Người dân và doanh nghiệp sẽ tiếp cận tài nguyên số thế nào?

Tài nguyên số hiện nay được xem là dòng máu chảy trong huyết mạch của nền hành chính hiện đại. Tại Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN), đây là ưu tiên hàng đầu trong chiến lược phát triển dài hạn. Theo Kế hoạch chuyển đổi số năm 2026 được ban hành kèm theo Quyết định số 2100/QĐ-BKHCN ngày 13/4/2026 (gọi tắt là Quyết định 2100). Đây là bước ngoặt quan trọng nhằm chuyển đổi mô hình quản lý từ phân tán sang tập trung, tạo tiền đề để tối ưu hóa hiệu suất làm việc và hỗ trợ ra các quyết định chiến lược dựa trên dữ liệu thực tế.

Bộ KH&CN cho biết, trong bản Kế hoạch chuyển đổi số năm 2026 tại Quyết định 2100, Bộ sẽ triển khai hạ tầng số thống nhất theo hướng tập trung, nhưng có lộ trình và sản phẩm cụ thể, tránh dàn trải. Trọng tâm trước hết là rà soát, chuẩn hóa và thống nhất một số hệ thống hạ tầng hiện có, từng bước chuyển từ mô hình phân tán sang mô hình vận hành theo hướng tập trung “một hạ tầng, nhiều dịch vụ”, trong đó một số hệ thống mới bắt buộc triển khai tái sử dụng các dịch vụ, ứng dụng dùng chung của Bộ.

Bộ đang lên kế hoạch rà soát để tiến tới xây dựng hạ tầng số dùng chung, hình thành kho dữ liệu dùng chung của Bộ và kết nối các cơ sở dữ liệu lớn trong các lĩnh vực như nhiệm vụ khoa học công nghệ, sở hữu trí tuệ, tiêu chuẩn đo lường chất lượng... Đồng thời, hoàn thiện nền tảng tích hợp và chia sẻ dữ liệu cấp Bộ, bảo đảm liên thông với các CSDL quốc gia và Trung tâm Dữ liệu quốc gia.

Điều này đồng nghĩa với việc các hệ thống mới khi triển khai bắt buộc phải tái sử dụng các dịch vụ, ứng dụng dùng chung đã có của Bộ, tạo nên một hệ sinh thái công nghệ đồng bộ và tiết kiệm.

Hiện thực hóa hạ tầng số và kho dữ liệu tập trung

Bộ KH&CN cho biết, để làm được điều này, Bộ đang khẩn trương lên kế hoạch nâng cấp Trung tâm dữ liệu theo chuẩn Tier 3 hoặc tương đương. Đây là tiêu chuẩn khắt khe về hạ tầng trung tâm dữ liệu, đảm bảo tính sẵn sàng cao và khả năng dự phòng rủi ro tối ưu. Bên cạnh đó, việc phát triển hạ tầng điện toán đám mây riêng (Private Cloud) và nâng cấp mạng WAN cho tất cả các trụ sở sẽ tạo ra một mạng lưới kết nối mạnh mẽ, an toàn. Trên nền tảng hạ tầng vững chắc đó, Bộ sẽ hình thành một "Data Lake" - kho dữ liệu tổng hợp dùng chung cho toàn ngành, nơi lưu trữ và quản lý tập trung dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau để phục vụ phân tích chuyên sâu.

Theo kế hoạch, Bộ sẽ duy trì, vận hành và phát triển 19 cơ sở dữ liệu chuyên ngành hiện có, đồng thời thiết lập thêm 31 cơ sở dữ liệu chuyên ngành mới. Các cơ sở dữ liệu nội bộ cũng được phát triển song song để hình thành kho dữ liệu quản trị nội bộ hoàn chỉnh. Để hỗ trợ lãnh đạo và cán bộ trong việc theo dõi sát sao tình hình, Bộ sẽ xây dựng các hệ thống bảng điều hành (dashboard) theo từng lĩnh vực như: khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, tiêu chuẩn đo lường chất lượng, sở hữu trí tuệ... Điều này giúp biến các con số khô khan thành thông tin trực quan, phục vụ kịp thời công tác chỉ đạo.

