‘Nội tình’ khiến tàu sân bay Mỹ rút lui sớm khỏi Trung Đông?

Bị loại khỏi vòng chiến dù còn nguyên sức chiến đấu

Vụ cháy khiến con tàu sân bay đắt đỏ nhất lịch sử nước Mỹ phải rút lui để sửa chữa giữa lúc xung đột Trung Đông đang căng thẳng xuất phát từ phòng giặt trên tàu. Các báo cáo cho biết phải mất hơn 30 giờ đồng hồ, thủy thủ đoàn mới khống chế được ngọn lửa. Hơn 600 thủy thủ được cho là đã phải ngủ tạm trên sàn hoặc bàn ghế, dấu hiệu cho thấy khu vực sinh hoạt đã bị ảnh hưởng đáng kể bởi vụ cháy. Mặc dù vậy, Hải quân Mỹ tuyên bố vụ cháy không làm ảnh hưởng đến phần động lực, chỉ huy chiến đấu cũng như lực lượng không quân hải quân trên tàu. Trên thực tế, tàu Gerald Ford đã tự cơ động khỏi khu vực triển khai ở ngoài khơi Israel để rút về Hy Lạp.

Điều khiến thủy thủ đoàn mất nhiều thời gian để khống chế đám cháy như vậy là do đặc thù không gian kín, chật hẹp và mật độ dày đặc các trang thiết bị dễ cháy. Bên cạnh việc trực tiếp dập lửa, các khoang kế nơi xảy ra cháy phải được sơ tán và cách ly. Sau đó thủy thủ đoàn phải đợi nhiều giờ để nhiệt lượng giảm bớt khỏi các chi tiết kim loại khắp bên trong khu vực bị ảnh hưởng, và thêm nhiều giờ nữa để kiểm tra mọi ngóc ngách, nhằm ngăn lửa tái phát.

Việc hơn 600 trên tổng số 4.500 thủy thủ mất chỗ nghỉ ngơi chắc chắn đã gây ảnh hưởng tới khả năng vận hành tàu. Quan trọng hơn, việc mất phòng giặt cũng khiến tàu không còn duy trì được nội vụ vệ sinh và đảm bảo đồ bảo hộ lao động, ảnh hưởng tới hiệu quả làm việc của những người trực tiếp vận hành vũ khí, khí tài trên tàu, đặc biệt là nhân lực của đơn vị không quân chiến đấu. Do đó, tuy trang bị chiến đấu của tàu Gerald Ford vẫn chưa bị tổn hại, nhưng sự “tê liệt” lại tới từ cơ sở vật chất phục vụ yếu tố con người trên tàu. Đáng chú ý rằng, chất lượng cơ sở vật chất trên tàu Gerald Ford lại là vấn đề gây tranh cãi nhất, tiêu tốn nhiều giấy mực truyền thông từ đầu năm tới nay.

Tàu to, ống nước nhỏ

Tháng 1 vừa qua, báo giới được tiết lộ rằng một trong những lỗi “ngớ ngẩn” trên con tàu sân bay 13 tỷ USD lại nằm ở… hơn 650 nhà vệ sinh trên tàu. Về công nghệ, hệ thống xả thải của tàu sử dụng nguyên lý hút chân không hiện đại, tương tự như trên các du thuyền lớn, nhằm phục vụ nhu cầu của hàng nghìn người mà vẫn tiết kiệm nước. Tuy nhiên, trục trặc ở một đầu vào (nhà vệ sinh) có thể khiến cả cụm hàng chục, thậm chí cả trăm đầu vào khác trong hệ thống mất khả năng hút chất thải. Vấn đề lại càng trầm trọng khi thủy thủ đoàn chỉ có thể thông tắc hay sửa chữa lớn hệ thống này khi tàu cập cảng, còn lại “bó tay” nếu tàu đang di chuyển hoặc đang triển khai chiến đấu.

Vấn đề nhà vệ sinh là nguồn cơn của không ít áp lực cho đội ngũ kỹ thuật viên tàu Gerald Ford. Các kỹ thuật viên đôi khi phải mất tới 19 giờ một ngày để tìm và sửa các hỏng hóc. Cá biệt, có giai đoạn hệ thống hỏng tới 205 lần trong 4 ngày. Một số thành viên thủy thủ đoàn đã phải than phiền với người thân về vấn đề nhà vệ sinh này, từ đó sự việc mới lan truyền rộng rãi trên truyền thông và mạng xã hội.

