Nhà thơ, nhà giáo Hoàng Ngọc Mai: Gieo yêu thương từ giáo dục và thơ ca

Sau ngày đưa cháu đến trường khai giảng năm học mới, tôi lại nhớ đến hai tập thơ của Hoàng Ngọc Mai viết cho thiếu nhi, vừa mới xuất bản. Cả hai tập đều được các cháu ở hai độ tuổi (dưới 5 tuổi và từ 6 đến 12 tuổi) cùng phụ huynh đón nhận hân hoan vào ngày 5/9/2026 tại trường Alfred Nobel. Tôi để ý thấy nhiều cháu dừng ở những trang có các bài như:

Bài thơ hạnh phúc

Con đi ngàn dặm

Mẹ lo muôn điều

Chân trời góc bể

Mắt mẹ dõi theo…

Ông Trăng ở lại

Ông Trăng ơi xuống trần gian

Dừng chân ông nhé, cốm vàng mời ông

Bánh nướng, bánh dẻo một đồng

Trái hồng, trái bưởi đang trông ông về

Trung thu sáng cả miền quê

Ông Trăng ở lại đừng về nghe ông.

Quê hương

Ai cũng có một quê hương

Sinh ra ở đó để thương để về

Cội nguồn gốc rễ là quê

Dẫu đi trăm ngả mải mê nơi nào.

Càng học càng thấy tự hào

Càng yêu tha thiết biết bao quê nhà.

Cảm ơn bài học hôm qua

Đã cho em được hiểu ra rất nhiều.

Cô thầy nuôi dưỡng tình yêu

Quê hương đất nước bao điều khắc ghi

Chúng em hứa trước quốc kỳ

Mai ngày khôn lớn tỏa đi mọi miền.

Chung tay gìn giữ bình yên

Dựng xây đất nước mẹ hiền Việt Nam.

Nhiều lắm những bài thơ giàu cảm xúc, hình ảnh đẹp và gợi cảm như vậy. Hai tập thơ kể trên còn đặc biệt ở những minh họa rất đẹp của họa sĩ Hải Kiên.

Chưa hết.

Tuần vừa rồi, cùng bè bạn xem phim Hộ linh tráng sĩ, tôi lại như gặp những người yêu thơ Hoàng Ngọc Mai. Họ nhắc đến những vần thơ gợi lên hình ảnh quê hương, đất tổ vua Đinh:

“Mời người vãn cảnh Ninh Bình

Non xanh nước biếc bình minh rạng ngời

Lòng người rộng mở thảnh thơi

Nức lòng lữ khách khắp trời hương đưa…

…Những rừng xanh chim hót líu lo

Nam Định vang tiếng học trò

Đền Trần rồng lượn tiếng hò ca vang…”

(Ninh Bình Linh Ứng)

Hay:

“Ninh Bình đất mẹ ta ơi

Sông Vân núi Thúy gọi mời người xa

Qua bao bão táp phong ba

Giờ đây người đã chính là bồng lai.

Một vùng du lịch nay mai

Gần xa lữ khách một hai sum vầy

Dừng chân ngắm cảnh nơi đây

Non xanh nước biếc trời mây hữu tình.

Non Nước rực ánh bình minh

Đưa ta vãn cảnh quê mình Trường Yên

Ngắm đền, ngắm cảnh thiên nhiên

Nơi đâu cũng đẹp, cũng duyên, cũng tình.

