Nhật Bản chia sẻ dữ liệu giám sát hàng hải với các nước Đông Nam Á

Động thái chiến lược này là một phần quan trọng trong nỗ lực to lớn nhằm khuyến khích các quốc gia Đông Nam Á áp dụng các dịch vụ nhận thức không gian biển do các doanh nghiệp công nghệ Nhật Bản cung cấp. Sáng kiến này hướng tới việc đảm bảo an toàn tuyệt đối cho các tuyến đường biển trọng yếu vốn đang đóng vai trò là mạch máu vận tải hàng hóa toàn cầu. Theo kế hoạch đã được phác thảo, chương trình này dự kiến sẽ được mở rộng quy mô tới khoảng tám quốc gia đối tác vào đầu thập niên 2030.

Thúc đẩy dịch vụ nhận thức không gian biển và hỗ trợ an ninh ở Đông Nam Á

Hội đồng chiến lược tăng trưởng của chính phủ Nhật Bản dự kiến sẽ đưa các mục tiêu mở rộng hoạt động kinh doanh ra thị trường quốc tế vào một lộ trình đầu tư công tư toàn diện. Lộ trình này sẽ được các nhà hoạch định chính sách hoàn thiện và công bố vào mùa hè năm nay. Để hiện thực hóa mục tiêu này, chính phủ lên kế hoạch thúc đẩy sự phổ biến của các dịch vụ nhận thức không gian biển thông qua hai kênh viện trợ thiết yếu là viện trợ phát triển chính thức (ODA) và hỗ trợ an ninh chính thức (OSA).

Nhật đang gấp rút tăng cường năng lực phòng vệ cho các tuyến đường vận tải hàng hải của mình. Quyết định này được đẩy nhanh đặc biệt là sau khi tình trạng đóng cửa eo biển Hormuz trên thực tế đã làm bộc lộ rõ những rủi ro to lớn đối với quá trình đảm bảo nguồn cung tài nguyên năng lượng phục vụ nền kinh tế.

Các dịch vụ nhận thức không gian biển sở hữu khả năng cung cấp thông tin theo thời gian thực vô cùng giá trị. Lấy ví dụ, hệ thống có thể xác định chính xác vị trí của các tàu thuyền trên biển thông qua nguồn dữ liệu khổng lồ thu thập từ các vệ tinh do Cơ quan Thám hiểm Hàng không Vũ trụ Nhật Bản cùng nhiều doanh nghiệp tư nhân trong và ngoài nước phóng lên quỹ đạo.

Tại Nhật Bản, các công ty công nghệ như IHI Jet Service, một công ty thành viên thuộc tập đoàn công nghiệp IHI, đang tích cực tham gia vào quá trình cung cấp những dịch vụ giám sát hiện đại này. Đồng thời, chính phủ cũng chủ động thu thập thêm nhiều luồng thông tin tình báo từ các nguồn thuộc khu vực tư nhân để làm phong phú dữ liệu.

Nhìn lại lịch sử hợp tác, Tokyo đã nhiều lần cung cấp các thiết bị như tàu tuần tra, xuồng an ninh và máy bay không người lái giám sát cho các quốc gia thân thiện ở Đông Nam Á cũng như khu vực Thái Bình Dương thông qua mạng lưới ODA và OSA. Cụ thể, trong năm tài chính 2025, Nhật Bản đã hoàn tất việc cung cấp các tàu an ninh cho Indonesia và một tàu hỗ trợ lặn chuyên dụng cho lực lượng chức năng Malaysia.

Trước đó, vào năm tài chính 2024, họ cũng đã bàn giao thành công các tàu tuần tra hiện đại cho Philippines. Dựa trên mối quan hệ hợp tác truyền thống này, những quốc gia kể trên được kỳ vọng sẽ trở thành nhóm khách hàng tiềm năng cốt lõi cho các dịch vụ nhận dạng không gian biển của Nhật Bản trong tương lai gần.

Củng cố an ninh cho các tuyến hàng hải trọng yếu ở Đông Nam Á

Những dịch vụ công nghệ cao này được đánh giá là cực kỳ hữu ích trong việc theo dõi sát sao các hoạt động của tàu thuyền từ những quốc gia khác có khả năng gây ra mối lo ngại về an ninh hàng hải. Bên cạnh đó, các nước trong khu vực Đông Nam Á cũng dành sự quan tâm mạnh mẽ đến việc sử dụng công nghệ để giám sát những hoạt động bất hợp pháp trên vùng biển của họ. Điển hình trong số đó là việc ngăn chặn nạn đánh bắt cá trái phép và việc theo dõi hành vi chuyển tải hàng hóa mờ ám giữa các tàu trên biển.

Chính phủ Nhật Bản cam kết sẽ tiến hành khảo sát kỹ lưỡng nhu cầu thực tế của từng quốc gia đối tác, từ đó phản ánh những sự khác biệt đặc thù đó vào hệ thống dịch vụ cung cấp. Các tính năng công nghệ mở rộng có thể bao gồm việc giám sát điều kiện hàng hải liên quan đến những con tàu có hành vi đáng ngờ như cố tình tắt tín hiệu hệ thống nhận dạng tự động và cung cấp hình ảnh có độ phân giải cao tại các khu vực cụ thể mang tính nhạy cảm.

Việc tăng cường hợp tác với các quốc gia này thông qua chia sẻ dữ liệu cũng sẽ nâng cao đáng kể năng lực của Nhật Bản trong việc tự bảo vệ các tuyến đường biển của chính mình. Hiện tại, chính phủ đang vận hành một hệ thống giám sát tàu thuyền tích hợp thông tin thu thập từ nhiều cơ quan chức năng như Bộ Quốc phòng và Lực lượng Bảo vệ Bờ biển, kết hợp chặt chẽ với dữ liệu do các công ty công nghệ nội địa cung cấp. Nước này đang nghiêm túc xem xét việc yêu cầu các quốc gia đối tác cùng tham gia chia sẻ những thông tin mà họ thu thập độc lập để cải thiện độ chính xác và mức độ bao phủ của toàn bộ hệ thống tình báo hàng hải.

Cần lưu ý rằng Nhật Bản mua dầu thô và nhiều nguồn tài nguyên thiên nhiên thiết yếu khác thông qua các tuyến đường giao thương trải dài từ eo biển Hormuz ở Trung Đông, đi qua eo biển Malacca ở Đông Nam Á và eo biển Bashi nằm giữa Đài Loan và khu vực Philippines. Các tuyến đường vận tải quan trọng khác cũng buộc phải đi qua những điểm nghẽn chiến lược như eo biển Lombok và eo biển Sunda ở Đông Nam Á.

Trong một bài phát biểu quan trọng tại Việt Nam vào đầu tháng này, Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đã nhấn mạnh an ninh hàng hải là một yếu tố then chốt không thể thiếu để xây dựng một khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở.

Việc đẩy mạnh phòng vệ các tuyến đường biển cũng sẽ là một điểm nhấn trọng tâm trong quá trình sửa đổi ba tài liệu an ninh quốc gia quan trọng của Nhật Bản, bao gồm Chiến lược An ninh Quốc gia, dự kiến diễn ra trong năm nay. Nắm bắt xu hướng công nghệ tương lai, chính phủ Nhật Bản đặt mục tiêu chiến lược là hỗ trợ các doanh nghiệp trong nước giành được 30% thị phần toàn cầu đối với thị trường máy bay không người lái chuyên dùng cho mục đích giám sát hàng hải vào khoảng năm 2030, đồng thời sẽ thúc đẩy các khoản đầu tư mạnh mẽ để hướng tới mục tiêu to lớn đó.