Nhạc AI bước qua ‘điểm bùng phát’ và tranh cãi về giá trị

Một sự thay đổi về “vibe” đang diễn ra trong cách ngành công nghiệp âm nhạc đối diện với cuộc cách mạng AI - ít nhất nếu tin vào người được cho là góp phần lớn khởi động làn sóng này: Mikey Shulman, CEO và đồng sáng lập Suno, nền tảng tạo nhạc bằng AI nổi bật nhất hiện nay.

“Điều này thậm chí còn chưa xảy ra vào cuối năm ngoái, nhưng chỉ trong vài tháng gần đây kể từ đầu năm”, Shulman nói. “Tôi hầu như không gặp nhà sản xuất hay nhạc sĩ nào không dùng Suno ít nhất một phần trong quy trình làm việc. Mọi người bắt đầu cởi mở hơn khi công khai việc sử dụng, và quan trọng nhất là lạc quan hơn về tương lai. Không phải tất cả, nhưng rõ ràng có sự dịch chuyển thị trường”.

AI: Từ điều cấm kỵ đến công cụ được sử dụng rộng rãi

Suno bước vào ngành như một điều cấm kỵ lớn - một “kẻ giết chết nghệ sĩ” được huấn luyện trên hàng triệu bài hát mà không xin phép, một ứng dụng chỉ cần nhập lệnh là có thể tạo ra một ca khúc hoàn chỉnh. Với giới sáng tạo, việc sử dụng nó từng bị coi như sự “phạm thượng”. Đến năm 2024, cả Suno và nền tảng đối thủ Udio đều bị ba hãng thu âm lớn kiện vì vi phạm bản quyền hàng loạt.

Và thực tế, đó vẫn là một phần lớn trong “danh tính” của công ty. Hai trong ba hãng thu âm lớn vẫn đang kiện Suno, và nhiều bên trong ngành vẫn hoài nghi sâu sắc. Chỉ tháng trước, một liên minh các nhà vận động nghệ sĩ đã công bố thư ngỏ “Say No to Suno”, ví công ty như những kẻ trộm đánh cắp châu báu tại bảo tàng Louvre, gọi mô hình này là “vụ chiếm đoạt toàn bộ kho báu âm nhạc của thế giới”.

Tuy vậy, có dấu hiệu cho thấy “cuộc chiến” đang hạ nhiệt. Udio đã đạt được thỏa thuận và hợp tác với Universal Music Group và Warner Music Group vào mùa thu năm ngoái, còn Suno cũng dàn xếp với WMG vào tháng 11. (Sony Music là hãng duy nhất chưa dàn xếp và vẫn đang kiện.) Khi một số hãng bắt đầu gọi các công ty AI là đối tác, các nền tảng này cũng định vị họ không phải là “kẻ xâm lược” mà là một phần của ngành âm nhạc.

Dù vẫn gây tranh cãi, nhiều nhạc sĩ cho biết họ ngày càng thấy đồng nghiệp sử dụng các nền tảng AI như Suno thường xuyên hơn.

Ngành âm nhạc đi trước: AI chỉ đang tăng tốc một xu hướng cũ

Khi ngành âm nhạc tiếp tục dò đường với AI, nó cũng phần nào hé lộ tương lai gần của toàn bộ ngành giải trí, vốn đang chuyển động chậm hơn.

Trong điện ảnh và truyền hình, hiện chỉ có Lionsgate ký thỏa thuận AI với Runway để huấn luyện mô hình trên IP của hãng. Disney từng công bố hợp tác với OpenAI cho công cụ Sora kèm khoản đầu tư 1 tỉ USD vào cuối 2025, nhưng đã rút lui sau khi OpenAI bất ngờ đóng Sora.

Ngược lại, các hãng thu âm hoạt động tích cực hơn nhiều: ký hàng loạt thỏa thuận với Spotify, Nvidia, Splice, Stability AI… nhưng đồng thời cũng sẵn sàng kiện khi thấy bị vượt ranh giới, bao gồm cả việc kiện Anthropic vì dùng lời bài hát để huấn luyện AI Claude.

Bên ngoài hệ thống hãng đĩa, Moises AI - một dịch vụ AI không tạo sinh - đã bổ nhiệm Charlie Puth làm giám đốc âm nhạc.

Đây là thay đổi đáng kể so với hình ảnh một ngành công nghiệp từng bị xem là bảo thủ từ thời Napster - khi vi phạm bản quyền khiến giá trị âm nhạc lao dốc trước khi streaming cứu lại thị trường.

Chuyên gia Tatiana Cirisano cho rằng bà “ngạc nhiên một cách tích cực” với cách ngành nhạc xử lý AI: thay vì né tránh, họ đang cố chứng minh điều ngược lại.

Theo bà, ngành âm nhạc thậm chí có thể thích nghi tốt hơn phim ảnh, vì AI chỉ đang tăng tốc những vấn đề vốn đã tồn tại: rào cản gia nhập thấp, ai cũng có thể phát hành nhạc, mỗi ngày hàng chục nghìn bài được upload lên Spotify, và nền tảng như YouTube đã làm phẳng sân chơi từ lâu.

“AI làm các thách thức tăng tốc đáng kể, nhưng các câu hỏi cốt lõi vẫn vậy,” bà nói.

Tranh cãi vẫn chưa kết thúc: giá trị thật của nhạc AI là gì?

Sau thỏa thuận với WMG, Suno chuyển sang “chế độ hòa giải”, tổ chức trại sáng tác trong tuần Grammy để giới thiệu công nghệ cho nghệ sĩ.

Tại đây, các nhạc sĩ nhập lời vào hệ thống và chỉ trong vài phút đã có bản nhạc hoàn chỉnh với phần sản xuất phức tạp và giọng hát thuyết phục, sau đó được nghệ sĩ thật bổ sung để tăng tính cá nhân.

Shulman gọi Suno là “bộ tăng tốc sáng tạo”. Ông tin tương lai nơi “sáng tạo cũng là tiêu dùng” - người dùng vừa nghe vừa tạo, remix, tương tác với âm nhạc, giống như cách TikTok đang làm.

Tuy nhiên, không phải ai cũng đồng tình. Một số nhạc sĩ đặt câu hỏi: nếu âm nhạc không đến từ sự hiểu và yêu quá trình sáng tạo, thì nó còn ý nghĩa gì?

Trong khi đó, nền tảng Deezer cho biết mỗi ngày có 60.000 bài nhạc AI được tải lên, và tới 85% lượt nghe có dấu hiệu gian lận.

Đại diện Universal Music Group cho rằng phần lớn nội dung này là “rác AI” hoặc phục vụ gian lận, và mức độ người nghe thật sự quan tâm đến nhạc AI là cực thấp.

Dù vậy, Shulman phản bác: ngay cả những bài nhạc AI không phổ biến vẫn có giá trị với người tạo ra chúng.

Cuộc chơi vẫn chưa ngã ngũ

Nói rằng ngành âm nhạc đã giải được bài toán AI là quá sớm. Các mô hình mới dùng dữ liệu có bản quyền đang được phát triển, nhưng hiệu quả và cách chia lợi nhuận vẫn chưa rõ ràng. Tuy vậy, Shulman vẫn lạc quan: “Nhạc AI không cần tất cả mọi người ngay từ đầu”.