Người lao động ngày càng mất tự tin trước nỗi lo bị AI thay thế

Một báo cáo vừa được công bố vào hôm nay 22/5 cho thấy tâm lý bất an và sự mất lòng tin của người lao động đối với doanh nghiệp đang chạm mức cao kỷ lục. Điều này đặt ra thách thức lớn cho các nhà quản lý trong việc duy trì hiệu suất cũng như tinh thần làm việc của nhân viên giữa kỷ nguyên công nghệ.

Nỗi ám ảnh mất việc và sự sụt giảm niềm tin của người lao động

Theo báo cáo Xu hướng Nhân tài Toàn cầu năm 2026 của hãng tư vấn Mercer, số lượng nhân viên cảm thấy bản thân đang phát triển và thăng hoa tại nơi làm việc đã rơi xuống mức 44% trên toàn thế giới. Con số này đánh dấu mức sụt giảm nghiêm trọng lên tới một phần ba so với dữ liệu được ghi nhận của hai năm trước và là mức thấp nhất kể từ khi Mercer bắt đầu tiến hành thu thập số liệu thống kê vào năm 2018. Mức độ sụt giảm này phản ánh một thực tế đáng lo ngại về chất lượng đời sống tinh thần của nhân viên tại các công sở hiện nay.

Ông Kazuaki Oji, trưởng nhóm dịch vụ tư vấn nghề nghiệp tại Mercer Nhật Bản, chia sẻ trong một cuộc họp báo rằng với vô số những cuộc thảo luận xoay quanh trí tuệ nhân tạo hiện nay, mối quan ngại của người lao động về việc mất việc làm đang gia tăng một cách đáng kể. Ông lưu ý thêm rằng người lao động hiện nay có nguy cơ cao ôm ấp những sự hiểu lầm và mất lòng tin đối với chính công ty của họ, đồng thời mang trong mình nỗi lo lắng từ sâu thẳm về những gì tương lai sắp mang đến.

Cuộc khảo sát năm 2026 của Mercer được thực hiện trên quy mô rộng lớn, bao gồm khoảng 12 nghìn chuyên gia, trong đó có các giám đốc điều hành cấp cao, lãnh đạo bộ phận nhân sự và nhân viên làm việc tại 16 quốc gia và khu vực, bao gồm Trung Quốc, Ấn Độ và Mỹ. Dữ liệu phân tích từ báo cáo chỉ ra rằng 40% người lao động khẳng định một trong những mối bận tâm lớn nhất của họ về việc làm trong tương lai là mất vị trí hiện tại vào tay trí tuệ nhân tạo. Tỷ lệ này đã tăng vọt 12 điểm phần trăm so với năm 2024.

Đáng chú ý, có tới 99% những người ở cấp quản lý lãnh đạo nhận định rằng việc tích hợp công nghệ mới này vào quy trình làm việc chắc chắn sẽ dẫn đến việc cắt giảm một phần nhân sự. Cùng với đó, 98% dự đoán các đợt tái cơ cấu tổ chức sẽ diễn ra trong vòng 2 năm tới. Những số liệu này cho thấy rủi ro máy móc thay thế con người là một thực tế đang hiện hữu trên diện rộng chứ hoàn toàn không phải là những lời đồn đoán vô căn cứ.

Bất bình đẳng công nghệ và bài toán phân bổ nhân sự

Mặc dù nhiều nhân viên thừa nhận trí tuệ nhân tạo mang lại những tác động rất tích cực đối với năng suất và hiệu quả xử lý công việc hàng ngày, có đến 72% số người được hỏi cảm thấy có sự bất bình đẳng rõ rệt trong việc tiếp cận các công cụ này cũng như các chương trình đào tạo tại công ty của họ.

Khoảng 56% khẳng định sự chênh lệch trong cơ hội tiếp cận công nghệ đã gây ra tác động tiêu cực đến tinh thần làm việc chung của tập thể. Bất chấp những tiếng nói lo ngại này, hiện chỉ có vỏn vẹn 19% các nhà lãnh đạo nhân sự cho biết họ thực sự xem xét đến những tác động tâm lý và cảm xúc của trí tuệ nhân tạo khi thiết kế các chiến lược áp dụng kỹ thuật số của tổ chức.

Bà Kahori Homma, quản lý cấp cao tại Mercer Nhật Bản, nhận định những con số này chỉ ra rằng giới quản trị đang có một xu hướng rất rõ rệt trong việc đánh giá thấp những tác động tiêu cực về mặt tâm lý và cảm xúc mà công nghệ mới gây ra cho nhân viên. Bà nhấn mạnh các doanh nghiệp cần phải xem xét kỹ lưỡng những phát hiện từ báo cáo và nỗ lực giải quyết các vấn đề này một cách trực diện thay vì né tránh.

Đi sâu vào tình hình thực tế tại thị trường lao động Nhật Bản, ông Oji chỉ ra rằng mặc dù nhiều công ty đã cố gắng giảm khối lượng công việc thông qua chuyển đổi kỹ thuật số hoặc thuê ngoài một số chức năng nhất định, họ vẫn đang vấp phải rất nhiều khó khăn trong việc tối ưu hóa sự phân bổ lực lượng lao động. Ví dụ, họ rất chật vật trong khâu luân chuyển nhân viên sang các nhiệm vụ đòi hỏi tư duy sáng tạo hoặc mang lại giá trị gia tăng cao hơn.

Ông Oji giải thích rằng ngay cả khi khối lượng công việc thực tế giảm đi, các doanh nghiệp Nhật Bản lại có xu hướng giao phó và tạo ra những nhiệm vụ mới cho nhân viên, nơi mà các kỹ năng của họ ngay từ đầu đã không thực sự tương thích. Điều này tạo ra sự lãng phí tài nguyên con người và gây thêm áp lực cho người lao động.

Trách nhiệm điều phối giờ đây phụ thuộc rất lớn vào các nhà quản lý trên tuyến đầu trong việc quyết định cách thức phân bổ vai trò hợp lý giữa trí tuệ nhân tạo và lực lượng nhân sự truyền thống. Ông Oji kết luận rằng việc đưa công nghệ vào để cải thiện hiệu suất vận hành chắc chắn sẽ trực tiếp thúc đẩy sự lo âu trong tổ chức.

Chính vì thế, các nhà lãnh đạo doanh nghiệp sẽ được kỳ vọng phải chủ động giao tiếp nhiều hơn bao giờ hết để định hướng tư tưởng và nói rõ cho người lao động biết lộ trình tương lai của họ sẽ ra sao trong một môi trường làm việc đang bị máy móc tái định hình một cách mạnh mẽ.