Nhật tìm đến Việt Nam để xây dựng chuỗi cung ứng đất hiếm

Những bước đi xây dựng chuỗi cung ứng đất hiếm chiến lược này đang được cụ thể hóa mạnh mẽ khi Sumitomo Metal Mining quyết định khai thác nguồn tài nguyên từ Philippines, trong khi tập đoàn thương mại Sojitz đang tích cực hợp tác để phát triển các khu mỏ khoáng sản quy mô lớn tại Việt Nam và Malaysia. Sự chuyển dịch này đánh dấu một nỗ lực toàn diện nhằm đảm bảo an ninh nguyên liệu cho các ngành công nghiệp công nghệ cao trong tương lai.

Mở rộng năng lực sản xuất và thúc đẩy hợp tác chiến lược

Tập đoàn Sumitomo Metal Mining đã lên kế hoạch chi tiết để tăng cường năng lực sản xuất scandium thêm 20% trong năm tài chính 2026. Đây là một nguyên tố đất hiếm cực kỳ quan trọng, đóng vai trò cốt lõi trong việc chế tạo các loại pin nhiên liệu tiên tiến. Theo quy trình sản xuất mới, nguồn nguyên liệu thô từ quặng khai thác tại một khu mỏ ở Philippines mà công ty này nắm giữ cổ phần sẽ được vận chuyển xuyên quốc gia và xử lý thành các sản phẩm hoàn chỉnh tại nhà máy ở tỉnh Hyogo, Nhật Bản.

Việc ứng dụng scandium vào cấu trúc pin nhiên liệu giúp hạ nhiệt độ hoạt động và gia tăng đáng kể độ bền cho thiết bị so với các công nghệ cũ. Các pin nhiên liệu hiện được giới chuyên gia và các kỹ sư công nghệ đánh giá là một nguồn cung cấp năng lượng đầy hứa hẹn để phục vụ cho sự mở rộng với tốc độ chóng mặt của các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo. Thực tế thị trường cho thấy, sức nóng của công nghệ mới đã đẩy nhu cầu về scandium trên toàn cầu tăng gấp đôi chỉ trong năm 2025.

Hiện tại, Trung Quốc đang chiếm giữ đến 80% nguồn cung scandium của toàn thế giới, trong khi Nhật Bản chỉ nắm giữ vỏn vẹn 10% thị phần. Các quốc gia khác như Nga và Canada cũng có hoạt động sản xuất nguyên tố này nhưng sản lượng hoàn toàn không đủ sức để cạnh tranh. Sumitomo Metal Mining hiện là doanh nghiệp duy nhất tại Nhật Bản có khả năng kỹ thuật để cung cấp scandium trên quy mô công nghiệp lớn.

Tập đoàn đang tìm cách tiếp tục nâng cao sản lượng khai thác và chế biến, nhắm thẳng đến việc đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng cao từ các công ty công nghệ ở châu Âu và Mỹ, những đơn vị cũng đang khao khát giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung ứng từ nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Cùng chung tầm nhìn chiến lược đó, tập đoàn thương mại Sojitz sẽ tiến hành phát triển các mỏ đất hiếm tại Việt Nam, Malaysia và một số khu vực tiềm năng khác cùng với công ty tài nguyên lớn của Australia là Lynas Rare Earths. Hai bên đã chính thức đạt được thỏa thuận hợp tác sâu rộng vào tháng 3 thông qua một liên doanh giữa Sojitz và Tổ chức An ninh Kim loại và Năng lượng Nhật Bản (JOGMEC).

Theo khuôn khổ hợp tác, Sojitz cũng sẽ tận dụng tối đa cơ sở hạ tầng của Lynas tại Malaysia cho hoạt động luyện kim đất hiếm. Các công tác xây dựng nhằm mở rộng công suất sản xuất đang được khẩn trương tiến hành và dự kiến sẽ hoàn thành để đưa vào vận hành trong năm 2027. Cùng với JOGMEC, Sojitz đã thể hiện sự cam kết dài hạn bằng cách nhiều lần rót vốn đầu tư vào Lynas kể từ năm 2011. Các tổ chức này đang cùng nhau thúc đẩy mạnh mẽ việc nhập khẩu các loại đất hiếm từ Australia, chẳng hạn như neodymium, một vật liệu không thể thiếu được sử dụng trong việc sản xuất các nam châm hiệu suất cao.

Định hình lại chuỗi cung ứng đất hiếm trước những biến động địa chính trị

Những mỏ đất hiếm lớn nhất và dễ khai thác nhất thế giới hiện nay vẫn đang tập trung chủ yếu tại Trung Quốc, quốc gia kiểm soát khoảng 70% tổng sản lượng khai thác toàn cầu. Nhận thức rõ sự phụ thuộc nặng nề của thế giới vào nguồn tài nguyên của mình, chính quyền Bắc Kinh đã nhiều lần sử dụng các nguyên tố đất hiếm như một công cụ sắc bén để gây áp lực kinh tế lên các quốc gia đối thủ. Điển hình là khi quan hệ ngoại giao giữa Mỹ và Trung Quốc trở nên xấu đi nghiêm trọng vào tháng 4/2025, Trung Quốc đã lập tức áp dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu đối với bảy nguyên tố đất hiếm then chốt, trong đó có cả scandium.

Thêm vào đó, vào tháng 1 vừa qua, Trung Quốc tiếp tục đưa ra các thông báo về việc áp dụng các lệnh hạn chế xuất khẩu khắt khe hơn nhằm trực tiếp vào Nhật Bản đối với các loại vật liệu có khả năng ứng dụng kép trong cả dân sự và quân sự. Những khoáng sản có tính chất chiến lược như dysprosium, một nguyên tố đất hiếm chuyên dùng trong nam châm hiệu suất cao, dường như cũng nằm trong danh sách bị kiểm duyệt và hạn chế nghiêm ngặt này. Mặc dù các mỏ đất hiếm mới đang được tích cực thăm dò và phát triển ở Australia cũng như nhiều vùng lãnh thổ khác, sự phụ thuộc chung của chuỗi cung ứng toàn cầu vào Trung Quốc vẫn chưa thể suy giảm một cách nhanh chóng.

Chính vì những lý do trên, khu vực Đông Nam Á đang thu hút sự chú ý vô cùng đặc biệt từ các nhà đầu tư quốc tế, bởi vùng đất này được tin là sở hữu nhiều mỏ đất hiếm đầy hứa hẹn nhưng chưa được khai phá hết tiềm năng. Sự quan tâm khổng lồ này không hề bó hẹp ở riêng giới doanh nghiệp Nhật Bản. Vào tháng 10 năm 2025, Mỹ đã nhanh chân ký kết các biên bản ghi nhớ quan trọng với Thái Lan và Malaysia liên quan đến việc thiết lập các chuỗi cung ứng đất hiếm an toàn và phát triển những khoáng sản quan trọng khác.

Theo nhận định từ một đại diện cấp cao của JOGMEC, Đông Nam Á là một khu vực vô cùng tiềm năng để xây dựng mạng lưới cung ứng khoáng sản vững chắc nhờ vào hệ thống cơ sở hạ tầng giao thông đang ngày một hoàn thiện, trữ lượng tài nguyên dồi dào và những mối quan hệ hợp tác thân thiết, gắn bó lâu đời với Nhật Bản, bao gồm cả các chương trình hỗ trợ phát triển chính thức đã được triển khai hiệu quả trong suốt nhiều năm qua.