Nhờ thuật toán, một đội bóng nhỏ làm rung chuyển làng bóng đá châu Âu
Một CLB nhỏ ở miền Bắc Na Uy đang khiến cả làng bóng đá châu Âu kinh ngạc. Bodo/Glimt lần lượt đánh bại Manchester City, Atlético Madrid, loại cả Inter Milan khỏi UEFA Champions League, và vừa thắng Sporting CP 3-0.
Ít ai ngờ phía sau hành trình kỳ lạ ấy là một hệ thống dữ liệu được lấy cảm hứng từ trò chơi điện tử.
CLB nhỏ làm chao đảo Champions League
Ở Champions League mùa này, cái tên gây bất ngờ nhất không phải những đại gia quen thuộc, mà là Bodo/Glimt - đội bóng đến từ một thị trấn chỉ khoảng 50.000 dân ở miền Bắc Na Uy. Hành trình của họ giống như một câu chuyện cổ tích hiện đại.
Bodo/Glimt gây sốc khi lần lượt đánh bại Manchester City, Atlético Madrid, rồi loại Inter Milan - đương kim Á quân Champions League - ở vòng play-off. Mới nhất, họ tiếp tục khiến châu Âu kinh ngạc khi thắng 3-0 trước Sporting CP ở lượt đi vòng 1/8.
Sân nhà của Bodo/Glimt - Aspmyra Stadion - chỉ có chưa đến 10.000 chỗ ngồi, nằm gần vòng Bắc Cực và sử dụng mặt cỏ nhân tạo. Nhưng mùa này, nơi đó đang trở thành một trong những pháo đài khó bị đánh bại nhất Champions League.
Điều đặc biệt là Bodo/Glimt không phải đội bóng kiểm soát bóng vượt trội. Trong trận thắng Inter Milan, đại diện Na Uy chỉ kiểm soát bóng khoảng 30%, tung ra 7 cú sút so với 33 của đối thủ nhưng vẫn giành chiến thắng. Sự hiệu quả gần như lạnh lùng ấy khiến nhiều chuyên gia đặt câu hỏi: điều gì đang đứng sau hiện tượng Bodo/Glimt?
Bắt đầu từ một trò chơi điện tử
Câu trả lời bắt đầu từ một ý tưởng xuất hiện trong đại dịch COVID-19. Trong thời gian phong tỏa, sinh viên kỹ thuật Lars Gundersen tại Oslo thường chơi Football Manager - trò chơi mô phỏng quản lý bóng đá nổi tiếng. Một đêm, Gundersen nảy ra câu hỏi: nếu hệ thống dữ liệu khổng lồ trong Football Manager được đưa vào bóng đá ngoài đời thực sẽ ra sao?
Trong trò chơi này, mỗi cầu thủ được mô tả bằng hàng trăm thông số từ tốc độ, chuyền bóng, tầm nhìn chiến thuật cho đến khả năng dứt điểm. Những dữ liệu chi tiết ấy cho phép người chơi xây dựng đội bóng tối ưu chỉ bằng phân tích thống kê. Gundersen cùng hai người bạn, đều là kỹ sư phần mềm, quyết định biến ý tưởng đó thành hiện thực và thành lập công ty dữ liệu bóng đá mang tên Fokus.
Thuật toán trở thành tuyển trạch viên
Năm 2021, nhóm kỹ sư trẻ mang nền tảng Fokus đến gặp lãnh đạo Bodo/Glimt và trình bày một hệ thống có thể phân tích dữ liệu cầu thủ trên toàn cầu, phát hiện những tài năng bị thị trường định giá thấp và dự đoán mức độ phù hợp của cầu thủ với chiến thuật của CLB.
