Nghị định 284/2026/NĐ-CP quan trọng với thị trường tài sản mã hóa như thế nào?
Khi thị trường tài sản mã hóa Việt Nam bước vào giai đoạn thí điểm, Nghị định 284/2026/NĐ-CP trở thành một mảnh ghép quan trọng để xác lập luật chơi.
Cụ thể, từ phát hành, giao dịch đến trách nhiệm của các tổ chức cung cấp dịch vụ. Đây cũng là cơ sở để tăng kỉ luật thị trường và bảo vệ nhà đầu tư khi hoạt động giao dịch dần được đưa vào khuôn khổ chính thức.
Thị trường tài sản mã hóa từ tự phát đến ngưỡng “sân chơi” chính thức
Việt Nam đang đứng trước một bước chuyển quan trọng: không chỉ thừa nhận sự tồn tại của tài sản mã hóa, mà còn từng bước hình thành một thị trường chính thức với các tổ chức cung cấp dịch vụ được cấp phép. Đây là yêu cầu không thể trì hoãn nếu muốn đưa hoạt động giao dịch tài sản mã hóa vào khuôn khổ quản lí.
Theo ông Tô Trần Hòa, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Quản lí thị trường giao dịch tài sản mã hóa, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Bộ Tài chính, Bộ Công an và Ngân hàng Nhà nước đã thống nhất nguyên tắc cho 5 doanh nghiệp vượt qua vòng đánh giá đầu tiên để triển khai sàn giao dịch tài sản mã hóa.
Tuy nhiên, việc vượt qua vòng đánh giá mới chỉ là bước đầu. Các doanh nghiệp còn phải đáp ứng những yêu cầu khắt khe về an ninh, an toàn hệ thống thông tin cấp độ 4, đồng thời hoàn tất việc góp vốn tối thiểu 10.000 tỉ đồng theo quy định.
Những điều kiện này cho thấy Nhà nước không muốn thị trường mới hình thành theo cách quá dễ dàng, với hàng loạt nền tảng có năng lực tài chính, công nghệ hoặc quản trị không đồng đều. Trong một thị trường mà tài sản có thể được giao dịch liên tục, xuyên biên giới và chịu biến động lớn, chất lượng của hạ tầng giao dịch có ý nghĩa trực tiếp đối với mức độ an toàn của nhà đầu tư.
Theo ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối ngân hàng đầu tư, Công ty Chứng khoán An Bình chia sẻ trên báo SGGP, sự ra đời của sàn giao dịch được cấp phép sẽ tạo cơ hội để nhà đầu tư Việt Nam giao dịch và đầu tư tài sản mã hóa một cách chính thức, minh bạch và an toàn ngay trên “sân nhà”.
Điều này đặc biệt quan trọng trong thời điểm trước khi thị trường chính thức được thiết lập, nhà đầu tư có thể tiếp cận nhiều nền tảng ở nước ngoài với mức độ quản lí và bảo vệ khác nhau.
Khi có sàn được cấp phép, việc lựa chọn nền tảng giao dịch không còn đơn thuần là vấn đề về phí, tính năng hay số lượng tài sản được niêm yết. Đó còn là vấn đề tuân thủ pháp luật và mức độ bảo vệ quyền lợi của người sử dụng.
Không chỉ dựng sàn, phải dựng cả niềm tin
Một trong những bước tiến đáng chú ý trong việc hoàn thiện khung quản lí là Nghị định 284/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính về tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa, được Chính phủ ban hành ngày 16/7.
Quy định này đưa ra chế tài đối với các hành vi vi phạm trong thị trường tài sản mã hóa, trong đó đáng chú ý là quy định phạt tiền từ 30-50 triệu đồng đối với nhà đầu tư trong nước giao dịch tài sản mã hóa không thông qua tổ chức cung cấp dịch vụ được Bộ Tài chính cấp phép theo quy định.
Tuy nhiên, quy định về thời điểm áp dụng nghĩa vụ này cần được hiểu cùng với Nghị quyết 05. Theo TS Trần Quý, Viện trưởng Viện Phát triển Kinh tế số Việt Nam, Chủ tịch Công ty Nền tảng tài sản số MetaDAP, không nên hiểu rằng ngay khi Nghị định 284 có hiệu lực thì mọi cá nhân giao dịch trên các sàn chưa được cấp phép sẽ lập tức bị xử phạt.
Nghị quyết 05 quy định sau 6 tháng kể từ khi tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa đầu tiên được Bộ Tài chính cấp phép, nhà đầu tư trong nước mới bắt buộc phải giao dịch thông qua tổ chức được cấp phép. Khi nghĩa vụ này phát sinh, quy định xử phạt liên quan mới được áp dụng. Cách thiết kế này cho thấy chính sách đang hướng đến một quá trình chuyển đổi thay vì tạo ra một cú “đóng cửa” đột ngột đối với nhà đầu tư.
Nhưng về dài hạn, mục tiêu không chỉ là đưa nhà đầu tư về các sàn trong nước. Quan trọng hơn là phải tạo ra một hệ sinh thái đủ minh bạch để họ muốn giao dịch trên các nền tảng được cấp phép.
Đây là bài toán lớn trong bối cảnh Việt Nam có lượng người tham gia thị trường tài sản mã hóa đáng kể. Năm 2024, Việt Nam đứng thứ 5 trong 151 quốc gia về chỉ số chấp nhận tiền mã hóa toàn cầu. Trong khi đó, giai đoạn 2020-2025, Việt Nam ghi nhận hơn 24.000 vụ lừa đảo trực tuyến với số tiền bị chiếm đoạt gần 40.000 tỉ đồng, trong đó có nhiều vụ liên quan đến tài sản mã hóa.
Những con số này cho thấy khoảng cách giữa nhu cầu thị trường và hạ tầng bảo vệ nhà đầu tư từng rất lớn. Thị trường chính thức vì vậy không chỉ cần một vài sàn giao dịch đủ điều kiện, mà còn cần cơ chế công bố thông tin, giám sát giao dịch, kiểm soát gian lận và nâng cao hiểu biết của nhà đầu tư.
UBCK cũng xác định bảo vệ nhà đầu tư là một trong những định hướng trọng tâm, với yêu cầu nhà đầu tư phải được tiếp cận thông tin đầy đủ, chính xác, kịp thời và hiểu rõ quyền lợi cũng như rủi ro của mình.
Nếu làm được điều đó, sàn giao dịch được cấp phép sẽ không chỉ là nơi mua bán tài sản mã hóa. Nó có thể trở thành hạ tầng niềm tin, giúp đưa một thị trường vốn đã tồn tại trên thực tế vào không gian minh bạch hơn, đồng thời từng bước đẩy lùi những nền tảng giao dịch thiếu kiểm soát. Bởi với tài sản mã hóa, bảo vệ nhà đầu tư không thể chỉ bắt đầu sau khi xảy ra sự cố. “Lá chắn” hiệu quả nhất phải được dựng lên ngay từ lúc thị trường được thiết kế.