Người trẻ và 'cơn ác mộng' hoại tử chỏm xương đùi

Những năm tháng tuổi trẻ bị đánh cắp bởi căn bệnh của “tuổi già”

Trước đây, hoại tử chỏm xương đùi thường gặp ở người trên 40 tuổi, đặc biệt là nam giới. Nhưng hiện nay, bệnh đang có xu hướng trẻ hóa.

Tại Việt Nam, số ca chấn thương xương khớp ở thanh niên ngày càng nhiều. Báo cáo tại một số bệnh viện tuyến trung ương cho thấy tỷ lệ bệnh nhân dưới 35 tuổi bị hoại tử chỏm xương đùi không còn hiếm gặp.

Ở tuổi 19, đáng lẽ là thời gian rực rỡ nhất của tuổi trẻ - thời đi học, thời của năng lượng, của ước mơ và dự định. 32 tuổi, lẽ ra là độ tuổi sung sức, gánh vác gia đình, sự nghiệp.

Tuy nhiên, với H.T (32 tuổi, ngụ Gò Dầu, tỉnh Tây Ninh) và A.T (19 tuổi, ngụ Trảng Bàng , tỉnh Tây Ninh) những năm tháng này lại bị phủ bóng bởi căn bệnh ít ai nghĩ đến - hoại tử chỏm xương đùi, một bệnh lý thường gắn liền với người trung niên, thậm chí là người già.

Trong suốt nhiều tháng qua, H.T phải sống chung với cơn đau triền miên ở vùng háng. Mỗi bước đi thành một cực hình. Anh đi khám nhiều nơi, uống thuốc, châm cứu, vật lý trị liệu… nhưng bệnh không cải thiện. Đến khi đến Bệnh viện đa khoa Xuyên Á Tây Ninh, bác sĩ chẩn đoán cả hai khớp háng của anh đều đã tổn thương nặng, bên trái đau dữ dội và không còn đáp ứng với thuốc giảm đau. Chỉ còn một giải pháp là phẫu thuật thay khớp háng nhân tạo.

Cũng tại bệnh viện này, A.T - một thanh niên vừa bước vào tuổi 19, nhập viện trong tình trạng không thể tự đi lại. Ban đầu A.T nghĩ cơn đau chỉ do tập luyện thể thao nhiều. Nhưng sau một thời gian, cơn đau dữ dội đến mức em chỉ có thể nằm một chỗ. Kết quả chẩn đoán cho thấy, em bị hoại tử chỏm xương đùi trái nặng. Các bác sĩ nhanh chóng tiến hành thay khớp giúp em thoát khỏi nguy cơ tàn phế ở tuổi đời còn rất trẻ.

Chia sẻ sau ca phẫu thuật thay khớp háng thành công, A.T xúc động nói: “Em từng nghĩ mình sẽ phải ngồi xe lăn cả đời. May mắn nhờ các bác sĩ, em có cơ hội được sống như một người bình thường”.

ThS-BS Nguyễn Hoàng Cương - Phó trưởng khoa Chấn thương chỉnh hình cho biết hoại tử chỏm xương đùi (Avascular Necrosis – AVN) là tình trạng xương ở phần chỏm đùi (khớp háng) bị thiếu máu nuôi, dẫn đến hoại tử, sụp lún và hỏng khớp.

“Đây là bệnh lý tiến triển âm thầm, giai đoạn đầu chỉ đau mơ hồ ở háng, dễ nhầm với thoái hóa hoặc chấn thương nhẹ. Khi phát hiện, đa số bệnh đã tiến triển nặng”, bác sĩ Cương cho biết.

Vì sao nhiều người trẻ bị hoại tử chỏm xương đùi?

Theo bác sĩ Cương, các trường hợp hoại tử chỏm xương đùi ở người trẻ đang có xu hướng gia tăng. Nguyên nhân có thể liên quan đến chấn thương, lạm dụng thuốc corticoid, rối loạn tuần hoàn hoặc một số bệnh lý khác. Nếu không điều trị kịp thời, bệnh có thể dẫn đến tàn phế, người bệnh mất khả năng đi lại, thậm chí phụ thuộc vào người khác trong sinh hoạt hằng ngày.

Các yếu tố nguy cơ bao gồm: Chấn thương (gãy cổ xương đùi, trật khớp háng gây tổn thương mạch máu nuôi chỏm); lạm dụng corticoid (sử dụng kéo dài hoặc liều cao thuốc chống viêm, chống dị ứng); rượu bia (uống nhiều rượu làm rối loạn mỡ máu, gây tắc mạch máu nuôi xương); bệnh lý nền (lupus ban đỏ, rối loạn đông máu, thiếu máu hồng cầu hình liềm...).

Ngoài ra còn có các trường hợp không rõ nguyên nhân. Đây là một số trường hợp bệnh nhân trẻ không có yếu tố nguy cơ rõ ràng.

Phân tích của bác sĩ Cương cho thấy, một trong những lý do quan trọng khiến bệnh gia tăng ở người trẻ là lối sống hiện đại. Rượu bia, thuốc lá, stress, lạm dụng thuốc giảm đau và corticoid… đều góp phần. Ngoài ra, tai nạn giao thông và thể thao cũng làm tăng nguy cơ chấn thương vùng háng.

Bác sĩ Cương nhấn mạnh: Điều đáng lo ngại là người trẻ thường chủ quan. Họ nghĩ mình còn khỏe, cơn đau chỉ là tạm thời, tự uống thuốc giảm đau. Đến khi bệnh nặng, khớp háng đã hỏng thì lựa chọn duy nhất là phẫu thuật thay khớp.

Để xử lý các trường hợp hoại tử chỏm xương đùi ở người trẻ, bác sĩ Cương cho biết thay khớp háng nhân tạo chính là “phao cứu sinh”. Thay khớp háng nhân tạo là một trong những thành tựu lớn của y học hiện đại. Ca mổ giúp loại bỏ chỏm xương bị hoại tử và thay bằng khớp nhân tạo làm từ hợp kim, nhựa chuyên dụng hoặc gốm sinh học.

“Ưu điểm của kỹ thuật thay khớp háng nhân tạo là bệnh nhân có thể đứng dậy, tập đi chỉ sau 1 - 2 ngày; đi lại, sinh hoạt bình thường, thậm chí chơi thể thao nhẹ”, bác sĩ Cương cho biết thêm.

Tuy nhiên, phẫu thuật thay khớp cũng có những thách thức, đặc biệt ở người trẻ. Khớp nhân tạo có tuổi sử dụng trung bình 15 - 20 năm. Ở người trẻ tuổi thọ còn dài, nguy cơ phải thay lại khớp trong tương lai là có thật. Vì vậy, việc lựa chọn vật liệu, kỹ thuật mổ và chăm sóc sau phẫu thuật đóng vai trò then chốt.

“Để đạt hiệu quả lâu dài, bệnh nhân phải tuân thủ nghiêm ngặt phục hồi chức năng và tái khám định kỳ. Ngay sau mổ, bệnh nhân tập ngồi dậy, tập thở, tập co duỗi chân dưới sự hướng dẫn của kỹ thuật viên. Sau 1 - 2 ngày, tập đứng với khung tập đi hoặc nạng. Sau vài tuần đi lại bình thường, tránh các động tác vặn xoay mạnh. Trong 6 tháng đầu tuyệt đối tránh mang vác nặng, chạy nhảy, ngồi xổm”, bác sĩ Cương khuyên.