong thời gian này, bà nhiều lần chỉ trích các hành động của Israel, đồng thời tham gia vào những nỗ lực quốc tế nhằm giám sát tình hình nhân quyền tại các khu vực xảy ra xung đột.
Tuy nhiên, hoạt động của Hội đồng Nhân quyền Liên Hiệp Quốc dưới thời bà lãnh đạo cũng vấp phải những chỉ trích từ phía Mỹ. Năm 2014, hơn 100 thành viên Quốc hội Mỹ kí thư gửi bà Pillay, cáo buộc hội đồng có thành kiến với Israel. Những nghị sĩ này cho rằng việc cơ quan quốc tế điều tra Israel nhưng không có cách tiếp cận tương xứng đối với Hamas làm suy giảm uy tín của tổ chức trong lĩnh vực bảo vệ nhân quyền.
Những tranh cãi đó cho thấy vai trò phức tạp của các thiết chế nhân quyền quốc tế, nơi những nỗ lực điều tra và quy trách nhiệm thường phải đối mặt với sự phản đối từ các quốc gia liên quan.
Báo cáo về Gaza và tranh cãi quanh cáo buộc diệt chủng
Năm 2025, bà Pillay giữ chức Chủ tịch Ủy ban Điều tra Quốc tế Độc lập của Liên Hiệp Quốc về các vùng lãnh thổ Palestine. Ủy ban này cáo buộc Israel phạm tội diệt chủng tại Gaza, cho rằng các hành động của nước này nhằm hủy diệt người Palestine. Kết luận gây tranh cãi này tiếp tục làm gia tăng sức ép quốc tế đối với Israel trong cuộc chiến tại Gaza.
Khi đưa ra nhận định, bà Pillay cho rằng có ý định hủy diệt người Palestine tại Gaza thông qua những hành vi đáp ứng các tiêu chí được quy định trong Công ước về ngăn ngừa và trừng trị tội diệt chủng.
Israel bác bỏ mọi cáo buộc diệt chủng liên quan đến chiến dịch quân sự tại Gaza, được nước này tiến hành sau cuộc tấn công của Hamas. Vì vậy, những kết luận của các cơ quan điều tra quốc tế tiếp tục là chủ đề gây tranh luận gay gắt về trách nhiệm pháp lí, cách diễn giải luật pháp quốc tế và việc bảo vệ dân thường trong chiến tranh.
Việc bà Pillay được trao Nobel Hòa bình đặt những vấn đề này trong một bối cảnh rộng hơn: làm thế nào để luật pháp quốc tế có thể phát huy vai trò khi xung đột vũ trang, cạnh tranh địa chính trị và bất đồng giữa các quốc gia ngày càng sâu sắc.
Giải Nobel Hòa bình được xem là một trong những danh hiệu danh giá nhất thế giới. Với quyết định vinh danh bà Pillay, Ủy ban Nobel nhấn mạnh thông điệp rằng hòa bình lâu dài không chỉ phụ thuộc vào việc chấm dứt chiến sự, mà còn cần những cơ chế pháp lí đủ sức bảo đảm trách nhiệm giải trình và công lí cho các nạn nhân.