Chèo thuyền qua động cùng mình

Tràng An, Địch Lộng soi hình nước trong

Một lần lỡ có chờ mong

Vẻ ngoài như đã mà trong ngập ngừng…”

(Ninh Bình ta đó nơi đâu bằng mình)

Hoàng Ngọc Mai giỏi văn từ khi còn ngồi ghế phổ thông. Chị đã xuất bản nhiều tập thơ, nhạc, CD và VCD những bài hát phổ thơ của chị. Chị cũng là một cây cọ, sẽ có triển lãm trong nay mai. Nhưng vốn là người cẩn trọng, chị chưa công bố nhiều về bản thân. Năm 2025, Hoàng Ngọc Mai ra mắt tập thơ Mẹ ơi! Con nhớ Mẹ, một tiếng thơ hướng vào ký ức và lòng hiếu kính của người con đối với mẹ. Tập thơ làm rung động những người yêu thơ Hàn Quốc và đã được dịch ra tiếng Hàn (bởi Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Vân), phát hành ở Hàn Quốc. Mẹ ơi! Con nhớ Mẹ còn được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (VietKings) xác lập kỷ lục với nội dung liên quan đến việc chuyển các trích đoạn/chủ đề về mẹ thành tranh thư pháp vẽ hoa mai.

Đọc những sáng tác của Hoàng Ngọc Mai, người đọc nhận ra một giọng thơ chân thành, mềm mại và gần gũi. Chị không tìm cách làm cho cảm xúc trở nên xa lạ bằng những hình thức cầu kỳ; trái lại, từ những hình ảnh đời thường, chị chạm tới những tình cảm có tính phổ quát. Thơ của Hoàng Ngọc Mai có khả năng đến gần với trẻ em và dù viết cho ai (người lớn hay trẻ em), vẫn giữ được sự đồng cảm của mọi lứa tuổi.

Hai tập Lời mẹ lời cô và Bài thơ hạnh phúc đã đưa thơ Hoàng Ngọc Mai trở về đúng nơi chị đã sống và làm việc trên 20 năm: Thế giới của trẻ em, người mẹ, người cô và những bài học đầu đời về yêu thương. Người đọc thấy rõ sự quan tâm sâu sắc của Hoàng Ngọc Mai đối với thế giới tuổi thơ. Ở đây, hình ảnh người mẹ và người cô không chỉ là những nhân vật thân thuộc mà còn là những người trao truyền tình yêu thương, ký ức, ước mơ và những bài học đầu tiên cho một con người.

Những sáng tác dành cho thiếu nhi nhưng tình cảm và ngôn ngữ của Hoàng Ngọc Mai đã chạm đến những người mẹ, người cô và những đứa trẻ; từ ký ức của một đời người đến những tâm hồn đang bắt đầu lớn lên. Có lẽ đó cũng là điểm gặp nhau giữa nhà giáo Hoàng Ngọc Mai và nhà thơ Hoàng Ngọc Mai. Một bên chăm sóc sự trưởng thành của con người bằng giáo dục; một bên nuôi dưỡng tâm hồn bằng thơ. Hai công việc tưởng khác nhau nhưng cùng hướng tới một điều: làm cho con người biết yêu thương, biết trân trọng gia đình, biết nhớ về nguồn cội và biết sống đẹp hơn.

Thơ Hoàng Ngọc Mai không hấp dẫn bởi sự cầu kỳ của câu chữ mà là sự nhất quán của một người viết lấy tình yêu thương làm nguồn mạch sáng tác.

Trong Lời nói đầu của sách, nhà thơ Hoàng Ngọc Mai viết:

“… Đây là những sáng tác đầu tiên của tôi viết cho thiếu nhi và cũng là những vần thơ tôi trân trọng dành tặng các em. Mỗi bài thơ được chắt chiu trong nhiều năm gắn bó với nghề dạy học và công tác quản lý giáo dục. Mỗi ngày được nhìn các em đến trường với ánh mắt trong veo, được lắng nghe tiếng cười hồn nhiên, những câu hỏi ngây thơ và những ước mơ trong trẻo của tuổi thơ, tôi càng thấm thía rằng: tâm hồn trẻ nhỏ không chỉ cần được nuôi dưỡng bằng những kiến thức khoa học mà còn cần được nuôi dưỡng bằng cái đẹp, bằng lòng nhân ái và bằng thơ ca… Là những khúc đồng dao trong trẻo, dịu dàng dành cho những năm tháng đầu đời. Tôi mong những vần thơ ấy sẽ theo lời ru của mẹ, câu chuyện kể của bà, vòng tay yêu thương của cha và lời dạy ân cần của cô giáo để gieo vào tâm hồn trẻ thơ tình yêu gia đình, tình yêu thiên nhiên và niềm vui sống… Và… như là những bước chân đầu tiên trên hành trình khám phá cuộc sống.