Mệt mỏi và chán nản

Tuy vận hành bằng năng lượng hạt nhân với tầm hoạt động toàn cầu, một siêu tàu sân bay cũng bị giới hạn bởi những con người trên tàu. Theo tiêu chuẩn, thời gian hoạt động của một tàu sân bay là 6 tháng, có thể kéo dài thêm một tới hai tháng nếu nhiệm vụ yêu cầu. Sau đó, tàu phải quay về căn cứ để nạp nhu yếu phẩm cho thủy thủ đoàn và thực hiện kiểm tra, sửa chữa những hệ thống phục vụ sinh hoạt, ví dụ như hệ thống nhà vệ sinh nói trên.

Tàu Gerald Ford gặp vấn đề là đang phải liên tục thực hiện nhiệm vụ từ tháng 6 năm 2025. Tháng 10/2025, tàu bị điều động từ Địa Trung Hải, qua Đại Tây Dương tới vùng biển Caribe để tham gia chiến dịch gây sức ép lên Venezuela. Với việc tham gia chiến dịch “Epic Fury” chống lại Iran, tàu đã phải rong ruổi từ châu Mỹ quay lại Trung Đông, tức thêm một lần vượt đại dương nữa. Tổng thời gian trên biển của tàu đã là hơn 8 tháng, và nếu không có vụ cháy vừa qua, thời gian triển khai của tàu dự kiến sẽ lên tới hơn 11 tháng. Điều này gây căng thẳng tâm lý nặng nề lên thủy thủ đoàn vì phải chịu áp lực của nhiệm vụ lẫn phải xa nhà trong một thời gian dài. Một số thủy thủ tiết lộ với báo giới rằng họ đã bị buộc phải bỏ lỡ lễ tang người thân hay sinh nhật đầu tiên của con mình. Có người sẽ xuất ngũ ngay sau khi nhiệm vụ này kết thúc.

Áp lực tâm lý của thủy thủ đoàn có thể bị làm trầm trọng thêm bởi trục trặc trong những hệ thống thiết yếu phục vụ sinh hoạt, như nhà vệ sinh. Mặt khác, thời gian hoạt động trên biển lâu, liên tục cũng khiến các thiết bị trên tàu bị quá tải hoặc hao mòn mạnh, tăng xác suất hỏng hóc. Nghi vấn ban đầu cho rằng vụ cháy phòng giặt vừa qua là do thiết bị giặt là hay sấy bị quá nhiệt, khiến bụi vải tích tụ lâu ngày trong khoang bắt lửa.

Tuy nhiên, cuộc điều tra của Hải quân Mỹ không loại trừ khả năng lỗi con người là nguyên nhân gây cháy, dù là vô tình hay cố ý. Về mặt tâm lý trong quân ngũ, hoàn toàn có khả năng rằng sự kết hợp giữa thời gian làm nhiệm vụ lâu và cơ sở vật chất không đảm bảo khiến tình trạng mất kỷ luật gia tăng. Từ đó, việc bỏ qua các quy tắc an toàn trong vận hành tăng lên, và một trong những lần bất cẩn đó đã khiến phòng giặt trên tàu bị cháy.

Còn theo nghi vấn cố tình phá hoại, một bộ phận thủy thủ đoàn có thể đã tìm cách để tàu Gerald Ford phải quay về trước thời hạn. Quá trình sửa chữa nhà vệ sinh trên tàu đã phát hiện có những dị vật như quần áo trong đường ống xả thải, làm dấy lên nghi vấn rằng có người đã cố tình thả vào, bất chấp những quy định nghiêm ngặt. Tương tự như thế, có thể có người đã tìm cách để cho thiết bị trong phòng giặt quá nhiệt, hoặc phóng hỏa trực tiếp nhằm phá hoại tàu ở mức độ không gây quá nhiều thiệt hại, nhưng đủ để tàu không thể thực hiện nhiệm vụ nữa. Nếu khả năng phá hoại là đúng, đó sẽ là một hành vi cực đoan xuất phát từ căng thẳng tâm lý, hệ quả của việc Hải quân Mỹ liên tục điều động tàu từ Caribe, tới Địa Trung Hải và lên cả Bắc Băng Dương.

Dù là lỗi thiết bị hay con người, vô tình hay cố ý, việc một siêu tàu sân bay Mỹ phải rút khỏi vùng chiến sự vì cơ sở vật chất hỏng hóc cũng là một tai tiếng đáng kể về mặt truyền thông. Vấn đề lại càng nghiêm trọng khi tình hình xung đột vẫn đang căng thẳng và chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Về phần tàu Gerald Ford, khí tài đắt đỏ nhất của Hải quân Mỹ này nhiều khả năng sẽ phải nằm lại Hy Lạp một thời gian nữa để chờ khắc phục thiệt hại và kết quả điều tra.