Nghịch lý ung thư Việt Nam: Vì sao tử vong cao dù số ca mắc thấp?

Sáng 15/5, tại Hội nghị khoa học kỹ thuật Bệnh viện Ung Bướu TP.HCM, TS-BS Diệp Bảo Tuấn – Giám đốc bệnh viện đã đưa ra những phân tích sắc bén về thực trạng điều trị ung thư tại Việt Nam. Trong bối cảnh công nghệ 4.0 bùng nổ, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) kết hợp cùng Y học cổ truyền đang mở ra một chương mới, hứa hẹn thay đổi diện mạo cuộc chiến chống lại căn bệnh nan y này.

Cảnh báo về nghịch lý tử vong cao do phát hiện ung thư muộn

Dẫn nguồn từ những ghi nhận mới nhất của thế giới công bố năm 2024, TS-BS Diệp Bảo Tuấn chỉ ra một thực tế đáng quan ngại: dù tỷ lệ mắc mới ung thư tại Việt Nam không quá cao so với mặt bằng chung toàn cầu, nhưng tỷ lệ tử vong lại nằm ở mức báo động. Theo người đứng đầu Bệnh viện Ung Bướu TP.HCM, nguyên nhân cốt lõi không nằm ở trình độ chuyên môn của y bác sĩ mà xuất phát từ việc phát hiện bệnh quá trễ. Thống kê cho thấy có đến 50% đến 80% bệnh nhân chỉ đến bệnh viện khi bệnh đã tiến triển sang giai đoạn 3 hoặc 4, khiến hiệu quả điều trị bị kéo giảm đáng kể và chi phí leo thang.

Trước tình hình này, ngành y tế thành phố đang thực hiện một cuộc chuyển dịch mang tính chiến lược, tập trung mạnh mẽ vào công tác phòng ngừa và tầm soát sớm. TS-BS Diệp Bảo Tuấn khẳng định rằng ung thư không chừa một ai và việc khám định kỳ hàng năm phải trở thành tiêu chuẩn cho mọi đối tượng, từ trẻ em đến người lớn. Đặc biệt, bệnh viện đang khẩn trương xây dựng các phác đồ tầm soát chuẩn mực để phân tầng nguy cơ, ưu tiên những nhóm đối tượng có lối sống thiếu lành mạnh như hút thuốc lá hoặc sống trong môi trường ô nhiễm, giúp tối ưu hóa nguồn lực và thời gian vàng trong điều trị.

Cuộc cách mạng AI: Khi 4 giờ chờ đợi thu hẹp còn 2 phút

Trong thời đại dữ liệu lớn, AI không chỉ là công cụ hỗ trợ mà đã trở thành nhân tố thay đổi hoàn toàn hiệu suất chẩn đoán. TS-BS Diệp Bảo Tuấn chia sẻ một con số gây kinh ngạc: với sự hỗ trợ của phần mềm chuyên dụng, thời gian lập kế hoạch xạ trị cho một bệnh nhân đã giảm từ 4 tiếng xuống chỉ còn vỏn vẹn 2 phút với độ chính xác vượt trội so với các phương pháp thủ công trước đây.

Không dừng lại ở đó, AI đang được Bệnh viện Ung Bướu TP.HCM triển khai sâu rộng để phát hiện các dấu ấn đột biến gen trong ung thư vú, phổi và dạ dày, từ đó giúp bác sĩ lựa chọn liệu pháp trúng đích chuẩn xác nhất cho từng cá nhân. Việc ứng dụng công nghệ này trong việc đọc phim CT phổi cũng giúp phát hiện những khối u kích thước siêu nhỏ, điều mà mắt thường có thể bỏ sót do áp lực quá tải bệnh nhân. Đây được xem là giải pháp then chốt để giải quyết bài toán quá tải tại các cơ sở y tế tuyến đầu, đồng thời nâng cao chất lượng sống cho người bệnh thông qua các chẩn đoán chính xác và nhanh chóng.

Y học cổ truyền: Mắt xích quan trọng trong điều trị toàn diện

Một góc nhìn mới mẻ và nhân văn được TS-BS Diệp Bảo Tuấn đề cập là vai trò của Y học cổ truyền trong chăm sóc bệnh nhân ung thư. Mặc dù thẳng thắn thừa nhận hiện nay chưa có công trình nghiên cứu nào khẳng định Đông y có thể chữa khỏi ung thư, nhưng vị Giám đốc Bệnh viện Ung Bướu nhấn mạnh tầm quan trọng của nó trong việc hỗ trợ tăng cường miễn dịch và giảm tác dụng phụ sau hóa, xạ trị.

Số liệu khảo sát năm 2025 cho thấy có tới 76% bệnh nhân có nhu cầu kết hợp Đông - Tây y trong quá trình điều trị. Để đáp ứng mong mỏi này, bệnh viện đã chính thức đưa vào hoạt động khoa Phục hồi chức năng - Y học cổ truyền, ứng dụng các kỹ thuật như châm cứu, xoa bóp chuẩn mực ngay tại cơ sở y tế hiện đại. Tuy nhiên, bác sĩ Tuấn cũng đưa ra lời cảnh báo nghiêm khắc đối với xu hướng người dân bỏ ngang điều trị tại bệnh viện để theo đuổi các phương thuốc truyền miệng thiếu cơ sở khoa học trên mạng xã hội hoặc vùng sâu vùng xa, điều này không chỉ gây lãng phí tiền bạc mà còn trực tiếp đe dọa đến tính mạng bệnh nhân do mất đi cơ hội điều trị chính thống.