Những kẻ săn huy hiệu tại Olympic mùa đông 2026

Ngay từ trước 10 giờ sáng 20.2, một hàng dài những người yêu cái đẹp và sự hoài cổ đã nhẫn nại đứng chờ tại phố Via Carlo de Cristoforis, nằm khuất sát khu Corso Como sầm uất của trung tâm kinh đô thời trang Milan. Họ không xếp hàng để giành giật một tấm vé xem chung kết, mà đang ngóng chờ khoảnh khắc cánh cửa của trung tâm trao đổi huy hiệu Olympic chính thức mở ra.

Đối với giới mộ điệu, đây không đơn thuần là một trạm giao dịch thương mại. Mỗi chiếc huy hiệu là một tác phẩm nghệ thuật thu nhỏ, một chứng nhân mang trên mình bề dày lịch sử, và là thứ ngôn ngữ chung không biên giới gắn kết hàng ngàn tâm hồn xa lạ từ khắp nơi trên thế giới tụ hội về đây.

Sự hồi sinh rực rỡ của một di sản văn hóa trăm năm

Văn hóa trao đổi huy hiệu Olympic vốn dĩ len lỏi khắp mọi ngóc ngách tại Milan và Cortina. Dạo bước quanh quảng trường Duomo di Milano tráng lệ hay lướt qua các địa điểm thi đấu, người ta dễ dàng bắt gặp những nhà sưu tầm mang theo các cuốn sổ da dày cộm, luôn nở nụ cười và ngỏ ý giao lưu. Tuy nhiên, trung tâm tại Via Carlo de Cristoforis mới thực sự là "thánh địa" hội tụ những tinh hoa đại diện cho quá khứ hào hùng, hiện tại sôi động và cả tương lai của Thế vận hội.

Theo ông Nicholas Wolaver, một thành viên hội đồng quản trị của Hiệp hội các nhà sử học Olympic quốc tế (ISOH) đồng thời là một nhà sưu tầm kỳ cựu có mặt tại đây, trung tâm này đánh dấu một sự kiện đặc biệt: đây là cơ sở trao đổi chính thức và quy mô nhất mà ban tổ chức thiết lập sau vài kỳ Thế vận hội bị gián đoạn. Không gian nơi đây được bài trí như một triển lãm nghệ thuật sắp đặt. Mỗi ngày, có tới hơn 2.000 du khách bước qua cánh cửa để chìm đắm vào một sàn nhà mang sắc màu rực rỡ đặc trưng của phong trào Olympic.

Điểm nhấn thị giác là những mô hình bằng bìa cứng khổng lồ khắc họa các nhân vật hoạt hình kinh điển Looney Tunes đang chơi thể thao mùa đông, một nét chấm phá đầy nghệ thuật từ nhà tài trợ chính Warner Bros. Ước tính khi kỳ Olympic này khép lại, sẽ có hơn 15.000 tín đồ nghệ thuật ghé thăm, với khoảng 1.200 tác phẩm kim loại nhỏ bé được trao tay mỗi ngày.

Scott Reed, một nhà sưu tầm gạo cội từ Atlanta, đánh giá rất cao sự chỉn chu của không gian này. Ông cho rằng nó mang tính tổ chức và thân thiện với gia đình hơn hẳn so với những trạm giao dịch tự phát mọc lên vội vã tại Paris 2024. Sự bài bản ấy như một cách tôn vinh bề dày lịch sử của thú chơi này.

Bắt nguồn từ Thế vận hội Athens 1896 dưới dạng những tấm thẻ gỗ đơn sơ dùng làm phương tiện nhận diện khi công nghệ in ảnh chưa ra đời, những chiếc huy hiệu đã dần tiến hóa, khoác lên mình lớp áo kim loại tinh xảo tại London 1908. Cho đến kỳ Olympic Paris 1924, thú vui trao đổi chính thức bùng nổ, biến những vật phẩm vốn dùng để phân biệt danh tính thành những kỷ vật mang giá trị sưu tầm vô giá.

Nhịp đập đam mê của những "Pinhead" dạn dày kinh nghiệm

Khi bước vào khu vực trung tâm, đám đông thường có xu hướng tìm mua những chiếc huy hiệu chính thức của kỳ Olympic Milan - từ biểu tượng năm vòng tròn kinh điển cho đến hình ảnh hai linh vật Tina và Milo. Thế nhưng, phép màu thực sự của nghệ thuật sưu tầm lại rực sáng tại tám trạm giao dịch hình tròn, nơi 50 nhà sưu tầm kỳ cựu - những "pinhead" đích thực - thiết lập đại bản doanh. Họ là những người sẵn sàng lặn lội qua nhiều múi giờ, mang theo những "kho báu" cả đời gắn bó để trưng bày và chia sẻ câu chuyện đằng sau mỗi hiện vật.