Ba phương thức khai thác tài nguyên số cho cộng đồng

Câu hỏi mà dư luận, đặc biệt là cộng đồng khoa học và giới doanh nghiệp quan tâm nhất hiện nay chính là làm thế nào để tiếp cận và sử dụng kho dữ liệu khổng lồ này ? Trả lời câu hỏi này, Bộ KH&CN cho biết, khi kho dữ liệu tập trung của Bộ KH&CN đi vào vận hành thực chất, người dân và doanh nghiệp sẽ được cung cấp quyền khai thác qua ba phương thức chủ đạo và chuyên nghiệp.

Phương thức đầu tiên và dễ tiếp cận nhất chính là thông qua Cổng dữ liệu mở (Open Data Portal). Đây sẽ là điểm đến duy nhất để mọi cá nhân, tổ chức tra cứu dữ liệu thuộc phạm vi quản lý của Bộ. Các thông tin quý giá như công bố khoa học, kết quả nhiệm vụ KH&CN, danh bạ tổ chức KH&CN hay hồ sơ chuyên gia sẽ được công khai với định dạng chuẩn quốc tế. Việc chuẩn hóa định dạng dữ liệu giúp người dùng dễ dàng tải về, xử lý và ứng dụng vào các mục đích nghiên cứu hoặc kinh doanh mà không gặp rào cản về mặt kỹ thuật.

Phương thức thứ hai dành cho các đối tượng có năng lực công nghệ cao hơn là kết nối qua giao diện lập trình ứng dụng (API). Bộ KH&CN sẽ mở các cổng kết nối API trực tiếp, cho phép các doanh nghiệp công nghệ tích hợp dữ liệu ngành vào quá trình phát triển sản phẩm của mình. Điều này đặc biệt có ý nghĩa với các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, khi họ có thể khai thác dữ liệu về sở hữu trí tuệ, tiêu chuẩn đo lường chất lượng để tạo ra các ứng dụng thông minh, giúp thị trường minh bạch và hiệu quả hơn.

Phương thức thứ ba là thông qua dịch vụ công trực tuyến toàn trình, tích hợp 100% lên Cổng Dịch vụ công quốc gia, giúp tự động hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu sẵn có.

Bảo mật và ứng dụng AI trong quản trị điều hành

Vấn đề an ninh mạng được Bộ KH&CN chú trọng đặc biệt để bảo vệ dữ liệu của người dân và doanh nghiệp. Nội dung xuyên suốt trong kế hoạch là bảo đảm an toàn thông tin ngay từ khâu thiết kế (security by design). Bộ sẽ hoàn thành việc phân loại, xác định cấp độ an toàn cho từng hệ thống và triển khai giám sát an toàn thông tin tập trung. Điều này giúp dữ liệu khi tích hợp vào kho chung sẽ được phân quyền chặt chẽ, bảo vệ bí mật kinh doanh bằng các công nghệ hiện đại nhất, loại bỏ hoàn toàn nỗi lo rò rỉ thông tin nhạy cảm.

Bên cạnh bảo mật, năm 2026 sẽ chứng kiến sự đột phá khi Bộ đưa vào vận hành các hệ thống chỉ đạo dựa trên dữ liệu thực tế. Trợ lý ảo AI hỗ trợ quản trị điều hành sẽ được tích hợp trực tiếp vào hệ thống quản lý văn bản. Trợ lý ảo này không chỉ giúp cán bộ công chức nâng cao hiệu quả làm việc mà còn hỗ trợ tổng hợp, phân tích và cảnh báo sớm các vấn đề phát sinh từ dữ liệu ngành. Mục tiêu của Bộ là 100% hoạt động quản lý điều hành được thực hiện trên môi trường số, với 3 hệ thống được nâng cấp và xây dựng mới 6 hệ thống phục vụ quản trị nội bộ.

Việc tổ chức lại mô hình vận hành hạ tầng dưới một đầu mối thống nhất - Trung tâm Công nghệ thông tin - sẽ giúp giảm tình trạng đầu tư phân tán, nâng cao hiệu quả khai thác và tối ưu hóa chi phí. Tổng thể, năm 2026 không chỉ dừng lại ở các con số kỹ thuật mà hướng tới mục tiêu phụng sự xã hội. Khi dữ liệu số, tài nguyên số không còn nằm trong các ngăn kéo tủ hồ sơ mà trở thành một hệ sinh thái mở, nó sẽ trở thành động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế số và xã hội số tại Việt Nam. Đây là nền tảng để tri thức khoa học thực sự đi vào đời sống, tạo ra giá trị thiết thực cho cộng đồng.