Nhà sáng lập Gojek đối mặt 18 năm tù vì dự án mua sắm Chromebook

Mức án này xuất phát từ những cáo buộc liên quan đến vai trò của nhà sáng lập Gojek trong một vụ án tham nhũng xoay quanh dự án mua sắm máy tính xách tay Google Chromebook trị giá 9,3 nghìn tỉ rupiah, tương đương khoảng 531 triệu USD. Vụ việc đang thu hút sự chú ý lớn từ dư luận khi phơi bày những góc khuất trong quá trình chuyển đổi số ngành giáo dục thời kỳ đại dịch.

Cáo buộc trục lợi và xung đột lợi ích của nhà sáng lập Gojek

Nhà sáng lập Gojek Nadiem Makarim bị cáo buộc lạm quyền và nhận tổng cộng 4,8 nghìn tỉ rupiah dưới dạng lợi ích kinh tế từ việc chỉ đạo mua sắm 1,16 triệu chiếc Chromebook cho các trường học từ năm 2020 đến năm 2022. Quá trình này diễn ra trong nhiệm kỳ làm bộ trưởng của ông từ năm 2019 đến năm 2024, đi kèm với một thỏa thuận liên quan về giấy phép quản lý thiết bị Chrome.

Gói mua sắm khổng lồ này là một phần trong chương trình số hóa của bộ nhắm vào các trường học ở vùng sâu vùng xa nhằm hỗ trợ việc học tập trong đại dịch Covid-19. Tuy nhiên, chương trình cuối cùng bị đánh giá là một sự thất bại do tình trạng thiếu quyền truy cập Internet trầm trọng ở những khu vực này.

Các công tố viên lập luận rằng đã có sự xung đột lợi ích nghiêm trọng với Google châu Á Thái Bình Dương. Họ cho rằng ông Makarim đã thúc đẩy việc sử dụng Chromebook sau khi Google đầu tư vào công ty do chính ông sáng lập, đơn vị phát triển ứng dụng Gojek. Ứng dụng này sau đó sáp nhập với nền tảng thương mại điện tử Tokopedia để tạo thành siêu ứng dụng GoTo vào năm 2021 và chính thức lên sàn chứng khoán Indonesia vào năm 2022. Theo cơ quan công tố, khoản đầu tư của Google vào Gojek đã làm tăng tài sản cá nhân của Makarim thêm 809 tỉ rupiah vào năm 2021, trước khi tăng vọt thêm 4 nghìn tỉ rupiah vào năm tiếp theo.

Công tố viên trưởng Roy Riady đã đọc cáo trạng, nhấn mạnh rằng bị cáo vì mục đích trục lợi cá nhân đã bỏ qua chất lượng giáo dục ở các cấp đầu đời, tiểu học và trung học. Hậu quả là khối tài sản cá nhân của ông tăng lên một cách bất thường. Cơ quan công tố yêu cầu ông Makarim phải hoàn trả toàn bộ 4,8 nghìn tỉ rupiah cho nhà nước, nếu không sẽ phải ngồi tù thêm 9 năm.

Con số này cao hơn nhiều so với ước tính ban đầu rằng vụ tham nhũng gây thiệt hại cho nhà nước 2,18 nghìn tỉ rupiah. Thậm chí, một thẩm phán trong phiên tòa xét xử một bị cáo khác vào thứ ba đã gợi ý rằng thiệt hại thực tế có thể lên tới 5,2 nghìn tỉ rupiah thông qua việc nâng khống giá máy tính và thỏa thuận giấy phép.

Lời biện hộ và những lo ngại về hệ thống tư pháp

Ông Makarim cùng luật sư của mình không đưa ra bình luận nào về yêu cầu của cơ quan công tố và đã rời đi ngay sau khi phiên điều trần vào thứ tư kết thúc để thực hiện một ca phẫu thuật nhỏ tại bệnh viện. Trước đó, vào thứ hai, các thẩm phán đã chấp thuận yêu cầu quản thúc tại gia của ông vì lý do sức khỏe. Ông từng bị giam giữ sau khi bị nêu tên là nghi phạm trong vụ án vào tháng 9.

Phiên tòa tiếp theo của ông dự kiến diễn ra vào ngày 2/6. Trong vụ án này, ba bị cáo khác đã bị tuyên án khoảng bốn năm tù mỗi người, bao gồm cựu cố vấn công nghệ của bộ là Ibrahim Arief, cùng cựu giám đốc giáo dục tiểu học và cựu giám đốc giáo dục trung học. Một nghi phạm khác là Jurist Tan, cựu cố vấn của bộ và từng là giám đốc điều hành Gojek, vẫn đang trốn truy nã.

Về phần mình, Nadiem Makarim liên tục phủ nhận mọi hành vi sai trái, gọi các cáo buộc là sự vu khống trắng trợn nhắm vào cá nhân ông. Cựu bộ trưởng giải thích rằng sự gia tăng tài sản của ông hoàn toàn đến từ sức bật giá trị cổ phiếu tại GoTo, đặc biệt là sau khi công ty này ra mắt thị trường chứng khoán.

Trong một phiên điều trần, ông khẳng định việc mua sắm Chromebook là nỗ lực hiện thực hóa tầm nhìn số hóa giáo dục của Tổng thống Joko Widodo lúc bấy giờ nhằm hỗ trợ giáo viên. Ông lập luận rằng nhân viên của bộ khi đó thiếu năng lực xây dựng các ứng dụng quy mô lớn, đòi hỏi chuyên môn đặc thù mà chỉ những chuyên gia trong ngành công nghệ toàn cầu mới có được.

Scott Beaumont, cựu chủ tịch Google châu Á Thái Bình Dương, đã phủ nhận sự tham gia của công ty công nghệ này trong phiên điều trần trực tuyến vào tháng 4. Ông khẳng định hoàn toàn không có mối liên hệ nào giữa khoản đầu tư của Google vào GoTo và các cuộc thảo luận với Bộ Giáo dục. Vụ việc của ông Makarim là một trong số những vụ án khiến giới quan sát lo ngại về xu hướng hình sự hóa các quyết định thực thi chính sách công tại Indonesia.

Một ví dụ tiêu biểu khác là bản án dành cho nhân vật đối lập Thomas Lembong vào tháng 7 năm ngoái vì cáo buộc tham nhũng trong thời gian làm bộ trưởng thương mại. Tổng thống Prabowo Subianto sau đó đã ban lệnh ân xá cho ông Lembong trước những chỉ trích từ công chúng cho rằng vụ án mang động cơ chính trị.