Ban lãnh đạo Bodo/Glimt nhanh chóng nhìn thấy tiềm năng và quyết định đầu tư vào dự án, và hiện nay nắm khoảng 25% cổ phần của Fokus. Khác với các nền tảng thống kê thông thường, Fokus không chỉ ghi nhận số đường chuyền hay số pha truy cản bóng mà còn phân tích giá trị thực tế của từng hành động trên sân.
Một pha lừa bóng không tạo ra cơ hội rõ ràng sẽ bị giảm giá trị, trong khi một đường chuyền mở ra cơ hội ghi bàn sẽ được đánh giá rất cao. Nhờ cách tiếp cận này, hệ thống có thể phát hiện những cầu thủ hiệu quả hơn nhiều so với danh tiếng hoặc giá trị thị trường của họ, giúp các CLB tìm ra những viên ngọc thô trước khi thị trường kịp nhận ra.
Công nghệ viết nên câu chuyện cổ tích
Nhờ nền tảng dữ liệu này, Bodo/Glimt xây dựng một chiến lược tuyển mộ rất khác so với phần còn lại của châu Âu.
Thay vì chạy theo những ngôi sao đắt giá, CLB tập trung vào các tài năng trẻ nội địa, những cầu thủ bị định giá thấp và những hồ sơ phù hợp nhất với triết lý chiến thuật của HLV Kjetil Knutsen. Trong nhiều trận đấu lớn tại Champions League, đội hình xuất phát của Bodo/Glimt có tới 9 cầu thủ người Na Uy, phần lớn được phát hiện nhờ hệ thống dữ liệu.
Một ví dụ tiêu biểu là tiền đạo Faris Moumbagna. Khi còn chơi ở Na Uy, anh được Fokus chọn lọc nhờ chỉ số dẫn bóng cực kỳ ấn tượng. Sau một mùa ghi 24 bàn, Bodo/Glimt bán anh cho Marseille với giá hơn 9 triệu USD. Từ năm 2021 đến nay, CLB đã thu về gần 70 triệu USD tiền bán cầu thủ, phần lớn trong số đó đến từ những bản hợp đồng được phát hiện thông qua dữ liệu. Trong bối cảnh các CLB Na Uy không thể cạnh tranh tài chính với những đội bóng ở Anh, Tây Ban Nha hay Ý, thuật toán đã trở thành lợi thế chiến lược của họ.
Câu chuyện của Bodo/Glimt cho thấy bóng đá hiện đại đang thay đổi nhanh chóng. Trong nhiều thập niên, tuyển trạch cầu thủ chủ yếu dựa vào trực giác của các trinh sát viên, những người rong ruổi khắp các sân vận động để tìm kiếm tài năng. Nhưng ngày nay, dữ liệu đang làm thay đổi cách vận hành của cả ngành công nghiệp bóng đá. Những thuật toán có thể phân tích hàng triệu thông số trận đấu, phát hiện những chi tiết mà con người khó nhận ra, giúp các CLB nhỏ với ngân sách hạn chế tìm ra lợi thế cạnh tranh trước các đại gia.
Bóng đá đã và đang bước vào kỷ nguyên dữ liệu.
Bodo/Glimt vẫn chỉ là một đội bóng nhỏ ở miền Bắc Na Uy, nơi mùa đông dài và khắc nghiệt, nơi sân vận động chỉ có vài nghìn chỗ ngồi. Nhưng từ vùng đất gần vòng Bắc Cực ấy, một mô hình bóng đá mới đang hình thành. Không phải những bản hợp đồng trăm triệu euro hay những ngôi sao toàn cầu, mà là dữ liệu, thuật toán và tư duy công nghệ.
Nếu Bodo/Glimt tiếp tục tiến sâu tại Champions League, đó không chỉ là chiến thắng của một đội bóng nhỏ. Đó còn là minh chứng rằng trong kỷ nguyên số, công nghệ có thể viết lại những quy luật cũ của bóng đá, và đôi khi, một ý tưởng nảy ra từ một trò chơi điện tử cũng đủ để làm rung chuyển cả châu Âu.