Nhiều người chỉ tìm đến khi quá muộn: Phục hồi chức năng đang bị hiểu sai như thế nào?

Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh, số lượng người mắc bệnh mạn tính, tai biến mạch máu não, thoái hóa khớp và các rối loạn vận động ngày càng gia tăng, phục hồi chức năng không còn là một lựa chọn bổ trợ mà đang trở thành một trong những trụ cột quan trọng của hệ thống y tế hiện đại.

Các chuyên gia nhận định, nếu điều trị cấp cứu giúp người bệnh vượt qua giai đoạn nguy hiểm thì phục hồi chức năng chính là mắt xích quyết định họ có thể quay trở lại cuộc sống độc lập hay không.

Hiểu sai về phục hồi chức năng khiến nhiều người trả giá đắt

Tại các cơ sở y tế, không khó để bắt gặp những trường hợp bệnh nhân sau tai biến, chấn thương hoặc phẫu thuật chỉ bắt đầu tập phục hồi chức năng sau nhiều tháng điều trị. Khi đó, nhiều biến chứng như teo cơ, cứng khớp, suy giảm khả năng vận động hoặc mất chức năng sinh hoạt đã xuất hiện, khiến quá trình hồi phục kéo dài và hiệu quả điều trị bị hạn chế đáng kể.

Theo bác sĩ Đinh Quang Thanh, Bệnh viện Phục hồi chức năng – Điều trị bệnh nghề nghiệp TP.HCM, đây là một trong những quan niệm sai lầm phổ biến hiện nay.

Bác sĩ Thanh cho biết nhiều người vẫn cho rằng phục hồi chức năng là giai đoạn diễn ra sau khi việc điều trị bệnh đã kết thúc. Thực tế, quan điểm y học hiện đại đã thay đổi. Phục hồi chức năng cần được triển khai càng sớm càng tốt, thậm chí song hành với quá trình điều trị ngay từ những ngày đầu tiên.

“Can thiệp sớm giúp ngăn ngừa các biến chứng thứ phát, bảo tồn chức năng vận động và nâng cao khả năng hồi phục. Nếu chờ đến khi người bệnh xuất hiện tình trạng teo cơ, cứng khớp hoặc mất khả năng tự chăm sóc mới bắt đầu tập luyện thì cơ hội phục hồi sẽ giảm đi rất nhiều”, bác sĩ Thanh nhấn mạnh.

Đây cũng là lý do các quốc gia có hệ thống y tế phát triển đều xem phục hồi chức năng là một phần không thể tách rời trong quy trình chăm sóc sức khỏe toàn diện.

Gánh nặng già hóa dân số làm tăng nhu cầu phục hồi chức năng

Việt Nam hiện là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất châu Á. Cùng với tuổi thọ ngày càng tăng là sự gia tăng của các bệnh lý mạn tính và các vấn đề suy giảm chức năng ở người cao tuổi.

Tình trạng yếu cơ, giảm khả năng giữ thăng bằng, nguy cơ té ngã, thoái hóa khớp hay sa sút trí tuệ đang trở thành những thách thức lớn đối với công tác chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Bên cạnh đó, số lượng bệnh nhân mắc Parkinson, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, đột quỵ và các bệnh lý thần kinh cũng không ngừng gia tăng.

Không chỉ người cao tuổi, người trẻ cũng đang đối mặt với nhiều vấn đề sức khỏe liên quan đến lối sống ít vận động. Các hội chứng đau cổ vai gáy, đau lưng, thoái hóa cột sống và suy giảm thể lực xuất hiện ngày càng nhiều trong môi trường làm việc hiện đại.

Ngoài ra, những ảnh hưởng kéo dài sau đại dịch COVID-19 vẫn hiện diện ở nhiều người bệnh với các triệu chứng như khó thở, suy giảm chức năng hô hấp, yếu cơ, rối loạn giấc ngủ và giảm khả năng lao động.

Theo các chuyên gia, đây đều là những nhóm đối tượng có thể hưởng lợi đáng kể từ các chương trình phục hồi chức năng nếu được tiếp cận sớm và đúng cách.

Không chỉ chữa bệnh mà còn ngăn ngừa tàn tật

Khác với suy nghĩ của nhiều người, mục tiêu của phục hồi chức năng không chỉ là điều trị những tổn thương đã xảy ra mà còn giúp ngăn ngừa nguy cơ suy giảm chức năng trong tương lai.

Bác sĩ Đinh Quang Thanh cho biết phục hồi chức năng hiện nay được áp dụng cho nhiều nhóm đối tượng khác nhau, từ trẻ em chậm phát triển, người lao động mắc bệnh nghề nghiệp, bệnh nhân sau phẫu thuật đến người cao tuổi cần duy trì khả năng vận động và sinh hoạt độc lập.

Đối với bệnh nhân sau phẫu thuật, việc vận động đúng thời điểm có thể giúp giảm nguy cơ cứng khớp, hạn chế biến chứng và rút ngắn thời gian nằm viện. Với người mắc bệnh phổi mạn tính, các bài tập hô hấp giúp cải thiện chức năng phổi và nâng cao chất lượng cuộc sống. Trong khi đó, các chương trình tăng cường sức mạnh cơ bắp và khả năng giữ thăng bằng có thể giúp người cao tuổi giảm đáng kể nguy cơ té ngã.

“Phục hồi chức năng không chỉ giúp người bệnh sống lâu hơn mà còn giúp họ sống khỏe hơn, tự chủ hơn và duy trì khả năng tham gia các hoạt động xã hội. Đây mới là mục tiêu cuối cùng của y học hiện đại”, bác sĩ Thanh nhận định.

Một xu hướng đang được ngành y tế thúc đẩy là đưa các dịch vụ phục hồi chức năng đến gần người dân hơn thay vì chỉ tập trung tại các bệnh viện tuyến cuối.

Theo bác sĩ Đinh Quang Thanh, người bệnh thường dành phần lớn thời gian sinh hoạt tại gia đình và cộng đồng. Vì vậy, hiệu quả phục hồi lâu dài không chỉ phụ thuộc vào bác sĩ hay kỹ thuật viên mà còn cần sự tham gia của gia đình, người chăm sóc và mạng lưới y tế cơ sở.

Tại TP.HCM, Bệnh viện Phục hồi chức năng – Điều trị bệnh nghề nghiệp đang tăng cường đào tạo, chuyển giao kỹ thuật cho tuyến dưới, đồng thời phát triển các mô hình chăm sóc liên tục, điều trị ban ngày và phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng.

Cách tiếp cận này không chỉ giúp người dân tiếp cận dịch vụ sớm hơn mà còn góp phần giảm chi phí điều trị, giảm tải cho bệnh viện và nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe lâu dài.

Trong bối cảnh dân số già hóa nhanh và gánh nặng bệnh tật ngày càng lớn, các chuyên gia cho rằng đã đến lúc cộng đồng cần nhìn nhận lại vai trò của phục hồi chức năng. Đừng đợi đến khi cơ thể mất khả năng vận động hoặc tự chăm sóc mới tìm đến sự hỗ trợ của y tế. Bởi với phục hồi chức năng, thời điểm can thiệp không chỉ quyết định tốc độ hồi phục mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống của người bệnh trong nhiều năm sau đó.