Qua từng bài thơ, tôi muốn gửi gắm tình yêu quê hương, mái trường, tình bạn, lòng biết ơn, sự sẻ chia và niềm tự hào về những giá trị văn hóa Việt Nam. Tôi tin thơ ca có thể giúp các em biết rung động trước cái đẹp, biết yêu thương con người, biết sống nhân ái và biết nuôi dưỡng những ước mơ lớn.

Suốt những năm gắn bó với giáo dục, tôi luôn tin rằng dạy học không chỉ là truyền đạt kiến thức mà còn là bồi đắp tâm hồn và hình thành nhân cách. Thơ ca, bằng vẻ đẹp giản dị và sức lay động nhẹ nhàng, có thể góp phần nuôi dưỡng những điều tốt đẹp ấy. Nếu một bài thơ trong hai tập sách này mang đến cho các em một niềm vui nhỏ, một bài học nhẹ nhàng hay để lại một kỷ niệm đẹp của tuổi thơ, thì đó đã là niềm hạnh phúc lớn lao đối với người viết.

Tôi xin gửi hai tập thơ lần đầu viết cho thiếu nhi này đến các em với tất cả tình yêu thương và niềm tin vào thế hệ tương lai của đất nước. Xin trân trọng gửi lời tri ân tới các bậc cha mẹ, các thầy cô giáo và tất cả những người đã, đang và sẽ đồng hành cùng các em trên con đường khôn lớn.

Mong rằng những vần thơ mộc mạc này sẽ góp thêm một sắc màu nhỏ trong khu vườn tuổi thơ của các em, làm giàu thêm vườn thơ thiếu nhi Việt Nam và cùng hòa vào dòng chảy của thơ ca dành cho trẻ em trên thế giới , nơi mọi đứa trẻ đều được lớn lên trong tình yêu thương, lòng nhân ái và những giá trị văn hóa bền vững”.

Hoàng Ngọc Mai có một quan niệm giáo dục khá rõ: Không biến giáo dục thành cuộc đua thành tích. Mới đây, tại lễ khai giảng năm học 2026-2027, chị nói rằng Alfred Nobel không nhằm tạo ra những học sinh giống nhau mà muốn tạo môi trường để mỗi học sinh khám phá giá trị riêng và trở thành phiên bản tốt nhất của chính mình. Quan điểm ấy cũng đã xuất hiện từ những năm đầu xây dựng trường: chú trọng kiến thức nền tảng nhưng đồng thời phát triển ngoại ngữ, kỹ năng, nghệ thuật và tôn trọng cá tính học sinh. Đặc biệt, chị từng chủ trương mở lớp học miễn phí mang tên “Tương lai” cho học sinh nghèo ngay từ ngày đầu thành lập trường.

Trường Alfred Nobel, nơi chị là người đứng đầu, năm nào cũng có cuộc thi vẽ tranh cho thiếu nhi mang chủ đề “Những sắc màu cuộc sống”. Hiện tại, trường có nhiều bức tranh thiếu nhi rất xuất sắc được trưng bày và gửi tham gia triển lãm ở nhiều nơi. Học sinh của trường đã tham gia nhiều cuộc biểu diễn văn nghệ, với các tiết mục đàn, ca, múa, nhảy… cuốn hút khán giả.

Vài nét về nhà thơ, nhà quản lý giáo dục Hoàng Ngọc Mai, nếu viết kỹ thì còn nhiều lắm…