Mỗi trạm giao dịch là một góc bảo tàng thu nhỏ, được sắp xếp vô cùng khoa học trong các cuốn sổ còng phân loại theo từng năm. Nicholas Wolaver mang đến Milan khoảng 1.000 chiếc trong tổng số bộ sưu tập 5.000 chiếc của mình. Trọng tâm của ông là những huy hiệu tinh xảo từ các Ủy ban Olympic Quốc gia (NOC), huy hiệu truyền thông và đặc biệt là những bản đúc thử nghiệm của các thành phố từng tham gia tranh quyền đăng cai. Ký ức của ông luôn hướng về kỳ Olympic quê nhà Atlanta 1996, nơi văn hóa trao đổi thăng hoa rực rỡ, biến nhà hàng The Varsity nổi tiếng thành một sàn giao dịch nghệ thuật không ngủ suốt 24/7.

Kế bên Wolaver là trạm của Greg Denardo, một người đàn ông đến từ Orlando mang trong mình di sản Olympic của gia đình. Ông nội của ông, Renato Gardini, từng đại diện nước Ý thi đấu môn vật tại Thế vận hội Stockholm 1912. Hành trình sưu tầm của Denardo bắt đầu từ Thế vận hội Mùa đông Lake Placid 1980 và giờ đây, ở kỳ Olympic thứ 13, ông sở hữu khối tài sản khổng lồ lên tới 15.000 chiếc huy hiệu.

Ông đặc biệt trân trọng những chiếc huy hiệu của môn trượt băng nằm ngửa, kỷ vật từ thời ông làm trọng tài môn này tại Salt Lake City 2002. Chính sự gắn kết cá nhân sâu sắc cùng kho tàng lịch sử phong phú đã biến góc trưng bày của ông thành một trong những điểm dừng chân mê hoặc nhất đối với giới mộ điệu.

"Phòng trưng bày" của Denardo tại Milan lúc nào cũng tấp nập người qua lại, trở thành một trong những điểm nóng thu hút nhất tại trung tâm nhờ vào kho tàng huy hiệu đồ sộ từ các kỳ Thế vận hội trong quá khứ mà ông dày công gìn giữ.

Cơn sốt săn lùng độc bản và tinh thần kết nối không rào cản

Trong thế giới của nghệ thuật sưu tầm, giá trị của một vật phẩm thường được quyết định bởi tính khan hiếm và dấu ấn văn hóa thời đại. Tại trung tâm giao dịch Milan, các quy luật đó càng được thể hiện rõ nét. Tại trạm của Denardo, những chiếc huy hiệu do đài truyền hình NBC và hãng hàng không Delta Air Lines phát hành, với thiết kế có hình một chiếc máy bay có thể xoay tròn bằng cơ học, đã nhanh chóng bốc hơi.

Theo Wolaver, những ấn bản mang đậm dấu ấn văn hóa đại chúng, như mẫu huy hiệu do rapper Snoop Dogg thiết kế mang hình ảnh khuôn mặt anh hoặc hãng thu âm Death Row Records, đang là tâm điểm săn lùng. Bên cạnh đó, các phiên bản giới hạn từ những Ủy ban Olympic của các quốc gia nhỏ bé luôn giữ được sức hút mãnh liệt vì độ hiếm có khó tìm.

Một xu hướng đầy tính nhân văn và đậm chất cá nhân hóa đang làm nức lòng giới mộ điệu thời gian gần đây: các vận động viên tự tay thiết kế huy hiệu mang câu chuyện của riêng mình để tặng cho bạn bè và người hâm mộ. Jutta Leerdam, nữ thần trượt băng tốc độ người Hà Lan vừa giành huy chương vàng và bạc tại Milan, đã tạo ra một cơn sốt khi đặt làm những chiếc huy hiệu in hình chú chó cưng Thor của mình mặc chiếc áo "I Heart Jutta".

Wolaver là một trong số ít những người sành sỏi may mắn sở hữu tuyệt tác nhỏ bé này trong một cuộc trao đổi chớp nhoáng trước khi Jutta bước lên bục vinh quang. Giờ đây, mảnh kim loại in hình chú chó săn lông vàng ấy đã tăng giá trị theo cấp số nhân, trở thành một độc bản vô giá mà bất cứ nhà sưu tầm nào cũng khao khát có được.

Trao đổi huy hiệu, suy cho cùng, là một nghệ thuật giao tiếp không rào cản, nơi những người xa lạ từ mọi nền văn hóa kết nối với nhau qua tình yêu cái đẹp và sự trân trọng lịch sử. Đứng trước sự thăng hoa của trung tâm giao dịch tại Milan, những người yêu nghệ thuật như Wolaver đang hướng ánh nhìn đầy kỳ vọng về Los Angeles 2028 - kỳ Thế vận hội Mùa hè đầu tiên quay trở lại nước Mỹ kể từ sau Atlanta 1996.